Verimlilik puanlama, otomatik vardiya atama, tuş ve ekran izleme, kuryeyi fark ettirmeden disipline eden rota optimizasyonu; algoritmik yönetim gig platformlarından sıradan işyerlerine taşındı. Hukuki sınırlar çoğu İK-teknolojisi alıcısının sandığından daha dar ve aynı anda üç rejimden geçiyor.
AB AI Act katmanı
Ek III; istihdam ve çalışan yönetiminde kullanılan yapay zekayı yüksek riskli sayar: işe alım ve seçme, terfi ve fesih kararları, davranış veya kişiliğe dayalı görev dağıtımı, performans izleme ve değerlendirme. Yüksek risk statüsü tam uyum yığınını getirir; risk yönetimi, insan gözetimi, kayıt tutma ve çalışanları bilgilendirme dahil kullanıcı görevleri; ertelenen takvimle Aralık 2027’ye kadar. İki şey ertelenmedi: işyerinde duygu tanıma 2 Şubat 2025’ten beri yasaklı uygulama; izleme aracınız çalışanlarla etkileşiyor veya içerik üretiyorsa m. 50 şeffaflığı Ağustos 2026’dan itibaren uygulanır.
KVKK katmanı
Türkiye’de henüz yapay zekaya özgü istihdam kuralı yok, ama işin çoğunu KVKK zaten yapıyor:
- Hukuki sebep: güç dengesizliği nedeniyle çalışan “rızası” nadiren geçerlidir; izleme, belgelenmiş bir denge testiyle meşru menfaate dayanmalı ve gerçek bir riskle orantılı olmalıdır;
- Şeffaflık: izleme başlamadan önce aydınlatma; gizli izleme yalnızca dar, belgeli suistimal soruşturmalarında savunulabilir;
- Yargıtay ve AYM içtihadı; işyeri e-postası ve bilgisayar izlemede ön bildirim, amaçla sınırlılık ve orantılılık arar; aykırı toplanan delil kullanılamaz sayılmış ve işverenlere işe iade davaları kaybettirmiştir;
- Otomatik kararlar: KVKK m. 11, münhasıran otomatik analizle üretilen sonuçlara itiraz hakkı verir; insan değerlendirmesi olmadan skorla tetiklenen fesih açık hedeftir.
İş hukuku katmanı
İş Kanunu’na göre performans nedeniyle fesih; objektif kriter, belgelenmiş değerlendirme süreci ve çalışanın savunmasını gerektirir. Opak bir algoritmik skor bunların hiçbirini tek başına karşılamaz. Algoritma güdümlü fesihlerde işe iade davaları, Türk mahkemelerinin algoritmik yönetimle ilk karşılaşacağı yer. Geçerli sebebi ispat yükü işverende.
İki rejimde de çalışan bir uyum tasarımı
- İnsanları puanlayan, sıralayan veya izleyen her aracın envanterini çıkarın; her birini Ek III diline eşleyin;
- Duygu-analitiği özelliklerini şimdi kapatın. AB yasağı yürürlükte ve KVKK altta yatan biyometriyi özel nitelikli veri sayar;
- Her skor ile her aleyhte işlem arasına gerçek yetkili bir insan kararı koyun (bkz. insan gözetimi) ve belgeleyin;
- İzlemeye özgü aydınlatma yayımlayın; AB’de çalışanı olanlar m. 26 bilgilendirmesini hazırlasın;
- Tedarikçi sözleşmesini, dokümantasyon ve uygunluk görevlerini sağlayıcıya yükleyecek şekilde yazın; yakında yayımlanacak tedarikçi sözleşmesi rehberimize bakın.
İşe alıma özgü kurallar (CV tarama, video mülakat, değerlendirme oyunları) için işe alımda yapay zeka yazımıza bakın ve araçlarınızı AI Act Hazırlık Checklisti’nden geçirin.
Bu yazı yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Somut durumunuz için bize ulaşın.
Yazar
Bu konu masanızdaysa
Kurucu Akademisi'nde şablonlar ve kontrol listeleri ücretsiz; spesifik bir durum için 30 dakikalık ön görüşme planlayabilirsiniz.
Kurucu AkademisiGörüşme planlayın