25 Haziran 2024’te TBMM’ye sunulan Yapay Zeka Kanunu Teklifi (Esas No. 2/2234) iki yıldır komisyon aşamasında bekliyor. Buna rağmen Türkiye’de yapay zeka düzenlemesinin hangi yöne gittiğini en açık biçimde gösteren metin bu Teklif ve temel yapısını AB Yapay Zeka Tüzüğü’nden alıyor. Türkiye ile bağlantısı olan bir şirketin bu metinden çıkarması gereken sonuçlar şunlar.
Teklif AB Tüzüğünden ne aldı?
- Risk bazlı yapı. Teklif, AB’nin temel yaklaşımını benimsiyor: yükümlülükler risk arttıkça ağırlaşıyor; “yüksek riskli” sistemler kullanıma sunulmadan önce ve kullanım sırasında kayıt ve uygunluk değerlendirmesine tabi.
- Tanıdık ilkeler. Güvenlik, şeffaflık, hakkaniyet, hesap verebilirlik ve mahremiyet. Kavramlar AB çerçevesindekilerle aynı ve geliştirici, kullanıcı, ithalatçı ile dağıtıcılara uygulanıyor.
- AB tipi ceza kademeleri, TL cinsinden. Yasaklı uygulamalarda 35 milyon TL’ye veya yıllık cironun %7’sine kadar; uyum ihlallerinde 15 milyon TL / %3; denetimde yanlış bilgi verilmesinde 7,5 milyon TL / %1,5. Bu yapı, AI Act’in ceza sistemini neredeyse birebir izliyor.
Neyi dışarıda bıraktı?
- Yüksek risk listesi yok. Teklif bu kategoriden söz ediyor, ancak hangi kullanımların girdiğini saymıyor. AB’nin Ek III’ü işe alım, kredi, eğitim, kritik altyapı gibi kullanımları tek tek sayarken, Türk metni sınıflandırmayı ileride çıkarılacak ikincil düzenlemeye bırakıyor. Bu da bugün plan yapan herkes için belirsizlik anlamına geliyor.
- Zayıf şeffaflık mekanizması. Şeffaflık ilkesi yer alıyor; ancak AB’deki dokümantasyon, kayıt tutma ve piyasaya arz sonrası izleme sisteminin bir karşılığı yok.
- Otomatik kararlara karşı haklarda eksiklik. GDPR’daki gibi yalnızca otomatik işlemeye dayanan kararlara karşı tanınan haklar Teklifte bulunmuyor. Gerçi KVKK m. 11 bu konuda Türk hukukunda kısmi bir karşılık zaten sağlıyor.
- Bağımsız otorite ve sandbox yok. Denetim görevi mevcut kurumlara veriliyor; düzenleyici deneme alanı (sandbox) veya Ar-Ge teşviki gibi inovasyonu destekleyen hükümler bulunmuyor.
Düzenleme Teklifi beklemeden ilerliyor
2/2234 komisyonda beklerken Türkiye’de yapay zeka düzenlemesi başka yollardan ilerliyor. Kasım 2025’te TBMM’ye sunulan ve TCK dahil çeşitli kanunlarda değişiklik öngören taslak, yapay zeka ile üretilmiş içerik ve deepfake kaynaklı zararları hedef alıyor. KVKK, mevcut veri koruma hukukunu yapay zeka sistemlerine fiilen uyguluyor (2026/921 sayılı biyometrik ilke kararına ilişkin analizimize bakabilirsiniz). Bankacılık, sağlık ve sermaye piyasası düzenleyicileri de kendi kurallarına yapay zekaya ilişkin beklentiler ekliyor.
Şimdi ne yapmalı?
- Türk kanununu beklemeyin. AB’deki kullanıcılara hizmet veriyorsanız AI Act sizi kendi takvimine göre zaten bağlıyor; 2 Ağustos 2026’da başlayan şeffaflık yükümlülükleri de buna dahil.
- Daha sıkı standardı esas alın. AI Act’e uyan bir ürün, 2/2234 hangi haliyle yasalaşırsa yasalaşsın büyük olasılıkla ona da uyar; tersi ise geçerli değil.
- Türkiye’de fiilen yapay zekayı denetleyen kurum olarak KVKK’yı esas alın. Otomatik kararlar, biyometri ve eğitim verisi zaten düzenlenmiş alanlar.
- TCK değişikliklerini takip edin. Ürününüz Türkiye pazarı için sentetik medya üretiyor veya dağıtıyorsa, yapay zeka içeriklerine ilişkin kurallar çerçeve kanundan önce yürürlüğe girebilir.
Hem çerçeve Teklifi hem de sektörel düzenlemelerdeki gelişmeleri Yapay Zeka & Algoritma Hukuku çalışma alanımızda takip ediyoruz.
Karşılaştırma: 2/2234 ve AI Act
| Konu | Yapay Zeka Kanunu Teklifi (2/2234) | AB AI Act |
|---|---|---|
| Durum | Komisyonda; henüz bağlayıcı değil | Yürürlükte; yükümlülükler Şubat 2025’ten beri kademeli olarak uygulanıyor |
| Yapı | Kısa bir metin; ilkelere dayanan, riski gözeten bir çerçeve | Eklerle ayrıntılandırılmış risk katmanları, uygunluk mekanizması, AB veri tabanı |
| Yüksek risk rejimi | Taslak düzeyinde; ikincil düzenlemeye bırakılmış | Ayrıntılı biçimde tanımlı; omnibus ile Ara 2027 / Ağu 2028’e ertelendi |
| Yaptırım | Henüz belirlenmedi; bugün bu boşluğu sektörel düzenleyiciler dolduruyor | Ulusal otoriteler + GPAI için AI Office; cironun %7’sine kadar ceza |
| Bugün bir Türk startup’ını ne bağlıyor? | Tekliften hiçbir şey; ancak KVKK, TCK teklifleri ve sektör kuralları bağlayıcı | AB’deki kullanıcıları hedefliyorsanız yürürlükteki tüm hükümler |
Ürünü Türk taslağına göre mi, AI Act’e göre mi kurmalı?
AI Act’e göre. AB’ye yönelik ürünler için bugün bağlayıcı olan o ve Türk taslağı da yapısını ondan alıyor. AI Act’e uyum, Ankara’nın ileride çıkaracağı düzenlemeyle de büyük ölçüde örtüşür; tersi pek nadir geçerlidir.
Taslak yasalaşmadan önce esaslı biçimde değişebilir mi?
Evet. Komisyon aşamasında kapsam ve yaptırım hükümleri sıkça yeniden yazılır. Özetlere değil Meclis’teki dosyaya bakın ve taslağın bugünkü metnine dayanan her ürün kararını geçici kabul edin.
Bu haftanın ödevi
Kendi ürününüz için “Bugün hangi düzenlemeye tabiyiz?” sorusunu tek paragrafta cevaplayın: AB’ye yönelik özellikler AI Act takvimine, Türkiye’deki faaliyetler KVKK ve sektör kurallarına tabi. Böyle bir paragrafınız yoksa, yazmanın zamanı bu hafta.
Kaynak. (AB) 2024/1689 sayılı Yapay Zekâ Tüzüğü (AI Act); (AB) 2016/679 sayılı Genel Veri Koruma Tüzüğü (GDPR); 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu; 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu. Kanun bağlantıları mevzuat.gov.tr üzerindeki güncel resmî metinlere gider.
Bu yazı yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Temmuz 2026 itibarıyla yasama durumunu yansıtır.
