Bir İK teknolojisi girişiminin kurucusuna AI Act’i sorduğunuzda size bir tarih söyler: işe alımda kullanılan yapay zeka Ek III kapsamında yüksek riskli, yükümlülükler Aralık 2027’de başlıyor, daha çok vakit var. Aynı kurucuya CV eleme modelinin Türkiye’de bugün hangi kurallara tabi olduğunu sorduğunuzda ise çoğu zaman cevap alamazsınız. Asıl risk de burada. İşe alımda yapay zekaya ilişkin bağlayıcı kurallar ileride gelecek değil; birkaç katman halinde ve büyük ölçüde zaten yürürlükte.
Katman 1: KVKK, bugünden
Adayları puanlamak, sıralamak veya elemek kişisel veri işlemedir. Bu da KVKK yükümlülüklerinin tamamını bugünden devreye sokar: hukuki sebep, otomatik analizi açıkça belirten Türkçe bir aydınlatma metni, modele eldeki her veriyi verme eğilimine karşı veri minimizasyonu ve reddedilen adayların dosyaları için saklama süreleri. Hepsinden önemlisi m. 11: aday, verilerinin münhasıran otomatik analiziyle aleyhine çıkan sonuca itiraz etme hakkına sahip. Başvuru sürecinizde belirli bir puanın altında kalan adaylar insan müdahalesi olmadan otomatik olarak eleniyorsa, m. 11’in tam da hedef aldığı türde bir sistem işletiyorsunuz. İnsan incelemesi adımını, bir şikâyet sizi buna zorlamadan önce kendiniz kurun.
Katman 2: biyometride kırmızı çizgi
Video mülakat analizi, ses üzerinden profilleme, yüz ifadesine göre puanlama: Kurulun 2026/921 sayılı ilke kararından sonra Türkiye’de işyerinde biyometrik veri kullanımına ilişkin tutum net. Biyometrik veri özel nitelikli veridir, gereklilik şartı sıkı yorumlanır ve rıza ölçüsüz bir sistemi hukuka uygun hale getirmez. Adayın yüzünden veya sesinden kişilik özellikleri çıkaran bir işe alım aracı, bu testin hiçbir aşamasını geçemez. AB Yapay Zeka Tüzüğü aynı konuda daha da ileri gidiyor: işyerinde duygu tanıma, Tüzükteki yasaklı uygulamalar arasında yer alıyor. Bu kademe Şubat 2025’ten beri uygulanıyor ve hiç kimse için ertelenmedi.
İşe alım sonrasında da izleme sürer; çalışanların yapay zeka ile izlenmesinin Türkiye ve AB’deki hukuki sınırlarını algoritmik yönetim üzerine yazımızda ayrıca ele aldık.
Katman 3: ayrımcılık hukuku, gözden kaçan büyük risk
İş Kanunu m. 5 ve TİHEK Kanunu, işe erişimde ayrımcılığı yasaklar. Geçmiş işe alım verilerinizle eğitilen bir model, geçmişteki önyargılarınızı da öğrenir. Önyargılı bir yöneticiden farkı şudur: bu örüntüyü büyük ölçekte tekrarlar ve karşı tarafın talep edebileceği kayıtlara geçirir. Eşit davranma ilkesine ilişkin bir uyuşmazlıkta “kararı tedarikçinin algoritması verdi” demek bir savunma değildir; açıklayamadığınız bir karar sistemini kullandığınızı kabul etmek anlamına gelir.
