Özetle
Halüsinasyon, bir yapay zekâ sisteminin inandırıcı görünen ama yanlış, uydurma ya da dayandığını söylediği kaynakta bulunmayan çıktısıdır. Büyük dil modelinin çalışma biçiminden kaynaklanır; azaltılabilir, tamamen giderilemez. Hukuki sonucu yalındır: çıktıyı imzalayan, mahkemeye sunan ya da ona göre hareket eden kişi ve şirket içeriğinden sorumludur.
Neden olur?
Dil modeli bir sonraki en olası kelimeyi yazar. Doğru cevabın kalıbı tahmin edilebilir olduğunda, örneğin bir karar künyesinde ya da madde numarasında, model arkasında hiçbir kaynak olmadan doğru görünen bir metin üretebilir. Önce bir veri tabanında arama yapan araçlar (arama destekli üretim) uydurma kaynak riskini azaltır; modelin gerçek bir kaynağı yanlış okumasını engellemez.
Mahkemeler nasıl tepki verdi?
- Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi. Mahkeme Başkanı 13 Kasım 2026’da, yapay zekâ araçlarıyla hazırlanan görüşlerinde var olmayan kararlara, gerçek kararlarda bulunmayan paragraflara ve savunulan görüşün tersini söyleyen içtihada atıf yapan bir avukatın başvurucuları temsil etmesini İçtüzük’ün 44D maddesi uyarınca iki yıl süreyle yasakladı.
- ABD. Mata v. Avianca kararında (22 Haziran 2023) New York’taki federal mahkeme, bir sohbet botunun uydurduğu kararlara atıf yapan avukatlara 5.000 ABD doları para cezası verdi.
- İngiltere. Ayinde ve Al-Haroun kararında ([2025] EWHC 1383 (Admin)) mahkeme, uydurma atıflar nedeniyle avukatları meslek kuruluşlarına bildirdi.
- Türkiye. Basına yansıyan bilgilere göre Haziran 2026’da bir asliye hukuk mahkemesi, dilekçesinde gösterilen Yargıtay kararları bulunamayan bir avukat hakkında baroya ve savcılığa yazı yazdı.
Bu mahkemelerin hiçbiri avukatların yapay zekâ kullanamayacağını söylemedi. Her birinde kusur, yapılmayan kontroldü. Uydurma içtihat ve AİHM kararı yazımız bu dosyaları ve bir çalışma yöntemini anlatır.
Şirket için hukuki sonuçlar
- Belgenin sorumluluğu. Bir dilekçeyi, ihtarnameyi ya da kuruma verilen cevabı kim imzalıyorsa, metni hangi araç hazırlamış olursa olsun içeriğinden o sorumludur. Avukat işini özen ve doğrulukla yapmakla yükümlüdür (1136 sayılı Avukatlık Kanunu m. 34).
- Müşteriye karşı sorumluluk. Müşteriye teslim edilen yanlış çıktı, sözleşmenin gereği gibi ifa edilmemesi sorunudur. Zararın şirket, tedarikçi ve model sağlayıcı arasında nasıl paylaşılacağı sözleşmelere bağlıdır; bkz. çıktı yanlış olduğunda kim öder.
- Kişisel veriler. Kimliği belirlenebilir bir kişi hakkındaki yanlış ifade de kişisel veridir. KVKK kişisel verilerin doğru olmasını arar (m. 4); ilgili kişi düzeltme isteyebilir (m. 11).
- AB Yapay Zekâ Tüzüğü. Yüksek riskli sistemler uygun bir doğruluk düzeyine ulaşmalı ve bunu kullanım talimatında bildirmelidir (m. 15). Bkz. AB Yapay Zekâ Tüzüğü.
İşe yarayan kontroller
- Resmî kaynaktan doğrulayın: her atıf, madde numarası, süre ve parasal eşik şirketten çıkmadan önce kontrol edilir.
- Sorumlu kişiyi belirleyin: mahkemeye sunulan, imzalanan ya da müşteriye gönderilen her metni araç değil bir kişi onaylar.
- Yazılı kural koyun: iç politika aracın ne için kullanılabileceğini ve araca ne yüklenebileceğini belirler; bkz. şirkette üretken yapay zekâ ve KVKK.
Kaynak. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, 18 Kasım 2026 tarihli ECHR 290 (2026) sayılı basın duyurusu; Mahkeme İçtüzüğü m. 44D; 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, m. 4 ve 11; (AB) 2024/1689 sayılı Tüzük (AI Act), m. 15.