AI Act sohbetine gelecekteki tarihler hâkim. Ağustos 2026, Aralık 2027. Oysa bir kademe 2 Şubat 2025’ten beri tamamen uygulanıyor, Tüzüğün en yüksek cezalarını taşıyor (35 milyon Euro’ya veya küresel cironun %7’sine kadar) ve omnibus ertelemelerinden hiç etkilenmedi: Madde 5’in yasaklı uygulamaları. Bu örüntülerden biri ürününüzde varsa uyum sorusu “ne zaman” değil; “şimdi”.
Sekiz yasak, ürün diline çevrilmiş hali
- Sublimlinal veya manipülatif teknikler: davranışı esaslı biçimde çarpıtan ve önemli zarara yol açanlar. Yapay zeka kişiselleştirmesiyle güçlenmiş dark pattern tasarımlar bu çizgiye rahatsız edici ölçüde yakın.
- Kırılganlıkların istismarı: yaş, engellilik veya ekonomik durum. Reşit olmayanların ya da mali sıkıntıdaki kullanıcıların harcamasını maksimize etmeye ayarlı bir etkileşim motoru ders kitabı örneği.
- Sosyal skorlama: kamu veya özel aktörlerce, ilgisiz bağlamlarda aleyhte muameleye yol açacak şekilde.
- Öngörücü kolluk: yalnızca profilleme veya kişilik özelliklerine dayalı.
- Yüz görüntülerinin hedefsiz kazınması: internetten veya kameralardan tanıma veritabanı kurmak için; eğitim seti derleyen herkesi ilgilendirir.
- İşyeri ve okullarda duygu tanıma (güvenlik ve tıbbi istisnalar hariç). İK izleme araçları ve sınav gözetim yazılımları burada yaşar.
- Biyometrik sınıflandırma: ırk, siyasi görüş, sendika üyeliği, inanç, cinsel yaşam veya yönelim çıkarımı.
- Kamusal alanda gerçek zamanlı uzaktan biyometrik teşhis: kolluk amaçlı, dar istisnalarla.
Türk şirketleri için üç tuzak
Tuzak bir: “Biz sadece kullanıyoruz, biz geliştirmedik.” Madde 5; piyasaya sürmeyi, hizmete almayı ve kullanmayı bağlar. AB kullanıcıları üzerinde duygu çıkarımı yapan üçüncü taraf bir gözetim aracını devreye almak, yalnızca tedarikçinin değil sizin ihlalinizdir.
Tuzak iki: kimsenin hukuki adıyla çağırmadığı özellik. Hiçbir ürün yöneticisi spesifikasyona “sosyal skorlama” yazmaz. “Güven skoru”, “kullanıcı kalite endeksi”, “risk katmanı” olarak gemiye biner. Test işlevseldir: toplulaştırılmış bir davranış skoru, verinin geldiği bağlamla ilgisiz alanlarda aleyhte muamele doğuruyor mu?
Tuzak üç: eğitim seti menşei. Satın aldığınız veri seti ölçekli yüz kazımayla kurulmuşsa, yasak uygulamaya uzanır; bilerek sipariş eden veya kullanan için menşe sorumluluğu sizdedir.
Bu çeyrek yapılacaklar
- Özellik listenize ve tedarikçi özelliklerine yukarıdaki sekiz örüntüyle bir Madde 5 taraması uygulayın; bir günlük iştir.
- Yeniden adlandırmayın, yeniden tasarlayın: işlevsel testi geçemeyen özellik, kod tabanınızı ve pazarlamanızı okuyan bir düzenleyici karşısında kozmetik etiketle kurtulmaz.
- Taramayı belgeleyin. Soru gelirse, “değerlendirdik ve etrafından tasarladık” ile sessizlik arasındaki fark, savunma ile ikrar arasındaki farktır.
Tüzüğün kalanı planlayabileceğiniz bir takvimle geliyor; 2 Ağustos şeffaflık yükümlülükleri ve işe alımda yapay zeka yazılarımıza bakın. Madde 5, çoktan gelmiş olan kısım.
Bu yazı yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Temmuz 2026 itibarıyla geçerli durumu yansıtır.
Yazar
Bu konu masanızdaysa
Kurucu Akademisi'nde şablonlar ve kontrol listeleri ücretsiz; spesifik bir durum için 30 dakikalık ön görüşme planlayabilirsiniz.
Kurucu AkademisiGörüşme planlayın