Her yapay zeka ürününün incelemesinde iki soru birlikte gündeme gelir: bu veriyle modeli eğitebilir miyiz ve ortaya çıkan içeriğin sahibi kim? Türkiye’deki FSEK ile AB telif hukuku bu sorulara farklı cevaplar veriyor. Avrupa’ya hizmet veren Türk yapay zeka şirketleri de tam olarak bu iki cevap arasındaki boşlukta faaliyet gösteriyor.
Eğitim: girdi sorusu
AB’de metin ve veri madenciliği istisnaları (DSM Direktifi m. 3-4), hukuka uygun olarak erişilen eserlerle model eğitimine izin veriyor. Ancak ticari amaçlı TDM, hak sahiplerinin çekincelerine (opt-out) tabi. AI Act m. 53 de GPAI sağlayıcılarını bu çekincelere uyan bir telif politikası uygulamak ve eğitim içeriği özeti yayımlamakla yükümlü kılıyor. Bunun pratikteki sonucu şu: “veriyi kazıdık, zaten herkese açıktı” demek Avrupa’da artık geçerli bir cevap değil. Opt-out çekincelerine uyum, belgelenmesi ve denetlenebilmesi gereken bir süreç haline geldi.
FSEK’te ise TDM istisnası yok. Türkiye’de korunan eserlerle model eğitimi daha dar hukuki dayanaklara yaslanıyor. Gördüğümüz en güvenli yapılar; lisanslama, gerçekten lisanslı veri setleri ya da AB’deki opt-out kurallarını tüm dünyada uygulayan eğitim süreçleri. Türkiye için gevşek, AB için sıkı iki ayrı süreç kurmak teknik olarak mümkün, ama ticari açıdan mantıklı değil: kurumsal müşterileriniz her yerde sıkı olanı isteyecektir.
Çıktı: sahiplik sorusu
FSEK, sahibinin hususiyetini taşıyan eserleri korur ve hususiyet insana özgü bir kavramdır. Anlamlı bir insan yaratıcılığı içermeyen, tamamen makinenin ürettiği çıktı hâkim görüşe göre eser sayılmaz; yani hiç kimsenin olmadan ortaya çıkar. AB içtihadı da aynı yönde. Bunun ürün açısından üç sonucu var:
- Müşteriye mülkiyet anlamında “çıktının sahibi sizsiniz” diye bir vaatte bulunamazsınız; bunun yerine kullanım haklarını ve münhasırlığı sözleşmeyle düzenleyin. Kullanım koşullarınız bunu telif statüsünden bağımsız olarak sağlayabilir.
- Sürece insanın dahil olması bir fikri mülkiyet stratejisidir, yalnızca bir kalite kontrol adımı değil. İnsanın yaptığı seçim, düzenleme ve değişikliklerin belgelenmesi, çıktıyı yeniden korunabilir hale getirir.
- Korunmayan çıktıyı rakipleriniz de kullanabilir; üretilen içerikler rekabet avantajınızın bir parçasıysa, bunları marka, haksız rekabet ve sözleşme hükümleriyle koruma altına alın.
Hak ihlali içeren çıktı: sorumluluk sorusu
Model korunan bir eseri yeniden ürettiğinde (tanınabilir bir karakter, bir melodi, bir romandan paragraflar) değerlendirme çoğaltma ve işleme hakları üzerinden yapılır. Kopyalamanın istatistiksel bir süreçle gerçekleşmiş olması ne FSEK açısından ne de AB hukuku açısından bir fark yaratır. Mahkeme önünde de savunulabilecek ürün tedbirleri şunlar: çıktıda benzerlik filtreleri, model sağlayıcısının tazminat güvencesi verdiği kurumsal modeller (tedarik sözleşmesi maddelerinize bakın) ve hızlı içerik kaldırma.
Güncelleme: Münih’ten iki karar
Münih Bölge Mahkemesi konuda iki kez karar verdi. GEMA v. OpenAI kararında (11 Kasım 2025, 42 O 14139/24) şarkı sözlerinin model ağırlıklarında ezberlenmesini, metin ve veri madenciliği istisnasının kapsamadığı bir çoğaltma saydı. GEMA v. Suno kararında (31 Temmuz 2026, 42 O 763/25) ise aynı daire, telif kuruluşunun yapay zekâ müzik platformuna karşı açtığı davada men, bilgi verme ve tazminat taleplerini büyük ölçüde kabul etti: hem ABD’de yapılan eğitim kopyalarında (ABD’deki fair use savunmasının uygulanmadığını belirterek) hem de Almanya’daki sunucularda tutulan model sürümlerinde ihlal buldu. İki karar da kesinleşmedi. Birlikte, eğitim verisi tartışmasını teoriden tazminat aşamasına taşıyor ve bu yazıda anlattığımız riskin artık parasal olarak ölçülebildiğini gösteriyor: eğitim setinin kaynağını belgeleyemeyen bir model geliştiricisi, bilgi verme ve tazminat talepleriyle karşı karşıya kalabiliyor. ABD tarafı için Bartz v. Anthropic 1,5 milyar dolarlık telif anlaşması yazımıza bakın.
Sorun çıkana kadar kimsenin ilgilenmediği sözleşmeler
| İlişki | Önemli madde |
|---|---|
| Siz ↔ model sağlayıcı | Telif politikası taahhüdü, çıktıya ilişkin tazminat güvencesinin kapsamı, verilerinizin eğitimde kullanılmasına ilişkin kısıtlamalar |
| Siz ↔ müşteri | Çıktı üzerindeki kullanım hakları, sahiplik bulunmadığına ilişkin açıklama, hak ihlalinde sorumluluğun paylaşımı |
| Siz ↔ çalışan/serbest çalışan | Yapay zeka desteğiyle üretilen işin devredilebilir bir “eser” olup olmadığı; fikri mülkiyet devri hükümlerinizi yapay zeka dönemine göre güncelleyin |
Fikri mülkiyet alanındaki çalışmalarımızın giderek daha büyük kısmı bu üçüncü satırla ilgili. Ekibiniz her gün yapay zeka desteğiyle kod, tasarım veya içerik üretiyorsa, 2019’da hazırlanmış devir hükümleriniz bu durum düşünülerek yazılmadı.
Kaynak. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu; (AB) 2024/1689 sayılı Yapay Zekâ Tüzüğü (AI Act). Kanun bağlantıları mevzuat.gov.tr üzerindeki güncel resmî metinlere gider.
Bu yazı yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Temmuz 2026 itibarıyla geçerli durumu yansıtır.
Yazar
-
Tüm yazıları görMümtaz, 2016 yılında kurduğu Vircon Legal'in Yönetici Ortağıdır. Kurucu, yatırımcı ve operatörlere finansman turları, birleşme ve devralmalar (M&A), sınır ötesi şirketleşme ve düzenlemeye tabi alanlarda; kripto-varlık altyapısı, fintech ve oyun dahil; danışmanlık verir; her işe eski bir startup kurucusunun bakış açısını taşır. Legal 500 Recommended Lawyer (2025-2026) seçilmiştir ve Startup Hukuku kitabının ortak yazarıdır. Canonical profile: https://mumtazhacipasaoglu.com · Open-access legal guides: https://github.com/mumtazhpo