Açık Bankacılık nedir?
Açık Bankacılık (Open Banking), müşterinin açık rızasıyla finansal hesap bilgilerinin ve ödeme başlatma yetkisinin yetkili üçüncü taraflarla güvenli API’ler aracılığıyla paylaşılmasıdır. Türkiye’de yasal temel, 7192 sayılı Kanun’la 6493 sayılı Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanun’a eklenen ödeme emri başlatma ve hesap bilgisi hizmetleridir (m. 12/1-f, g; yürürlük 1 Ocak 2020). Uygulama kuralları TCMB’nin Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para İhracı ile Ödeme Hizmeti Sağlayıcıları Hakkında Yönetmeliği ve Veri Paylaşım Servislerine İlişkin Tebliği ile belirlendi (RG 1 Aralık 2021, Sayı 31676). Bankaların açık bankacılık servisleri ayrıca BDDK’nın Bankaların Bilgi Sistemleri ve Elektronik Bankacılık Hizmetleri Hakkında Yönetmeliği ile düzenlenir (yürürlük 1 Temmuz 2020). AB’deki PSD2 modeline paralel bu mimaride ödeme emri başlatma ve hesap bilgisi istekleri, TCMB yönetmeliği uyarınca BKM (Bankalararası Kart Merkezi) tarafından kurulan BKM-API Geçidi üzerinden iletilir.
İki temel hizmet kategorisi
- Hesap Bilgisi Hizmeti (AIS: Account Information Service): kullanıcının onayıyla birden fazla bankadaki hesap bilgilerini bir araya getirme. Kişisel finans uygulamaları, muhasebe yazılımları, kredi notu hizmetleri kullanır.
- Ödeme Başlatma Hizmeti (PIS: Payment Initiation Service): kullanıcı adına bankadan doğrudan ödeme talimatı verme. E-ticaret ödemeleri, hesaptan-hesaba transferler için kart yerine alternatif.
- Not: PSD2’deki fon teyidi (confirmation of funds) hizmeti Türk mevzuatında ayrı bir ödeme hizmeti olarak düzenlenmemiştir; veri paylaşım servisleri 6493 m. 12/1-f ve g kapsamındaki iki hizmetle sınırlıdır.
Türk düzenleyici çerçeve: TCMB yönetmeliği ve tebliği
- Lisans: Ödeme emri başlatma veya hesap bilgisi hizmeti sunmak isteyen kuruluş TCMB’den ödeme kuruluşu faaliyet izni almalıdır (6493 m. 14); yalnızca hesap bilgisi hizmeti sunanlarda asgari sermaye aranmaz (m. 14/A).
- SCA (Güçlü Müşteri Kimlik Doğrulaması): en az iki bağımsız bileşene dayanan güçlü kimlik doğrulama TCMB tebliğinde tanımlanır ve uygulanır.
- API altyapısı: hesap sağlayıcılar veri paylaşım servislerini API üzerinden sunar; istekler BKM-API Geçidi üzerinden iletilir.
- Güvenli iletişim: taraflar, veri paylaşım servislerinde birbirini tanımlamak için 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’ndaki elektronik sertifikaları kullanır (Tebliğ m. 18).
- Tüketici hakları: rıza yönetimi (revoke), şikâyet süreçleri, yetkisiz işlem sorumluluğu.
AB PSD2 ve Türkiye karşılaştırması
PSD2 (Direktif (AB) 2015/2366) AB genelinde açık bankacılığı zorunlu kılarken Türkiye paralel ama bağımsız bir model uygular. Temel farklar: (i) Türkiye’de istekler BKM-API Geçidi gibi merkezi bir yapı üzerinden iletilir; (ii) izin, sermaye ve uygunluk koşulları TCMB’nin izin ve gözetim çerçevesinde belirlenir; (iii) sınır ötesi hizmet AB’de tek pasaport sağlarken Türk lisansları yalnızca yerel piyasayı kapsar. PSD3/PSR için 27 Kasım 2025’te siyasi uzlaşmaya varılmış, uzlaşı metni 22 Nisan 2026’da COREPER tarafından onaylanmıştır; Ekim 2026 itibarıyla resmi kabul ve AB Resmî Gazetesi’nde yayım beklenmektedir. Türk mevzuatının bu yönde değişip değişmeyeceği henüz belli değildir.
Türk fintech ekosistemi için pratik etkiler
Türk neo-bankalar, kişisel finans uygulamaları, muhasebe ve faturalama yazılımları, kredi notu platformları (Findeks-tamamlayıcı) açık bankacılığı entegre etmeye başlamıştır. Bankalar geleneksel kanalın yanına ÖHS-müşteri arayüzlerini sundu. SCA ve rıza yönetimi UX’i, ürün benimsenmesini belirleyen kritik faktörlerdir. AB pazarına yönelen Türk fintech’leri PSD2/PSD3 muadili lisansı bir AB üye devletinde almak zorundadır.
Yapın: ÖHS lisans uygulamasını erken planlayın; BKM-API Geçidi entegrasyonunu erken planlayın; 5070 sayılı Kanun’a uygun elektronik sertifikaları tedarik edin; rıza yönetimi ve revoke akışlarını öncelikle tasarlayın.
Yapmayın: “screen scraping” ile bypass etmeye çalışmayın: TCMB tebliği veri paylaşımını API tabanlı servisler üzerinden kurar; scraping çözümleri bu çerçevenin dışında kalır.
Kaynak. 7192 sayılı Kanun ile değişik 6493 sayılı Kanun (RG 22.11.2019, Sayı 30956); TCMB Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para İhracı ile Ödeme Hizmeti Sağlayıcıları Hakkında Yönetmelik ve Veri Paylaşım Servislerine İlişkin Tebliğ (RG 1.12.2021, Sayı 31676); BDDK Bankaların Bilgi Sistemleri ve Elektronik Bankacılık Hizmetleri Hakkında Yönetmelik (RG 15.3.2020, Sayı 31069).