Temel model nedir?
Temel model (foundation model); geniş veriyle ölçekli eğitilmiş — genellikle transformer tabanlı — ve uyarlanmak üzere tasarlanmış büyük yapay zeka modelidir: ince ayarlanır, talimatla eğitilir veya sadece prompt’lanarak hiç açıkça eğitilmediği binlerce göreve koşulur. GPT sınıfı dil modelleri, görüntü üreticileri ve çok modlu modeller birer temel modeldir. 2021’de Stanford’da türetilen terim mühendislik desenini tanımlar; AB hukuku aynı nesneyi genel amaçlı yapay zeka modeli olarak düzenler.
Desen nasıl işler?
Tek bir pahalı eğitim turu genel bir zemin üretir; sonrası uyarlamadır. Bir büyük dil modeli, yeniden eğitimle değil ince ayar veya prompt’lamayla sözleşme inceleme asistanına dönüşür. Bu ekonomi desenin özüdür — ve hukuki sorunun kaynağıdır: yetenek, veri menşei ve kusurlar, aşağı akıştaki geliştiricinin içini hiç göremediği bir modelden ürünlere akar.
Hukuki boyut
- Değer zinciri paylaşımı: modeli bir şirket eğitir, başkası ince ayarlar, üçüncüsü ürünü konuşlandırır. AI Act görevleri bu zincire dağılır ve esaslı değişiklikle sağlayıcı statüsü el değiştirebilir;
- Devralınan risk: aşağı akış ürünleri, tam denetleyemedikleri eğitim verisi menşe sorunlarını — telif, TDM opt-out, kişisel veri — devralır; yükü bu yüzden tedarikçi sözleşmeleri taşır;
- Yoğunlaşma: pazarın çoğu bir avuç model üzerine kuruludur; model sağlayıcı koşulları fiilen endüstri regülasyonudur.
Türkiye bağlamı
Türk startup’ları hemen her zaman eğiten değil uyarlayan taraftır: yabancı temel modeller üzerine kurar, Türkiye’ye ve AB’ye satarlar. Türkiye’de yürürlükte yapay zekaya özgü kanun yoktur; iç hukuktaki sorular KVKK, FSEK ve genel sözleşme hukuku üzerinden yürür, ürün AB pazarına ulaştığında ise AI Act devreye girer. Kaldıraç noktası tedariktir: eğitim verisi menşeine dair garantiler, dokümantasyonun aşağı akışa aktarılması ve tazminat hükümleri, kanunun yapmadığı işi yapar. Sağlayıcının standart koşulları pazarlığa kapalıysa, kalan risk bunun yerine müşteri sözleşmesindeki sorumluluk sınırlamalarıyla yönetilir.
Yapın: Her ürünün altında hangi modelin hangi sürümünün yattığını kayda geçirin; dokümantasyon akışını lansmandan önce müzakere edin. Yapmayın: Sağlayıcı statünüzü yeniden kontrol etmeden modeli esaslı biçimde değiştirmeyin; kendi tedarikçinizin size vermediği menşe garantilerini müşterilere vaat etmeyin.
İlgili rehberler: Yapay Zeka Tedarikçi Sözleşmesi, Modeli Siz Eğitmediniz, Yine de AI Act Yükümlülükleriniz Var.
Bu konuda mı çalışıyorsunuz? Vircon Legal Startup Hukuku ve Startup Hukuku Türkiye rehberi alanlarında danışmanlık veriyor. Bize ulaşın →
Bu konu masanızdaysa
Kurucu Akademisi'nde şablonlar ve kontrol listeleri ücretsiz; spesifik bir durum için 30 dakikalık ön görüşme planlayabilirsiniz.
Kurucu AkademisiGörüşme planlayın