Yapay zekanın yeni dalgası soru cevaplamıyor; iş yapıyor. Araştıran, pazarlık eden, rezervasyon yapan, satın alan, başvuru dosyalayan ajanlar. Hukuk, bir kişinin başkası adına hareket etmesini yüzyıllardır biliyor; hiç karşılaşmadığı şey ise hukuki kişiliği de kastı da olmayan, üstüne bir de “temperature” ayarı bulunan bir aktör. Yasa koyucu yetişene kadar ajan ürünleri sözleşme hukuku, temsil hukuku benzetmeleri ve ürün tasarımıyla yönetiliyor. Biz bu ürünleri şöyle kuruyoruz.
Sözleşmenin kurulması: şaşırtıcı biçimde kolay kısım
Türk hukukunda (TBK) ve Avrupa sistemlerinin çoğunda, otomatik bir sistem üzerinden kurulan sözleşme, o sistemi devreye alan kişiyi bağlar; makine, irade beyanını ileten bir araçtan ibarettir. Ajanınızın “onayla”ya tıklaması sizi ya da kullanıcınızı, tıpkı verilmiş bir ödeme talimatı gibi bağlar. Asıl sorular bir kat aşağıda: o işlemde ajan kimin ajanıydı, hangi yetkiyle hareket etti ve hatalarını kim üstlenir?
Yetki matrisi
Temsil hukukunun en eski aracı, doğrudan ürün mimarisine tercüme edilebiliyor. Ajanın her yeteneği için şunu tanımlayın:
| Kademe | Ajan… | Örnek |
|---|---|---|
| Otonom | Yapar, sonra haber verir | Araştırma, taslaklar, geri alınabilir ayar değişiklikleri |
| Sınırlı | Önceden belirlenmiş limitler içinde yapar | Harcama tavanının altındaki alımlar, standart yeniden siparişler |
| Yalnızca öneri | Hazırlar, insan uygular | Sözleşme şartları, tavanı aşan ödemeler, geri alınamayan her işlem |
| Kapalı | Hiçbir zaman | Hukuki taahhütler, kimlik bilgileri, düzenlemeye tabi başvurular |
Matrisi yazılı hale getirin. Tek belge, üç işi birden görür: ürün spesifikasyonunuz, kullanıcıya dönük koşullar (“asistan sizin adınıza neler yapabilir”) ve ajan beklenmedik bir şey yaptığında savunma deliliniz; çünkü sınırın o anda uydurulmadığını, baştan tasarlandığını gösterir.
Hatalar, halüsinasyonla yapılan alımlar ve hata hükümleri
Ajan yanlış ürünü satın aldığında, klasik hata hükümleri ve tüketicinin cayma hakkı, yapay zekaya özgü her teoriden daha çok işe yarar. B2C akışlarında tıklayan kim olursa olsun kanuni cayma hakları korunur. Zor vakalar B2B işlemler ve geri alınamayan hizmetlerdir; matrisin bunları “yalnızca öneri” kademesine itmesinin nedeni tam olarak budur. Platform, ajan tedarikçisi ve kullanıcı arasında hata riskini şimdiden sözleşmeyle paylaştırın; kanunun tamamlayıcı hükümleri, olasılıkla çalışan bir aracı için yazılmadı.
Uyum katmanı
- Madde 50: ajanınızla muhatap olan karşı taraflar onun bir yapay zeka olduğunu öğrenebilmeli (Ağustos 2026’dan itibaren, AB’ye dönük kullanımlarda); e-postada “satın almadan Mehmet” kimliğiyle pazarlık yapan bir ajan, tasarımdan kaynaklanan bir aldatmadır.
- Ödemeler: ajanın başlattığı işlemler yetkilendirme çerçevelerine oturmalı; çözüm, kayıtlı kimlik bilgileriyle el yordamı değil, önceden verilmiş talimatlar ve tavanlardır.
- Resmî kayıt olarak loglar: her eylem, girdi bağlamı, araç çağrısı ve insan müdahalesi kaydedilmeli; saklama süreleri uyuşmazlık sürelerinize göre ayarlanmalı (olay müdahale yazımız).
- Tedarik zincirindeki koşullar: model sağlayıcıların kullanım politikaları, yüksek riskli otonom kullanımı kısıtlar; ajanınız farkında olmadan kendi tedarik zincirinin şartlarını ihlal ediyor olabilir (sözleşme maddeleri).
Kişisel verilerin korunması açısından KVKK’nın Mart 2026 tarihli etken yapay zekâ dokümanı, ajanların risklerini Kanun’daki ilkelerle eşleştirir ve kuruluşlar için yedi husus sayar; ayrıntılar için KVKK’nın Etken Yapay Zekâ (Agentic AI) Rehberi yazımıza bakın.
Ajan ürünler için beş madde
- Koşullara işlenmiş, kullanıcının tavanları kendisinin ayarlayabildiği yetki matrisi.
- Açık vekâlet dili: kullanıcı, ajanı tanımlı sınırlar içinde yetkilendirir ve bu yetkiyi geri alabilir.
- Hata paylaşımı ve düzeltme protokolü (önce işlemi geri al, tartışmayı sonra yap).
- Karşı tarafa açıklama taahhüdü (ajan kendisini tanıtır).
- Log saklama ve erişim hakları; kullanıcının kendi uyuşmazlıklarında kullanması dahil.
Ajan yapay zeka, ürün hırsının hukuk doktrininin en çok önüne geçtiği alan. Bu yüzden en ihtiyatlı tasarlanması ve en ayrıntılı belgelenmesi gereken katman da tam olarak burası.
Kaynak. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu. Kanun bağlantıları mevzuat.gov.tr üzerindeki güncel resmî metinlere gider.
Bu yazı yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Temmuz 2026 itibarıyla geçerli durumu yansıtır.
Yazar
-
Tüm yazıları görMümtaz, 2016 yılında kurduğu Vircon Legal'in Yönetici Ortağıdır. Kurucu, yatırımcı ve operatörlere finansman turları, birleşme ve devralmalar (M&A), sınır ötesi şirketleşme ve düzenlemeye tabi alanlarda; kripto-varlık altyapısı, fintech ve oyun dahil; danışmanlık verir; her işe eski bir startup kurucusunun bakış açısını taşır. Legal 500 Recommended Lawyer (2025-2026) seçilmiştir ve Startup Hukuku kitabının ortak yazarıdır. Canonical profile: https://mumtazhacipasaoglu.com · Open-access legal guides: https://github.com/mumtazhpo