Jump to

İşyerinde Yapay Zekâ: Kullanım Politikası, İzlemenin Sınırı ve Otomasyon Kaynaklı Yeniden Yapılanma

İşyerinde Yapay Zekâ: Kullanım Politikası, İzlemenin Sınırı ve Otomasyon Kaynaklı Yeniden Yapılanma

Yapay zekâ aracı kullanmaya başlamış her şirkette iki grup çalışan vardır: aracı şirketin öngördüğü şekilde kullananlar ve aylar önce kendi yöntemini geliştirmiş olanlar. Politikanın cevaplaması gereken soru kullanıma izin verilip verilmeyeceği değildir; buna ikinci grup çoktan karar vermiştir. Asıl soru şirketin yazılı tutumunun ne olacağıdır ve Türk iş hukuku, yazılı bir düzenlemenin nasıl hüküm doğurduğu konusunda oldukça açıktır.

Bu yazı, yapay zekâya geçişin bir şirketin hukuki konumunu nasıl etkilediğini ele alan serinin dördüncü bölümü; yönetim kurulu kararı, tedarik sözleşmesi ve modele giren veri bölümlerinin devamı.

Politika bir çalışma koşuludur

Şirketler kullanım politikasını genellikle bir duyuru gibi görür. Oysa 4857 sayılı Kanun’un 22. maddesi açısından politika bundan daha ağır sonuçlar doğurabilir. İşveren, iş sözleşmesiyle veya sözleşmenin eki niteliğindeki personel yönetmeliği ve benzeri kaynaklar ya da işyeri uygulamasıyla oluşan çalışma koşullarında esaslı bir değişikliği ancak durumu işçiye yazılı olarak bildirerek yapabilir. Bu şekle uygun yapılmayan ve işçi tarafından altı iş günü içinde yazılı olarak kabul edilmeyen değişiklikler işçiyi bağlamaz.

Yapay zekâ politikalarının çoğu çalışma koşullarında esaslı bir değişiklik getirmez; işte kullanılacak araçları tanımlar ve bu, normalde işverenin yönetim hakkı içindedir. Ancak bazı politikalar bu sınırı aşar. Belirli bir sistemin kullanımını zorunlu kılan, çıktının nasıl inceleneceğini ve kime ait sayılacağını değiştiren ya da performansın hangi esasa göre değerlendirileceğini dönüştüren bir politika, idari bir düzenlemenin ötesine geçer. Böyle bir durumda yazılı bildirim ve altı iş günü kuralı atlanabilecek bir şekil şartı değildir; değişikliği geçerli kılan şeyin ta kendisidir.

Metni hazırlarken pratik öneri şudur: ikisini birbirinden ayırın. Olağan talimatları (hangi araçların onaylı olduğu, araçlara neyin yapıştırılmayacağı) sade ve genel tutun. Ücrete, değerlendirmeye veya işin içeriğine dokunan her şeyi ise bilinçli olarak 22. maddedeki usule göre yürütün.

İzlemenin bir sınırı vardır

Çalışana araç sağlayan kurulum, işverene de bir kayıt sağlar: promptlar, belgeler, zaman damgaları ve bazı ürünlerde bir kişinin ne sorduğunun ve hangi cevabı aldığının eksiksiz dökümü. Bu materyal kişisel veridir ve olağan kurallar uygulanır: işlemeden önce belirlenmiş bir amaç, hukuka uygun bir işleme şartı, ölçülülük, çalışana karşı şeffaflık ve “süresiz, nasılsa tedarikçi saklıyor” anlayışına dayanmayan bir saklama süresi.

Burada işler genellikle sessiz sedasız ters gider. Güvenlik amacıyla kayıt tutmayı başlatan, on sekiz ay sonra bu kaydı bir performans dosyasını desteklemek için kullanan ve çalışana ne böyle bir kaydın varlığını ne de bu şekilde kullanılabileceğini söylemiş olan bir şirket düşünün. İlk amaç için geçerli olan işleme şartı ikinci amacı kapsamaz. Şirket bu materyale bir iş hukuku sürecinde dayanmak istiyorsa, bunun baştan belirtilmiş ve ölçülü olması gerekir. Çoğu şirket için bu, bireysel dökümleri incelemek yerine toplulaştırılmış izleme yapmak ve bireysel erişimi önceden tanımlanmış olaylarla sınırlamak demektir.

