TDM istisnası ve opt-out nedir?
AB’nin metin ve veri madenciliği (TDM) istisnaları (Dijital Tek Pazar Direktifi m. 3–4), hukuka uygun erişilen eserlerin madencilik için çoğaltılmasına izin verir — m. 3 araştırma kurumlarına genişçe, m. 4 ise ticari yapay zeka eğitimi dahil herkese, hak sahibi haklarını saklı tutmadıkça. Bu saklama opt-out’tır: çevrimiçi içerikte makine tarafından okunabilir olmalıdır (robots.txt tipi sinyaller, metadata, koşullar).
AB’de eğitim hukukunu neden bu belirler?
- Kazınmış web içeriğiyle ticari model eğitimi m. 4’e dayanır — hukuki sınır opt-out uyumudur;
- AI Act m. 53, GPAI sağlayıcılarından bu çekincelere saygılı telif politikası ister; uyum belgeli ve denetlenebilir hale gelir;
- Test “kamuya açıktı” değildir; hukuka uygun erişim + çekince yokluğudur.
Türkiye farkı
FSEK’te TDM istisnası yoktur — Türkiye’de korunan eserlerle eğitim, lisans veya daha dar zeminlere dayanır; bu yüzden AB düzeyi opt-out hijyenini küresel uygulamayı öneriyoruz. Bkz. telif analizimiz.