Telif Hakkı (Copyright) nedir?
Telif hakkı (Copyright), özgün bir fikri ürün üzerinde eserin sahibinin (yazar, sanatçı, geliştirici) haklarını koruyan fikri mülkiyet kategorisidir. Türkiye’de 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) tarafından düzenlenir; uluslararası seviyede 1886 Berne Sözleşmesi temel çerçevedir.
Korunan eser türleri (FSEK Madde 2-6)
- İlim ve edebiyat eserleri: Kitap, makale, blog yazısı, bilgisayar programı, veri tabanı
- Musiki eserler: Beste, söz
- Güzel sanat eserleri: Resim, heykel, mimari proje, fotoğraf, illüstrasyon
- Sinema eserleri: Film, dizi, video içerik
- İşlenmeler: Çeviri, uyarlama, ekleme (orijinalin haklarını sınırlamaksızın)
Mali haklar vs Manevi haklar
Türk telif hukukunun ikili yapısı:
- Mali haklar (FSEK 21-25): Çoğaltma, yayma, temsil, işleme, kamuya iletim, satma — devredilebilir ve lisanslanabilir
- Manevi haklar (FSEK 14-17): Adın belirtilmesi, eserin değiştirilememesi, eserin alenileştirilmesi — kişiye sıkı bağlı, devredilemez (yalnızca kullanımı izin verilebilir)
Telif hakkı ne zaman doğar?
Telif hakkı eserin yaratılması ile otomatik doğar — tescile ihtiyaç yoktur. Bu, marka veya patentten farkıdır. © sembolü, “Tüm hakları saklıdır” ifadesi, tescil sertifikası hukuki olarak gerekli değildir ama ispatı kolaylaştırır.
Koruma süresi
- Yazar/eser sahibi hayatta ise + ölümünden sonra 70 yıl
- Tüzel kişi sahip ise 70 yıl (eserin alenileştirilmesinden)
- Sinema eserleri: 70 yıl (eserin alenileştirilmesinden)
Yazılım ve telif
FSEK Madde 1/B kapsamında bilgisayar programı ‘ilim ve edebiyat eseri’ olarak korunur. Algoritma fikri korunmaz (patent kapsamında olabilir), kaynak kod / nesne kod korunur. Yazılım için işveren-çalışan ilişkisinde otomatik mali hak devri (Madde 18) — istihdam ilişkisinde yapılan yazılım işverene aittir; freelance ilişkide yazılı sözleşme şart.
Sınır-ötesi koruma
- Berne Sözleşmesi (1886): 181 ülke; karşılıklı tanıma — Türkiye’de yaratılan eser ABD’de de korunur
- WIPO Telif Anlaşması (WCT, 1996): Dijital ortam için
- TRIPS Anlaşması: WTO üyesi tüm ülkelerde minimum koruma
AI training ve telif tartışması (2023-2025)
OpenAI, Anthropic, Stability AI vb. AI şirketlerinin training veri setlerinde telif korumalı içerik kullanması büyük hukuki tartışma yaratıyor:
- ABD: NY Times vs OpenAI, Getty vs Stability AI davaları sürüyor; fair use savunması test ediliyor
- AB AI Act (2024): Generative AI sağlayıcılarından training veri özet açıklama zorunluluğu
- Türkiye: Spesifik düzenleme yok; FSEK genel hükümleri uygulanır
Açık kaynak (Open Source) lisanslama
Kod tabanı için yaygın açık kaynak lisansları: MIT (en serbest), Apache 2.0 (patent grant’ı dahil), GPL (copyleft — değişiklikler aynı lisansla paylaşılmalı), AGPL (web servisi için copyleft), BSD (basit izin). Lisans seçimi şirket stratejisi için kritik.
Founder için pratik etki
Startup’ınızda telif yönetimi: (1) Tüm yazılı sözleşmelerde IP assignment maddesi (Founder, Çalışan, Freelance, Contractor); (2) Açık kaynak kullanımında lisans uyumu (GPL kullandıysanız ürününüzü açık kaynak yapma yükümlülüğü olabilir); (3) AI üretilen içerik için telif belirsizliği — kullanıcı sözleşmenizde ele alın; (4) Yatırımcı DD’de tüm IP’nin şirkete ait olduğunu kanıtlayan IP chain of title. Vircon Legal IP yapılandırma + due diligence danışmanlığı vermektedir.