Her yapay zeka ürün incelemesinde iki soru birlikte gelir: bununla eğitebilir miyiz, ve çıkan şeyin sahibi kim? Türkiye’nin FSEK’i ile AB telif hukuku bu sorulara farklı cevaplar veriyor; ve Avrupa’ya hizmet veren Türk yapay zeka şirketleri tam da iki cevabın arasındaki boşlukta yaşıyor.
Eğitim: girdi sorusu
AB’de metin ve veri madenciliği istisnaları (DSM Direktifi m. 3–4) hukuka uygun erişilen eserlerle eğitime izin veriyor; ama ticari TDM hak sahibi çekincelerine (opt-out) tabi ve AI Act m. 53, GPAI sağlayıcılarını bu çekincelere saygılı bir telif politikası yürütmek ve eğitim içeriği özeti yayımlamakla yükümlü kılıyor. Pratik sonuç: “kazıdık, zaten kamuya açıktı” Avrupa’da cevap olmaktan çıktı; opt-out uyumu artık belgelenen, denetlenebilir bir davranış.
FSEK’te TDM istisnası yok. Türkiye’de korunan eserlerle eğitim daha dar zeminlere dayanıyor; gördüğümüz en güvenli yapılar lisanslama, gerçekten lisanslı veri setleri veya AB uyumlu opt-out hijyenini küresel uygulayan eğitim hatları. Türkiye için gevşek, AB için sıkı iki ayrı hat teknik olarak mümkün, ticari olarak akılsız: kurumsal müşterileriniz sıkı olanı her yerde isteyecek.
Çıktı: sahiplik sorusu
FSEK, sahibinin hususiyetini taşıyan eserleri korur; insani bir kavram. Anlamlı insan yaratıcı katkısı olmayan salt makine çıktısı, hâkim görüşe göre eser değildir; dünyaya sahipsiz doğar. AB içtihadı da aynı yöne işaret ediyor. Üç ürün sonucu:
- Müşteriye mülkiyet anlamında “çıktının sahibi sizsiniz” vaat edemezsiniz; bunun yerine kullanım haklarını ve münhasırlığı sözleşmeyle kurun; koşullarınız bunu telif statüsünden bağımsız yapabilir.
- Süreçte insan, bir fikri mülkiyet stratejisidir, sadece kalite adımı değil: belgelenmiş insan seçimi, düzenlemesi ve değişikliği, çıktıyı korunabilir alana geri çeker.
- Korunmayan çıktıyı rakipleriniz kullanabilir; üretilen varlıklar hendeğiniz için önemliyse üzerine marka, haksız rekabet ve sözleşme koruması giydirin.
İhlal eden çıktı: sorumluluk sorusu
Model korunan bir eseri yeniden ürettiğinde (tanınabilir bir karakter, bir melodi, bir romandan paragraflar) analiz çoğaltma ve işleme hakları üzerinden yürür; kopyalamanın istatistiksel olması ne FSEK’in ne AB hukukunun umurundadır. Mahkemede de iyi okunan ürün önlemleri: çıktıda benzerlik filtreleri, üst sağlayıcıdan tazminat destekli kurumsal modeller (tedarik sözleşmesi maddelerinize bakın) ve hızlı kaldırma.
Güncelleme: Münih’ten ilk büyük emsal
Temmuz 2026 sonunda Münih Bölge Mahkemesi, telif kuruluşu GEMA’nın açtığı davada yapay zeka müzik platformu Suno’nun korunan eserlerle izinsiz eğitim yaptığına hükmetti; şirketin gelirlerini açıklaması ve doğan zararı tazmin etmesi kararlaştırıldı. Karar, eğitim verisi tartışmasının teoriden tazminata geçtiği ilk büyük Avrupa örneklerinden ve bu yazıda anlattığımız riskin artık fiyatlanabilir olduğunu gösteriyor: eğitim setinin provenansını belgeleyemeyen model geliştiricisi, gelir açıklama ve tazminat taleplerinin muhatabı olabiliyor.
Canı yanana kadar kimsenin yazmadığı sözleşme katmanı
| İlişki | Önemli madde |
|---|---|
| Siz ↔ model sağlayıcı | Telif politikası taahhüdü, çıktı tazminatının kapsamı, verinizin eğitimde kullanım kısıtları |
| Siz ↔ müşteri | Çıktı kullanım hakları, sahiplik yok açıklaması, ihlal sorumluluğu paylaşımı |
| Siz ↔ çalışan/serbest çalışan | Yapay zeka destekli iş ürününün devredilebilir “eser” olup olmadığı; fikri mülkiyet devri dilinizi yapay zeka çağına güncelleyin |
Fikri mülkiyet pratiğimizin mesaisi giderek o üçüncü satıra akıyor. Ekibiniz her gün yapay zeka destekli kod, tasarım veya içerik çıkarıyorsa, 2019 model devir maddeleriniz bunun için yazılmadı.
Bu yazı yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Temmuz 2026 itibarıyla geçerli durumu yansıtır.
Yazar
Bu konu masanızdaysa
Kurucu Akademisi'nde şablonlar ve kontrol listeleri ücretsiz; spesifik bir durum için 30 dakikalık ön görüşme planlayabilirsiniz.
Kurucu AkademisiGörüşme planlayın