Genel amaçlı yapay zeka modeli (GPAI) nedir?
Genel amaçlı yapay zeka modeli (GPAI), AB Yapay Zeka Tüzüğü’ne ((AB) 2024/1689) göre, tipik olarak büyük veriyle ve ölçekli öz-denetimli öğrenmeyle eğitilen; önemli bir genellik sergileyen, çok çeşitli görevleri yetkin biçimde yerine getirebilen ve çeşitli alt sistem ve uygulamalara entegre edilebilen yapay zeka modelidir. Büyük dil modelleri gibi temel modeller kategorinin tipik örneğidir. Tüzük, model katmanını üzerine kurulan sistemlerden ayrı düzenler: yükümlülükler, ortada henüz bir ürün yokken bile modelin sağlayıcısına bağlanır. GPAI yükümlülükleri 2 Ağustos 2025‘ten beri uygulanıyor; Komisyonun yaptırım yetkileri 2 Ağustos 2026’da başlıyor.
Temel sağlayıcı yükümlülükleri (m. 53)
Modeli AB pazarına süren sağlayıcı dört başlığı düzenli tutmak zorundadır:
- AI Office ve alt sağlayıcılar için teknik dokümantasyon: yetenekler, sınırlar ve entegrasyon rehberi;
- Metin ve veri madenciliği çekincelerine saygılı, AB hukukuyla uyumlu bir telif politikası;
- AI Office şablonunda kamuya açık bir eğitim içeriği özeti;
- Sistemik riskli modellerde — çok büyük eğitim hesaplaması — m. 55 kapsamında ek görevler: model değerlendirmeleri, saldırgan testler, olay bildirimi ve siber güvenlik.
Özgür ve açık kaynak lisansla yayımlanan modeller, sistemik risk taşımadıkça dokümantasyon görevlerinden sınırlı muafiyetlerden yararlanır.
Hukuki boyut: sağlayıcı çizgisi nerede?
Bir GPAI modeline ince ayar yapmak veya onu esaslı biçimde değiştirmek, sizi o değişiklik bakımından sağlayıcı yapabilir — ince ayar veriniz için eğitim içeriği özeti dahil. Prompt ve getirme destekli üretim (RAG) genellikle sizi zincirin altında tutar. Sınır iki kez önem taşır: m. 53 setinin kimde olduğunu belirler ve model bir yüksek riskli yapay zeka sistemine entegre edildiğinde, sistem sağlayıcısını bağlayan ayrı uyum rejimiyle kesişir.
Türkiye bağlamı
Türkiye’de yürürlükte yapay zekaya özgü bir kanun yok; iç hukukta KVKK ve genel mevzuat uygulanır. AI Act, modeli AB pazarına süren veya AB’ye dönük ürünler için ince ayar yapan Türk şirketlerine yine de ulaşır — değişiklik kendi başına sağlayıcı yükümlülükleri doğurabilir. AB’li müşteriler m. 53 dokümantasyon beklentilerini sözleşme zinciriyle aşağı aktarıyor; Türk model geliştiricileri bu gereklerle çoğu zaman herhangi bir düzenleyiciden önce satın alma süreçlerinde karşılaşıyor.
Yapın: AB sözleşmesi imzalamadan önce model sağlayıcısı mı, alt sağlayıcı mı, kullanıcı mı olduğunuzu netleştirin; teknik dokümantasyonu ilk sürümden itibaren versiyonlayın. Yapmayın: ince ayarı “sadece mühendislik” saymayın — esaslı bir değişiklik, eğitim içeriği özeti dahil m. 53 görevlerini size kaydırabilir.
İlgili rehberler: Modeli Siz Eğitmediniz, Yine de AI Act Yükümlülükleriniz Var.