Fikri mülkiyet, modern teknoloji şirketlerinin, markaların ve yaratıcı işletmelerin temel taşıdır. Fikri mülkiyetin nasıl oluşturulduğu, kime ait olduğu, nasıl korunduğu, nasıl gelire dönüştürüldüğü ve nasıl savunulduğu, inovasyonun kalıcı ekonomik değer üretip üretmeyeceğini belirler. Vircon Legal kuruculara, büyüme aşamasındaki şirketlere ve kurumsal gruplara fikri mülkiyetin tüm yaşam döngüsünde danışmanlık verir: başlangıçta mülkiyetin temiz kurulmasından olgunluk döneminde hakların korunmasına ve exit aşamasında ticarileştirmeye kadar.
Fikri mülkiyet alanındaki çalışmalarımız şunları kapsar:
- Patent stratejisi ve başvuru süreçleri. Başvuru stratejisi, tekniğin bilinen durumu (prior art) değerlendirmesi, istemlerin yazılması ve yazılım ile donanım tabanlı buluşlar için uluslararası portföy yönetimi.
- Marka portföy yönetimi. Kullanım serbestisi (clearance) araştırmaları, birden fazla ülkede başvurular, itiraz ve hükümsüzlük süreçleri, marka ihlallerine karşı toplu takip çalışmaları ve Madrid Protokolü koordinasyonu.
- Telif hakkı ve tasarım hakları. Eser sahipliği devirleri, lisans yapıları, work-for-hire çerçeveleri ve endüstriyel tasarım tescilleri. SaaS ürünleri ve tüketici markaları için özellikle önemlidir.
- Yazılım fikri mülkiyeti ve açık kaynak uyumu. Kaynak kod sahipliği, katkıcı sözleşmeleri, SPDX envanteri ve çift lisanslama (dual licensing) stratejileri. Bu çalışmayı SaaS & BT Sözleşmeleri ekibimizle birlikte yürütürüz.
- Ticari sırlar ve gizli bilgiler. NDA çerçeveleri, çalışan buluşlarının devrine ilişkin sözleşmeler, işten ayrılan çalışanlara yönelik prosedürler ve ticari sır koruma programları.
- M&A ve finansman işlemlerinde IP. Due diligence, beyan ve garantiler, IP carve-out’lar ve lisans yapıları. M&A ve fon ekiplerimizle koordineli yürütülür.
- Yapay zekâ ve eğitim verisinde fikri mülkiyet. Çıktıların kime ait olduğu, eğitim verisinin lisanslanması ve üretken yapay zekâ için ticari çerçeveler. Ayrıntılar için bkz. AI & Algoritma Hukuku.
- Hakların korunması ve uyuşmazlık çözümü. Toplu ihtarname gönderimleri, gümrükte el koyma başvuruları, fikri mülkiyet haklarına ilişkin hukuk ve ceza yargılamaları ve platformlardan içerik kaldırma (takedown) süreçleri.
Yatırım turuna hazırlanan kurucular için fikri mülkiyetin temize çıkarılması, her yatırımcının VC Due Diligence Checklist’inde ilk maddeler arasındadır. Türkiye, ABD ve Avrupa’daki önde gelen risk sermayesi fonlarının ve kurumsal girişim sermayesi (CVC) birimlerinin portföy şirketleriyle çalışıyor, fikri mülkiyet varlıklarının hem savunulabilir hem de ticari açıdan esnek olmasını sağlıyoruz. Sözlüğümüz bu alanda kullanılan temel fikri mülkiyet terimlerini açıklar.
Bir Türk teknoloji şirketinde neyin sahibi kim?
- Çalışanlar. Sözleşmeden veya işin mahiyetinden aksi anlaşılmadıkça, çalışanların işlerini görürken meydana getirdikleri eserler üzerindeki mali hakları işveren kullanır (5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m. 18/2); hizmet buluşları 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 113-122’ye tabidir ve buluşçunun bedel hakkı vardır.
- Kurucular ve serbest çalışanlar. Kanuni bir varsayım yoktur. Bir kurucunun şirket kurulmadan önce yazdığı kod ile serbest çalışanların ve ajansların işleri, devredilen haklar tek tek sayılarak yazılı bir sözleşmeyle devredilene kadar onlara aittir (FSEK m. 52); gelecekteki eserlerin tamamen devri ise geçersizdir (m. 48).