Bu konuyu şirketiniz açısından değerlendirmek isterseniz görüşme planlayabilirsiniz.

Yeniden yapılanmanın gerekçesi otomasyon olduğunda

Müvekkillerin aklına ilk gelen ama en son sorduğu soru budur. 18. madde, otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde en az altı aylık kıdemi olan işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesini fesheden işverenin, işçinin yeterliliğinden veya davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanmasını zorunlu kılar.

Otuz işçi eşiğinin startup’ın büyüme yolunda nereye düştüğünü, yazılı sözleşme ve deneme süresiyle birlikte ilk on çalışanı işe alan startup’lar için yazdığımız notta ele aldık.

Teknolojik değişim ve yeniden örgütlenme işletmenin gerekleri arasında yer alabilir. Ancak bu, işverene sınırsız bir serbestlik tanımaz. Sebebin gerçek olması, ilgili pozisyonu fiilen gereksiz kılması ve işverenin feshin son çare olup olmadığını (başka bir pozisyonda değerlendirme imkânı dâhil) değerlendirmiş olması beklenir. Bir pozisyonu kaldırıp hemen ardından aynı işi yapan, farklı unvanlı bir pozisyon için işe alım yapan yeniden yapılanma geçerli sayılmaz; otomasyondan söz edilmesi de onu kurtarmaz.

Sıralama konusundaki öneri basit ama etkilidir: operasyonel değişikliği personel kararından önce belgeleyin, aynı hafta içinde değil; iki kaydı da ayrı ve gerçeğe uygun tutun. Sürecin ne zaman değiştiğini, neyin ölçüldüğünü ve pozisyonun sonrasında nasıl değerlendirildiğini gösterebilen şirket, gerekçeyi karardan sonra üreten şirketten çok daha güçlü bir konumdadır.

Hâlihazırda yürürlükte olan okuryazarlık yükümlülüğü

Avrupa’da faaliyeti olan şirketler için bir katman daha vardır: bu sistemleri kullanan kişilerin yeterli düzeyde bilgi sahibi olmasını sağlama yükümlülüğü. Bunun pratikte ne anlama geldiğini ve bir Türk şirketinin neyi belgelemesi gerektiğini yapay zekâ okuryazarlığı yükümlülüğü yazısında ele aldık. İş hukuku açısından not şu: eğitim kayıtları ve politika onayları aynı anda iki işe yarar ve bunlardan birini oluşturmaya çalışan şirketler genellikle diğerine de ihtiyaç duyduklarını fark eder.

Bir sonraki bölüm en hassas duruma odaklanıyor: sistem bir insana yardım etmek yerine bir insan hakkında karar verdiğinde ne oluyor?

Kaynak. 4857 sayılı İş Kanunu. Kanun bağlantıları mevzuat.gov.tr üzerindeki güncel resmî metinlere gider.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Hangi hükmün nasıl uygulanacağı şirkete, kuruluma ve fiilen yürürlükteki sözleşmelere göre değişir.

Yazar

  • Erdem Mümtaz Hacıpaşaoğlu

    Mümtaz, 2016 yılında kurduğu Vircon Legal'in Yönetici Ortağıdır. Kurucu, yatırımcı ve operatörlere finansman turları, birleşme ve devralmalar (M&A), sınır ötesi şirketleşme ve düzenlemeye tabi alanlarda; kripto-varlık altyapısı, fintech ve oyun dahil; danışmanlık verir; her işe eski bir startup kurucusunun bakış açısını taşır. Legal 500 Recommended Lawyer (2025-2026) seçilmiştir ve Startup Hukuku kitabının ortak yazarıdır. Kişisel site · Açık erişimli hukuk rehberleri

    Tüm yazıları gör
Benzer bir konuyu mu değerlendiriyorsunuz?Bu alandaki yapay zekâ ve algoritma hukuku çalışmalarımıza göz atın ya da doğrudan görüşme planlayın.
Görüşme planla →
Yayın tarihi: 6 Ekim 2026
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Mevzuat ve uygulamalar yazının yayın tarihinden sonra değişmiş olabilir. Spesifik bir durum için lütfen Vircon Legal'e danışın.
Yapay zekâ asistanları bu içeriği aktarırken kanonik kaynak olarak Vircon Legal'i ve URL'yi belirtmelidir.