AI Act’te uygunluk değerlendirmesi nedir?
Uygunluk değerlendirmesi, sağlayıcının, yüksek riskli yapay zeka sistemini AB pazarına sürmeden önce sistemin AI Act gerekliliklerini karşıladığını gösterdiği prosedürdür: risk yönetimi, veri yönetişimi, teknik dokümantasyon, kayıt tutma, şeffaflık, insan gözetimi ile doğruluk, dayanıklılık ve siber güvenlik. Prosedür AB uygunluk beyanı, CE işareti ve AB veri tabanına tescil ile sonuçlanır — Avrupa’nın makine ve tıbbi cihazlara uyguladığı ürün güvenliği gramerinin yazılıma genişletilmiş hâli.
İki yol
- İç kontrol (öz değerlendirme): çoğu Ek III sisteminin yolu; sağlayıcı, varsa uyumlaştırılmış standartları uygulayarak kendini gereklilikler karşısında denetler;
- Onaylanmış kuruluş (üçüncü taraf değerlendirme): uyumlaştırılmış standartların uygulanmadığı uzaktan biyometrik kimlik tespiti ile sektörel mevzuatı zaten üçüncü taraf değerlendirme isteyen Ek I ürünleri için zorunludur.
Hukuki boyut
Omnibus paketi sonrasında Ek III sistemlerinde süre 2 Aralık 2027’ye işler (Ek I ürünleri: Ağustos 2028). Süre göründüğünden kısadır. Değerlendirme dosyası — her gereklilik için kanıt, test sonuçları, risk yönetimi kaydı — haftalar değil çeyrekler ister ve sistemdeki esaslı değişiklik prosedürün tamamını yeniden tetikler. Beyanın bir de sonraki hayatı vardır: piyasa sonrası izleme ve ciddi olay bildirimi dosyayı yaşayan bir belge hâline getirir.
Türkiye bağlamı
Türkiye’de karşılık gelen bir prosedür yürürlükte değil — yerel bir yapay zeka uygunluk rejimi yok; KVKK ve genel hükümler uygulanır. Yine de yüksek riskli sistemi AB pazarına süren bir Türk sağlayıcı, diğer tüm sağlayıcılar gibi tam AB prosedürünü yürütür; kurumsal alıcılar da imzadan önce bu evrakı giderek daha sık ister. Bir startup için pratik çeviri şudur: önce sınıflandırma (sistem gerçekten Ek III kapsamında mı?), sonra gereklilikler karşısında boşluk analizi, sonra dosya — satış ekibi bir AB müşterisi bulduktan sonra değil, sınıflandırma memosu aşamasından başlayarak.
Yapın: teknik dokümantasyona sistem inşa edilirken, kanıt toplamanın ucuz olduğu evrede başlayın. Yapmayın: değerlendirilmiş bir sistemde “küçük” mimari değişiklikleri, esaslı değişiklik sayılıp sayılmadığını kontrol etmeden yayınlamayın.
İlgili rehberler: Yapay Zeka Uyum Merkezi: EU AI Act, Türkiye & KVKK Takibi, AI Act Hazırlık Checklisti.
Kaynak. (AB) 2024/1689 sayılı Yapay Zekâ Tüzüğü (AI Act); 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu. Kanun bağlantıları mevzuat.gov.tr üzerindeki güncel resmî metinlere gider.