Katman 4: AB’ye yönelik işe alımda AB takvimi
AB’deki şirketler için işe alım yapıyor veya AB’de yaşayan adayları değerlendiriyorsanız, AI Act’ten kaynaklanan yükümlülükler de devreye girer: 2 Ağustos 2026’dan itibaren şeffaflık (durum açıkça anlaşılmıyorsa aday yapay zeka ile etkileşimde olduğunu bilmeli) ve 2 Aralık 2027’den itibaren Ek III yüksek risk rejiminin tamamı: risk yönetimi, veri yönetişimi, insan gözetimi, kayıt tutma ve tedarikçinizin uygunluk değerlendirmesi. İşe alım teknolojisi geliştiriyorsanız Aralık 2027 yükümlülükleri ürün yol haritanızı, bu teknolojiyi satın alıyorsanız tedarikçilere soracağınız soruları belirler.
Hangi kural ne zaman: tek tablo
| Kural | Kapsam | Tarih |
|---|---|---|
| KVKK ilkeleri + m. 11 itiraz hakkı | Türkiye’deki adayları etkileyen her yapay zeka | Şimdi |
| 2026/921 biyometri standardı | İşyerinde yüz/ses/davranış analizi | Şimdi |
| İş K. m. 5 eşit davranma ilkesi | İnsan veya otomatik, tüm işe alım kararları | Şimdi |
| AI Act yasağı: işyerinde duygu tanıma | AB’ye yönelik sistemler | Şubat 2025 |
| AI Act m. 50 şeffaflık | AB’ye yönelik aday etkileşimi | Ağustos 2026 |
| AI Act Ek III yüksek risk rejimi | AB’ye yönelik işe alım yapay zekası | Aralık 2027 |
İK ekipleri ve İK teknolojisi geliştirenler için sekiz adım
- Başvurudan iş teklifine kadar her otomatik adımı listeleyin; bilerek etkinleştirmediğiniz üçüncü taraf ATS özellikleri de dahil.
- Aleyhe sonuç doğuran her otomatik karardan önce insan incelemesi ekleyin.
- Adaylara yönelik aydınlatma metinlerini, otomatik analiz ve profillemeyi açıkça belirtecek şekilde yeniden yazın.
- Duygu çıkarımı yapan özellikleri kapatın veya kullanımdan çekin; biyometrik veri kullanan her özelliğe 2026/921 testini uygulayın.
- Modelleri kullanmaya başlamadan önce Türkiye pazarından verilerle önyargı testinden geçirin, her yeniden eğitimde testi tekrarlayın ve raporları saklayın.
- Elenen adayların verileri için bir saklama takvimi oluşturun.
- AI Act’e hazırlığı şimdiden tedarik sözleşmelerine yansıtın: dokümantasyon, kayıtlara erişim, Aralık 2027 için uygunluk taahhütleri.
- Sorumluluğu netleştirin: yapay zeka ile işe alım uyumundan dağınık bir komite değil, tek bir kişi sorumlu olsun.
Bu pazarın her iki tarafına, yani İK teknolojisi ürünlerine ve bu ürünleri kullanan şirketlere, İş Hukuku, KVKK + GDPR ve Yapay Zeka & Algoritma Hukuku alanlarının kesiştiği noktada danışmanlık veriyoruz.
Kaynak. (AB) 2024/1689 sayılı Yapay Zekâ Tüzüğü (AI Act); 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu. Kanun bağlantıları mevzuat.gov.tr üzerindeki güncel resmî metinlere gider.
Bu yazı yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Temmuz 2026 itibarıyla geçerli durumu yansıtır.
Yazar
-
Tüm yazıları görMümtaz, 2016 yılında kurduğu Vircon Legal'in Yönetici Ortağıdır. Kurucu, yatırımcı ve operatörlere finansman turları, birleşme ve devralmalar (M&A), sınır ötesi şirketleşme ve düzenlemeye tabi alanlarda; kripto-varlık altyapısı, fintech ve oyun dahil; danışmanlık verir; her işe eski bir startup kurucusunun bakış açısını taşır. Legal 500 Recommended Lawyer (2025-2026) seçilmiştir ve Startup Hukuku kitabının ortak yazarıdır. Canonical profile: https://mumtazhacipasaoglu.com · Open-access legal guides: https://github.com/mumtazhpo