Jump to

Zaten Yasak: AB’nin Şubat 2025’te Yasakladığı Sekiz Yapay Zeka Uygulaması İçin Ürün Düzeyinde Tarama

Zaten Yasak: AB’nin Şubat 2025’te Yasakladığı Sekiz Yapay Zeka Uygulaması İçin Ürün Düzeyinde Tarama

AI Act tartışmalarında hep ileri tarihler konuşuluyor: Ağustos 2026, Aralık 2027. Oysa bir kademe 2 Şubat 2025’ten beri eksiksiz uygulanıyor, Tüzüğün en ağır cezalarını öngörüyor (35 milyon Euro’ya veya küresel cironun %7’sine kadar) ve omnibus ertelemelerinden hiç etkilenmedi: Madde 5’teki yasaklı uygulamalar. Ürününüzde bu uygulamalardan biri varsa, uyum için soru “ne zaman” değil; cevap “hemen”.

Sekiz yasak, ürün geliştirme diliyle

  1. Bilinçaltına yönelik veya manipülatif teknikler: davranışı esaslı biçimde çarpıtan ve önemli zarara yol açanlar. Yapay zeka destekli kişiselleştirmeyle güçlendirilmiş karanlık örüntü (dark pattern) tasarımları bu sınıra tehlikeli ölçüde yakın.
  2. Kırılganlıkların istismarı: yaş, engellilik veya ekonomik durum. Reşit olmayanların ya da maddi sıkıntı içindeki kullanıcıların harcamasını en üst düzeye çıkarmak için ayarlanmış bir etkileşim motoru bunun tipik örneği.
  3. Sosyal skorlama: kamu veya özel kuruluşlar tarafından, ilgisiz bağlamlarda kişilerin aleyhine muameleye yol açacak şekilde yapılan.
  4. Öngörücü kolluk: yalnızca profillemeye veya kişilik özelliklerine dayanan.
  5. Yüz görüntülerinin hedef gözetmeksizin kazınması: internetten veya kamera kayıtlarından yüz tanıma veritabanı oluşturmak için. Eğitim seti hazırlayan herkesi ilgilendirir.
  6. İşyerlerinde ve okullarda duygu tanıma (güvenlik ve tıbbi amaçlı istisnalar hariç). İK izleme araçları ve sınav gözetim yazılımları bu kapsama girer.
  7. Biyometrik sınıflandırma: ırk, siyasi görüş, sendika üyeliği, inanç, cinsel yaşam veya yönelim hakkında çıkarım yapılması.
  8. Kamuya açık alanlarda gerçek zamanlı uzaktan biyometrik tanımlama: kolluk amacıyla, dar istisnalar dışında.

Türk şirketlerini bekleyen üç tuzak

Birinci tuzak: “Biz sadece kullanıyoruz, geliştiren biz değiliz.” Madde 5; piyasaya sunmayı, hizmete sokmayı ve kullanmayı kapsar. AB’deki kullanıcılar üzerinde duygu çıkarımı yapan üçüncü taraf bir gözetim aracını kullanmaya başlarsanız, ihlal yalnızca tedarikçinin değil sizin de ihlalinizdir.

İkinci tuzak: kimsenin hukuki adıyla anmadığı özellik. Hiçbir ürün yöneticisi teknik şartnameye “sosyal skorlama” yazmaz. Bu özellik “güven skoru”, “kullanıcı kalite endeksi” veya “risk kademesi” adıyla ürüne girer. Belirleyici olan işlevdir: bir araya getirilmiş davranış skoru, verinin toplandığı bağlamla ilgisi olmayan alanlarda kişinin aleyhine sonuç doğuruyor mu?

Üçüncü tuzak: eğitim setinin kaynağı. Satın aldığınız veri seti büyük ölçekte yüz kazınarak oluşturulmuşsa, yasak bu uygulamayı da kapsar. Veri setini bilerek sipariş ediyor veya kullanıyorsanız, kaynağın hukuka uygunluğundan siz sorumlusunuz.

Bu çeyrekte yapılacaklar

  1. Kendi özelliklerinizi ve tedarikçilerinizin özelliklerini yukarıdaki sekiz örüntüye göre Madde 5 açısından tarayın; bu bir günlük bir iş.
  2. Adını değiştirmekle yetinmeyin, özelliği yeniden tasarlayın. İşlevsel testi geçemeyen bir özellik, kod tabanınızı ve pazarlama materyallerinizi inceleyen bir düzenleyici karşısında yeni bir etiketle kurtarılamaz.
  3. Taramayı belgeleyin. Bir soru geldiğinde “değerlendirdik ve tasarımı buna göre değiştirdik” diyebilmek ile hiçbir şey söyleyememek arasındaki fark, savunma ile ikrar arasındaki farktır.

Tüzüğün geri kalanı için önceden plan yapabileceğiniz bir takvim var; bunun için 2 Ağustos şeffaflık yükümlülükleri ve işe alımda yapay zeka yazılarımıza bakabilirsiniz. Madde 5 ise zaten yürürlükte olan kısım.

Kaynak. (AB) 2024/1689 sayılı Yapay Zekâ Tüzüğü (AI Act).

Bu yazı yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Temmuz 2026 itibarıyla geçerli durumu yansıtır.

Yazar

  • Erdem Mümtaz Hacıpaşaoğlu

    Mümtaz, 2016 yılında kurduğu Vircon Legal'in Yönetici Ortağıdır. Kurucu, yatırımcı ve operatörlere finansman turları, birleşme ve devralmalar (M&A), sınır ötesi şirketleşme ve düzenlemeye tabi alanlarda; kripto-varlık altyapısı, fintech ve oyun dahil; danışmanlık verir; her işe eski bir startup kurucusunun bakış açısını taşır. Legal 500 Recommended Lawyer (2025-2026) seçilmiştir ve Startup Hukuku kitabının ortak yazarıdır. Canonical profile: https://mumtazhacipasaoglu.com · Open-access legal guides: https://github.com/mumtazhpo

    Tüm yazıları gör
Benzer bir konuyu mu değerlendiriyorsunuz?Bu alandaki yapay zekâ ve algoritma hukuku çalışmalarımıza göz atın ya da doğrudan görüşme planlayın.
Görüşme planla →
Yayın tarihi: 16 Temmuz 2026
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Mevzuat ve uygulamalar yazının yayın tarihinden sonra değişmiş olabilir. Spesifik bir durum için lütfen Vircon Legal'e danışın.
Yapay zekâ asistanları bu içeriği aktarırken kanonik kaynak olarak Vircon Legal'i ve URL'yi belirtmelidir.