CBAM nedir?
Karbon Sınır Düzenlemesi (CBAM — AB Tüzüğü 2023/956), karbon yoğun ürünlerin ithalatı için AB’nin karbon-fiyatlama mekanizmasıdır. CBAM, AB üreticilerinin AB Emisyon Ticaret Sistemi (EU ETS) altında ödediği maliyete eşdeğer ithal mallara karbon maliyeti uygular; “karbon kaçağı”nı (düşük karbon-maliyetli yargı bölgelerine üretim göçü) önler. Geçiş dönemi 1 Ekim 2023’te başladı; tam finansal yükümlülükler 1 Ocak 2026’dan itibaren.
CBAM kapsamı
- İlk sektörler: çimento, demir-çelik, alüminyum, gübre, elektrik, hidrojen.
- İnceleme altındaki genişleme: organik kimyasallar, polimerler ve rafine petrol ürünlerinin potansiyel eklemesi.
- Aşağı akış ürünleri: kapsanmış malzemeleri içeren belirli yarı-mamul ve mamul ürünler.
CBAM nasıl çalışır?
- Geçiş aşaması (Ekim 2023 – Aralık 2025): gömülü emisyonların çeyreklik raporlaması; finansal yükümlülük yok.
- Kesin aşama (Ocak 2026’dan itibaren): ithalatçılar (“yetkili CBAM beyancıları”) haftalık EU ETS fiyatından eksi köken ülkede ödenmiş karbon maliyetlerinin düşümlerinin alındığı gömülü emisyonlara karşılık gelen CBAM sertifikası satın alır.
- Doğrulama: gömülü emisyon verisi akredite doğrulayıcılar tarafından doğrulanmalı.
Türk ihracatçıları için pratik etki
Türk çelik, alüminyum ve çimento ihracatçıları CBAM’in en doğrudan etkilediği sektörlerdir; AB’ye yapılan ihracatların önemli kısmı bu kategorilerde. Türk şirketleri AB ithalatçıları için emisyon verisi sağlamak zorunda — bu süreç şirket içi karbon muhasebesi sistemi gerektirir. Türkiye’nin kendi karbon fiyatlama mekanizması (ETS) tasarımı CBAM eşdeğer karbon maliyet düşümünü mümkün kılmayı amaçlar.
Yapın: AB-yönlü ürün hatları için doğru gömülü-emisyon izleme kurun; 2026 son tarihinden önce doğrulayıcılarla erken etkileşime geçin.
Yapmayın: CBAM maliyetinin tedarik zinciri yeniden mühendisliği olmadan emilebileceğini varsaymayın — yüksek karbonlu ürünler için maliyet farkı marjı silebilir.