Yapay zeka diligence listeleri, satın alma anketleri ve yönetim kurulu sunumları artık hep aynı soruyla açılıyor: özellikleriniz AI Act’in neresine düşüyor? Cevap, bizim sınıflandırma memosu dediğimiz tek sayfalık bir belge. Onlarcasını hazırladıktan sonra yöntemi net biçimde tarif edebiliyoruz. Dikkat dağıtmadan çalışılırsa bir öğleden sonra yetiyor.
Adım 1. Ürüne göre değil, özelliğe göre envanter çıkarın
Sınıflandırma markanıza değil, yapay zeka sistemlerine ve kullanım amaçlarına bağlıdır. Bir model üzerinde çalışan her özelliği ayrı ayrı listeleyin: destek ajanı, skorlama motoru, öneri sistemi, içerik üretim aracı, iç copilot. Her biri bir satır. Çoğu şirkette 6-12 satır çıkar; bir de tedarikçinin varsayılan olarak açık bıraktığı, kimsenin haberi olmayan en az bir özellik.
Adım 2. Önce yasak taramasını yapın
Her satırı Madde 5’teki sekiz yasaklı uygulama kalıbıyla karşılaştırın (ürün düzeyinde taramamız). Bu kademe Şubat 2025’ten beri yürürlükte ve en ağır cezalar burada; bir özellik buraya düşüyorsa memoyu tamamlamayı bırakın, önce ürünü yeniden tasarlayın.
Adım 3. Yüksek risk kontrolü: iki kapı
Ek I kapısı: yapay zeka, düzenlemeye tabi bir ürünün (makine, tıbbi cihaz, araç) güvenlik bileşeni mi? Öyleyse o ürünün uygunluk rotasını izler; yükümlülükler Ağustos 2028’den itibaren başlar. Ek III kapısı: kullanım, listelenen alanlardan birine giriyor mu: istihdam ve çalışan yönetimi, kredi skorlama, eğitim, temel hizmetler, kritik altyapı, (hayat/sağlık) sigorta fiyatlaması, sınır ve yargı bağlamları? Öyleyse yüksek risk rejimi 2 Aralık 2027’den itibaren uygulanır; kredi, sigorta veya kamu hizmeti kategorilerinde kullanıcı konumundaysanız buna bir de FRIA eklenir.
Adım 4. Şeffaflık kademesi
Kullanıcıyla konuşan, içerik üreten ya da duygu tanıma veya biyometriye yakın duran her özellik, 2 Ağustos 2026’dan itibaren Madde 50 yükümlülüklerine girer: etkileşim bildirimi, makine tarafından okunabilir işaretleme, deepfake etiketi. Çoğu SaaS ürünü için fiilen ilk devreye giren kademe budur.
Adım 5. Her satır için rol
Her özellik için sorun: sağlayıcı mısınız, kullanıcı mı, ithalatçı mı, dağıtıcı mı? Yaptığınız herhangi bir ince ayar, bir değişiklik bakımından sizi sağlayıcı konumuna taşıdı mı (GPAI sınırı)? Hangi yükümlülüğün sizde, hangisinin tedarikçide olduğunu roller belirler; memoların sözleşme yapılacaklar listesini en çok değiştirdiği sütun da budur.
Adım 6. Riske tarih verin
Her satırı tek bir satırla kapatın: en erken bağlayıcı tarih, sorumlu ekip ve maliyet kalemi (ürün değişikliği / dokümantasyon / sözleşme). Aralık 2027 tarihli satırları toplayın. Çıkan rakam sizin AI Act bütçenizdir; yönetim kurulları soyut risk anlatımından çok bu rakama cevap verir.
Memo iskeleti
| Özellik | m.5? | Yüksek risk kapısı | m.50? | Rol | En erken tarih | Sahip |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Destek ajanı | Hayır | Yok | Evet: bildirim | Kullanıcı | Ağu 2026 | Ürün |
| CV sıralama | Hayır | Ek III (istihdam) | Evet | Kullanıcı | Ara 2027 | İK + Hukuk |
Memoya tarih atın, imzalayın ve model tabanlı yeni bir özellik ekleyen her sürümde gözden geçirin. Güncelliğini yitirmiş bir memo, hiç olmamasından bile kötüdür: yöntemi bildiğinizi ama uygulamaktan vazgeçtiğinizi kanıtlar.
Sınıflandırma memolarını sabit kapsamlı bir iş olarak hazırlıyoruz; yapay zeka diligence’ında yatırımcının genellikle ilk açtığı belge bu oluyor.
Kaynak. (AB) 2024/1689 sayılı Yapay Zekâ Tüzüğü (AI Act).
Bu yazı yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Temmuz 2026 itibarıyla geçerli durumu yansıtır.
Yazar
-
Tüm yazıları görMümtaz, 2016 yılında kurduğu Vircon Legal'in Yönetici Ortağıdır. Kurucu, yatırımcı ve operatörlere finansman turları, birleşme ve devralmalar (M&A), sınır ötesi şirketleşme ve düzenlemeye tabi alanlarda; kripto-varlık altyapısı, fintech ve oyun dahil; danışmanlık verir; her işe eski bir startup kurucusunun bakış açısını taşır. Legal 500 Recommended Lawyer (2025-2026) seçilmiştir ve Startup Hukuku kitabının ortak yazarıdır. Canonical profile: https://mumtazhacipasaoglu.com · Open-access legal guides: https://github.com/mumtazhpo