Duygu tanıma sistemi nedir?
Duygu tanıma sistemi; gerçek kişilerin duygu veya niyetlerini biyometrik verilerine dayanarak tespit eden ya da çıkaran yapay zeka sistemidir: yüz ifadeleri, ses örüntüleri, tuş vuruşları, yürüyüş veya diğer fizyolojik sinyaller (AI Act m. 3(39)). Tanımın iki unsuru birlikte aranır: çıktı — bir kişiye atfedilen duygu veya niyet — ve biyometrik girdi. Tüzük teknolojiye olağandışı sertlikte yaklaşır; çünkü fizyolojiden duygu çıkarımı bilimsel olarak tartışmalıdır ve kişisel verinin en mahrem katmanına uzanır.
Yasak ve yasaktan artakalan
İşyerleri ve eğitim kurumlarında kullanım, dar tıbbi veya güvenlik amaçları dışında, 2 Şubat 2025‘ten beri uygulanan m. 5 kapsamında yasaklı uygulamadır — risk sınıflandırmasından bağımsız işleyen yasaklı yapay zeka uygulamalarından biridir. Yasağın dışında:
- İzin verilen kalan kullanımlar (örneğin müşteriye dönük analitik) Ek III kapsamında yüksek risklidir — bkz. yüksek riskli yapay zeka sistemi — ve ertelenen uyum takvimi Aralık 2027’ye işler;
- İzin verilen bir sisteme maruz kalan kişilere Ağustos 2026’dan itibaren m. 50 uyarınca bildirim yapılmalıdır;
- Biyometrik veri olmadan, yalnızca yazılı metinden duygu çıkarmak genellikle tanım dışındadır.
Hukuki boyut
Her şeyi bağlam belirler. Aynı ses analitiği motoru çalışana yöneltildiğinde yasak, müşteriye yöneltildiğinde yüksek risklidir; ürün ekipleri bu yüzden özellik adına göre değil, kimin maruz kaldığına göre sınıflandırma yapmalıdır. Komşu tanım olan biyometrik sınıflandırma — kişileri biyometrik veriden hareketle gruplara ayırma — kendi kurallarına tabidir ve pek çok ürün iki tanıma birden takılır. İzin verilen kullanımlarda uygunluk görevleri sağlayıcıda, bildirim ve gözetim görevleri kullananda toplanır; tedarikçinin pazarlama etiketi (“etkileşim analitiği”) hukuki analizi değiştirmez.
Türkiye bağlamı
Türkiye’de yürürlükte yapay zekaya özgü bir kanun yoktur; Türk şirketleri için soru iki katmanlıdır. Birincisi, sistem AB pazarına sunulduğunda veya Birlik’teki kişileri etkilediğinde AI Act devreye girer. İkincisi, biyometrik girdiler KVKK kapsamında özel nitelikli kişisel veridir ve KVKK’nın biyometri içtihadı (2026 kararları dahil) AI Act’ten bağımsız uygulanır. İK teknolojisi ürünleri, çalışan duygu analitiğini iki hukuk düzeninde de fiilen kapalı saymalıdır.
Yapın: Ürünü sınıflandırmadan önce kimin maruz kaldığını haritalayın; yüz, ses ve tuş vuruşu girdilerini ilk günden özel nitelikli veri olarak işleyin. Yapmayın: AB’ye işyeri veya sınıf içi duygu analitiği sunmayın; KVKK’da çalışan rızasının sorunu çözdüğünü varsaymayın.
İlgili rehberler: Zaten Yasak: AB’nin Şubat 2025’te Yasakladığı Sekiz Yapay….
Kaynak. (AB) 2024/1689 sayılı Yapay Zekâ Tüzüğü (AI Act); 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu. Kanun bağlantıları mevzuat.gov.tr üzerindeki güncel resmî metinlere gider.