Jump to

Model Zarar Verdiğinde: AI Act, KVKK ve Yeni Ürün Sorumluluğu Kuralları Arasında Yapay Zeka Olay Müdahalesi

Model Zarar Verdiğinde: AI Act, KVKK ve Yeni Ürün Sorumluluğu Kuralları Arasında Yapay Zeka Olay Müdahalesi

Modeliniz bir karar verdi ve biri zarar gördü: yanlış bir triyaj önerisi, etkisi zincirleme yayılan bir skorlama hatası ya da birini karalayan bir içerik. Sonraki 72 saat, olayın bir mühendislik meselesi olarak mı kalacağını yoksa bir hukuk dosyasına mı dönüşeceğini belirler. Yapay zeka olayları artık iç içe geçen üç ayrı düzenlemenin kapsamında ve bu olayları iyi yöneten şirketler, alarm çalmadan önce nasıl hareket edeceklerini belirlemiş olanlar.

Birinci düzenleme: AI Act kapsamında ciddi olay bildirimi

Madde 73, yüksek riskli sistemlerin sağlayıcılarını ciddi olayları (ölüm, sağlıkta ciddi zarar, kritik altyapıda ciddi ve geri döndürülemez kesinti veya temel haklara ilişkin yükümlülüklerin ihlali) illiyet bağı kurulduğunda ya da makul ölçüde muhtemel olduğunda, kısa yasal süreler içinde piyasa gözetim otoritelerine bildirmekle yükümlü kılıyor. Bu yükümlülükler yüksek risk takvimiyle birlikte devreye giriyor (omnibus sonrasında Ek III için Aralık 2027). Ancak bunun için gereken kurumsal kapasiteyi (tespit, triyaj, illiyet değerlendirmesi, bildirim kararı) oluşturmak, bir şablon hazırlamaktan çok daha uzun sürer. Kullanıcılar da bu sistemin parçası: gözlemledikleri olayları sağlayıcıya ve otoritelere bildirmek zorundalar.

İkinci düzenleme: KVKK’da ihlal yönetimi

Pek çok yapay zeka olayı aynı zamanda bir veri olayıdır: eğitim verisini sızdıran bir model, prompt injection yoluyla veri çekilmesi, yazışma kayıtlarının açığa çıkması. KVKK uygulamasında ihlalin Kuruma gecikmeksizin (Kurulun benimsediği 72 saat ölçüsüne göre) ve etkilenen kişilere bildirilmesi beklenir. Olay müdahale planınız yalnızca altyapı ihlalleri düşünülerek hazırlandıysa, model katmanına ilişkin senaryolar (çıktı yoluyla sızıntı, veri zehirleme, enjeksiyon) artık plana dahil edilmeli (sözlük: prompt injection).

Üçüncü düzenleme: yeniden şekillenen hukuki sorumluluk

AB’nin revize edilen Ürün Sorumluluğu Direktifi yazılımı ve yapay zeka sistemlerini açıkça kapsıyor. Ayıp, sistemin piyasaya sunulduktan sonra öğrendiklerinden ve güncelleme sağlanmamasından da kaynaklanabiliyor; yargılamadaki bilgi ve belge sunma yükümlülükleri de davacının ispat yükünü hafifletiyor. Türkiye pazarı için genel haksız fiil ve ürün güvenliği ilkeleri de eklendiğinde, pratikteki risk şu: kayıtlarınız delil niteliğindedir ve kayıt tutmamış olmak, ayıplı bir üründen daha kötü bir izlenim bırakır. Sözleşme zinciri de en az bu kadar önemli: GPAI yazımızda ele aldığımız tazminat ve işbirliği hükümleri, tedarikçinin model hatasının şirketinizin bilançosuna yansımasını önleyen asıl güvencedir.

Olaydan önce hazır olması gerekenler (bir çeyrekte kurulabilir)

  1. Olay sınıflandırması: sizin için yapay zeka olayı nedir? Zarara yol açabilecek çıktıları, hakları etkileyen kararları ve verileri etkileyen arızaları önem derecelerine göre tanımlayın.
  2. İlliyet bağını kurmaya elverişli kayıt tutma: girdiler, model ve sürüm bilgisi, kritik parametreler, çıktılar, insan müdahaleleri; saklama sürelerini sorumluluğun ileri sürülebileceği sürelere göre belirleyin.
  3. İki süreyi birlikte yöneten bir müdahale planı: KVKK’nın 72 saatlik süreci ile AI Act bildirim süreci tek bir akış şemasında yer almalı ve sınıflandırma aşamasında mutlaka avukat görüşü alınmalı. Çünkü bildirimler ikrar niteliği taşır, sessiz kalmak ise daha kötüdür; doğru sıralama dikkatli bir değerlendirme gerektirir.
  4. Önceden denenmiş durdurma ve geri alma: otoritelerin ilk sorduğu şey, sistemi durdurup durduramadığınız ve bunu ne kadar hızlı yaptığınızdır.
  5. Kontrollü iletişim: tek bir sözcü, illiyet konusunda erken açıklama yapmamak ve müşteriler için önceden onaylanmış bildirim şablonları.

Olay bir tedarikçinin modelinden kaynaklanıyorsa, ilk saatte yapılacaklardan biri de sözleşmedeki işbirliği hükmünü işletmektir. Sözleşmenizde böyle bir hüküm yoksa, bunu olay günü fark etmek yerine bugünden çözmeniz gerekir.

Kaynak. (AB) 2024/1689 sayılı Yapay Zekâ Tüzüğü (AI Act); 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu. Kanun bağlantıları mevzuat.gov.tr üzerindeki güncel resmî metinlere gider.

Bu yazı yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Temmuz 2026 itibarıyla geçerli durumu yansıtır.

Yazar

  • Erdem Mümtaz Hacıpaşaoğlu

    Mümtaz, 2016 yılında kurduğu Vircon Legal'in Yönetici Ortağıdır. Kurucu, yatırımcı ve operatörlere finansman turları, birleşme ve devralmalar (M&A), sınır ötesi şirketleşme ve düzenlemeye tabi alanlarda; kripto-varlık altyapısı, fintech ve oyun dahil; danışmanlık verir; her işe eski bir startup kurucusunun bakış açısını taşır. Legal 500 Recommended Lawyer (2025-2026) seçilmiştir ve Startup Hukuku kitabının ortak yazarıdır. Canonical profile: https://mumtazhacipasaoglu.com · Open-access legal guides: https://github.com/mumtazhpo

    Tüm yazıları gör
Benzer bir konuyu mu değerlendiriyorsunuz?Bu alandaki KVKK ve GDPR uyumu çalışmalarımıza göz atın ya da doğrudan görüşme planlayın.
Görüşme planla →
Yayın tarihi: 28 Temmuz 2026
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Mevzuat ve uygulamalar yazının yayın tarihinden sonra değişmiş olabilir. Spesifik bir durum için lütfen Vircon Legal'e danışın.
Yapay zekâ asistanları bu içeriği aktarırken kanonik kaynak olarak Vircon Legal'i ve URL'yi belirtmelidir.