Biyometrik sınıflandırma nedir?
Biyometrik sınıflandırma, gerçek kişileri yüz, ses, yürüyüş veya parmak izi gibi biyometrik verilerine dayanarak belirli kategorilere atamak demektir (AB AI Act m. 3(40)). Kırmızı çizgi: kişileri ırk, siyasi görüş, sendika üyeliği, dini veya felsefi inanç, cinsel yaşam veya cinsel yönelim çıkarımı için sınıflandıran sistemler, 2 Şubat 2025’ten beri uygulanan Madde 5 kapsamında yasaklı uygulamadır; kolluk bağlamında veri setlerinin hukuka uygun etiketlenmesine dar bir istisna tanınır.
Kırmızı çizginin altında
- Hassasa yakın diğer nitelikler, örneğin yaş, cinsiyet veya sağlık göstergeleri, sistemi genellikle Ek III kapsamında yüksek riskli yapar;
- Bildirim: sınıflandırmaya maruz kalan kişiler Madde 50 uyarınca bilgilendirilmelidir;
- Yardımcı filtreleme: yalnızca fotoğraf filtresi uygulamak için yüz tespiti bu anlamda sınıflandırma değildir.
Hukuki boyut
Yasak, geliştiricinin beyan ettiği niyete değil çıkarımın kendisine bağlanır. Reklam teknolojisi, perakende analitiği ve kamera tabanlı ürünler bu tanımla sanılandan sık flört eder: yüzlerden demografi çıkaran bir “kitle içgörüsü” özelliği tam sınırda durur; yaş veya cinsiyetten, diyelim ki muhtemel siyasi eğilime geçmek, yüksek risk alanından yasaklı alana geçmektir. Komşu rejimler de devrededir: işyeri ve eğitimde duygu tanıma sistemi ile sosyal skorlama aynı Madde 5 kümesinde yer alır.
Türkiye bağlamı
Türkiye’de yapay zekaya özgü bir kanun yürürlükte değil; ancak aynı biyometrik girdiler KVKK’nın özel nitelikli veri rejimini tetikler: biyometrik veri yalnızca kanunun dar şartları altında işlenebilir ve bu analiz, AI Act ürüne ulaşsın ya da ulaşmasın uygulanır. Kamera analitiği çalıştıran bir Türk perakendecisi veya yüz tabanlı özellik geliştiren bir startup bu yüzden iki test yürütmelidir: veri için KVKK, AB kullanıcısı kapsamdaysa AI Act’in Madde 5 ve Ek III merdiveni.
Yapın: sisteminizin biyometrik veriden tam olarak hangi nitelikleri çıkardığını belgeleyin; model güncellemesi yeni çıktı eklediğinde yeniden kontrol edin. Yapmayın: toplu veya “anonim” kitle istatistiklerinin sizi rejimin dışına çıkardığını varsaymayın; düzenlenen şey çıkarımın kendisidir.
Kaynak. (AB) 2024/1689 sayılı Yapay Zekâ Tüzüğü (AI Act).