Büyük dil modeli nedir?
Büyük dil modeli (LLM); bir sonraki token’ı tahmin etmek üzere devasa metin derlemleriyle eğitilmiş sinir ağıdır (bugün neredeyse her zaman transformer). Yeterli ölçekte bu tek hedef; alanlar arası yazma, özetleme, çeviri, kodlama ve akıl yürütme yeteneği doğurur. LLM’ler genel amaçlı yapay zeka modellerinin baskın ailesi; chatbotların, copilotların ve yapay zeka ajanlarının zeminidir.
Tahminden ürüne
Bir şirketin LLM’e dokunma biçimi hukuki konumunu belirler: modeli API üzerinden çağırmak, kendi verisiyle ince ayar yapmak ve sıfırdan model eğitmek, sorumluluk merdiveninin çok farklı basamaklarındadır. Türk ürünlerinin çoğu ilk basamakta durur; yine de aşağıdaki analiz her basamakta geçerlidir, çünkü girdi, çıktı ve model katmanı soruları her düzeyde doğar.
Bir LLM’in hukuki profili
- Girdiler: eğitim derlemleri telif soruları doğurur (AB’de TDM opt-out rejimi) ve derlemde kişisel veri bulunduğu ölçüde kişisel veri soruları eklenir;
- Çıktılar: halüsinasyon doğruluk iddialarını riskli kılar; yapay zeka üretimi içerik Ağustos 2026’dan itibaren m. 50 işaretleme yükümlülüklerini tetikler; çıktının mülkiyeti telif analizinden geçer (Türkiye’de FSEK);
- Model katmanı: AB pazarına LLM süren sağlayıcılar m. 53 GPAI görevlerini taşır (teknik dokümantasyon, telif politikası ve kamuya açık eğitim içeriği özeti).
Türkiye bağlamı
Türkiye’de TDM istisnası yok: FSEK (5846) metin ve veri madenciliğine özgü bir istisna içermez; kazınmış Türkçe içerikle eğitim, AB tarzı bir istisnaya yaslanamaz. KVKK (6698) derlemdeki ve prompt’lardaki kişisel veriye aynı şekilde uygulanır; yürürlükte yapay zekaya özgü bir kanun da yok. Temel modeller üzerine kuran Türk startupları çoğunlukla m. 53’ün alt tarafında kalır; ama m. 50 işaretlemesi ve KVKK görevleri, ürün AB’de nereye giderse oraya eşlik eder; ürünün Türkiye’de geliştirilmiş olması bu yükümlülükleri değiştirmez.
Yapın: model seçimini hukuki bir karar olarak ele alın. Üzerine kurmadan önce sağlayıcının eğitim verisi ve sınırlar hakkında ne açıkladığını kayda geçirin. Yapmayın: müşteriye dönük metinlerde olgusal doğruluk vaat etmeyin; halüsinasyon teknolojinin belgelenmiş bir özelliğidir ve sözleşmeleriniz modelin neyi taahhüt edip etmediğini söylemelidir.
İlgili rehberler: Türk Hukukunda Yapay Zeka İçin Web Scraping, Eğitim Verisi ve KVKK.
Kaynak. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu; 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu. Kanun bağlantıları mevzuat.gov.tr üzerindeki güncel resmî metinlere gider.