Kredi skorlama, tüm düzenleyici listelerde aynı anda görünen tek yapay zeka kullanımı: AI Act’te Ek III yüksek risk, m. 27’de FRIA tetikleyicisi, KVKK m. 11’de otomatik karar alanı ve yurtiçinde BDDK ile SPK’nın denetim reflekslerinin tam ortası. Fintech’iniz modellerle skorluyor, fiyatlıyor veya ön onay veriyorsa uyum binanız dört katlı. Çoğu şirket yalnızca bir katı döşemiş durumda.
Kat 1. KVKK, şu an yürürlükte
Reddedilen başvurucunun, münhasıran otomatik aleyhte sonuca m. 11 itiraz hakkı var. Kredi huninizde şunlar olmalı: gerçekten bozma yetkisi olan insan incelemesi hattı; skorlama ve profillemeyi adlandıran aydınlatma; modeli besleyen her veri kaynağı için hukuki sebep disiplini (KKB verisi, telekom sinyalleri, cihaz verisi, açık bankacılık akışları farklı hukuki karakterde); reddedilen dosyalar için saklama sınırları. Fintech’lerin hukuki sebebin dışına en sık çıktığı yer, alternatif veri hevesidir.
Kat 2. Türk finansal düzenlemesi
Model bazlı kredilendirme mevcut ihtiyatlılık beklentilerinin içinde oturur: iç model yönetişimi, geliştiriciden bağımsız validasyon, kararlar için denetim izi ve model ya da veri tedarikçininse dış kaynak kuralları. BDDK’nın destek hizmetleri ve bilgi sistemleri çerçeveleri, skorlama tedarik zincirinize bugün uygulanır; yapay zekaya özel kanun gerekmez. Kredilendirmeye komşu ürünlerde (BNPL ve çevre sorunları için BNPL analizimize bakın) model çoğu zaman lisanslı faaliyetin çekirdeğinin ta kendisidir.
Kat 3. AI Act, AB’ye dönük kredilendirme için
Gerçek kişilerin kredi değerliliği değerlendirmesi Ek III yüksek risk: 2 Aralık 2027’den itibaren rejimin tamamı uygulanır; risk yönetimi, veri yönetişimi ve önyargı kontrolleri, teknik dokümantasyon, kayıt, insan gözetimi, doğruluk izleme. Ve kredi skorlama m. 27’nin adıyla saydığı tetikleyicilerden olduğu için kullanıcılar FRIA yükümlülüğüyle karşılaşır (rehberimiz). Madde 50 şeffaflık katmanı daha erken, 2 Ağustos 2026’da gelir.
Kat 4; ayrımcılık ve açıklanabilirlik
Eşit davranma hukuku AI Act’i beklemez: alışveriş kategorileri üzerinden cinsiyeti, posta kodu üzerinden etnik kökeni vekilleyen bir model, belgelenmiş ve talep edilebilir bir orantısız etki üretir. Savunulabilir pozisyon; Türkiye pazarı verisiyle önyargı testini, özellik yönetişimini (yasak ve vekil-şüpheli özelliklerin yazılı listesi) ve her aleyhte karar için insan diliyle temel gerekçe üretebilen bir açıklanabilirlik katmanını birleştirir; bu aynı zamanda iyi müşteri hizmetinin de istediği şeydir.
Önerdiğimiz inşa sırası
- m. 11 insan incelemesi hattı + aydınlatma güncellemesi (aylar değil, haftalar).
- Özellik yönetişimi ve önyargı testi taban çizgisi; modelin gördüğü ve karar verdiği her şeyi loglayın.
- Tedarik zincirini BDDK dış kaynak kurallarına ve GPAI yazımızdaki altı sözleşme maddesine göre gözden geçirin.
- Aralık 2027 Ek III açığını haritalayın (risk yönetim sistemi, teknik dosya, FRIA şablonu) ve şimdi yol haritasına koyun; uygunluk, teslim süresi olan bir ürün özelliğidir.
Skorlama fintechlerine bu binanın tamamında, Yapay Zeka & Algoritma Hukuku ile finansal düzenleme kesişiminde danışmanlık veriyoruz.
Bu yazı yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Temmuz 2026 itibarıyla geçerli durumu yansıtır.
Yazar
Bu konu masanızdaysa
Kurucu Akademisi'nde şablonlar ve kontrol listeleri ücretsiz; spesifik bir durum için 30 dakikalık ön görüşme planlayabilirsiniz.
Kurucu AkademisiGörüşme planlayın