- Manevi haklar. Adın belirtilmesi ve eserde değişiklik yapılmasını yasaklama gibi haklar eser sahibinde kalır; şirket çoğaltma, yayma, işleme ve umuma iletim gibi mali hakları elinde tutar.
- Markalar. Türkiye’de marka koruması kullanımla değil, TÜRKPATENT’e tescille doğar (SMK m. 7); koruma başvuru tarihinden itibaren on yıldır ve yenilenebilir (m. 23). Kurucunun şahsi adına tescil edilip şirkete devredilmemiş marka sık rastlanan bir due diligence bulgusudur.
Müvekkillerin sorduğu sorular
Geliştiricilerimizin yazdığı kodun sahibi şirket mi?
İşini görürken kod yazan çalışanlar bakımından mali hakları FSEK m. 18/2 uyarınca kural olarak şirket kullanır; iş sözleşmesindeki açık bir hüküm tereddüdü giderir. Şirket kurulmadan önce kod yazan kurucular ile serbest çalışanlar ve ajanslar bakımından ise, devredilen haklar tek tek sayılan yazılı bir devir yapılana kadar şirketin hiçbir hakkı yoktur (Kurucu ve Çalışan Fikri Mülkiyeti Şirkete Nasıl Geçer?).
Markamızı ne zaman tescil ettirmeliyiz?
Lansmandan önce. Türkiye’de koruma tescille kazanıldığı için, kullandığınız bir marka için başkası sizden önce başvurabilir. Benzerlik araştırması yapın, beş yıl içinde fiilen kullanacağınız Nice sınıflarında başvurun (kullanılmayan markalar iptale açık hâle gelir) ve şirket adına tescil ettirin. İtirazsız bir başvuru genellikle yaklaşık bir yılda tescil edilir; ilandan itibaren iki ay içinde herkes itiraz edebilir (Türk Startup için Marka Stratejisi).
Türkiye’de yazılım patentlenebilir mi?
Bilgisayar programları kendi başına patent korumasının dışındadır (SMK m. 82); ancak program ile bilgisayar arasındaki olağan etkileşimin ötesinde teknik bir etki doğuran buluşlar patentlenebilir. Yazılım şirketlerinin çoğu, kendiliğinden doğan telif hakkına, ticari sır disiplinine ve düzgün devir belgelerine dayanır.
Flip-up’tan sonra fikri mülkiyeti yabancı ana şirkete nasıl taşırız?
FSEK’in şekil kurallarına uyan yazılı bir devirle, transfer fiyatlandırması incelemesinden geçecek bir bedelle ve bir sonraki alıcının due diligence’ını karşılayacak kayıtlarla. İlişkili şirketler arasında sembolik bir bedel vergi sorusu, eksik bir devir ise due diligence sorusu doğurur (IP’yi Yurtdışı Şirkete Devretmek).
Yapay zekâ araçlarıyla üretilen çıktının sahibi kim?
FSEK’e göre eserin sahibinin hususiyetini taşıması gerekir (m. 1/B); anlamlı bir insan yaratıcılığı olmadan üretilen çıktıyı korumak zordur, çevresindeki insan katkıları ise korunabilir. Üçüncü kişilerin eserleriyle model eğitmek ayrı bir sorudur ve Türkiye’de AB’nin metin ve veri madenciliği istisnalarına göre daha dar dayanaklara sahiptir (Yapay Zeka Çıktısının Sahibi Kim?).
Okuma listesi
- GPL Bulaşması Bir Yatırım Turunu Nasıl Öldürür: Açık Kaynak Lisans Denetimi
- Şirket Verisini Modele Vermek: KVKK Dayanağı, Yurt Dışı Aktarım ve Ticari Sır
Kaynak. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu; 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu. Kanun bağlantıları mevzuat.gov.tr üzerindeki güncel resmî metinlere gider.
Diğer Pratik Alanları
Bu alanda birlikte çalışacağınız ekip
Profil için isme tıklayın.
