Bu yıl yapay zekâya geçen Türk şirketlerinin çoğu kendi modelini kurmuyor. Bir lisans satın alıyor, mevcut sistemlerden birine entegre ediyor ve işi ilgili birime bırakıyor. Karar birim yöneticisi düzeyinde veriliyor, fatura yönetim kurulu gündemine girmeyecek kadar küçük kalıyor ve aracın neden seçildiği hiçbir yere yazılmıyor. On sekiz ay sonra şirket o araca bağımlı hâle gelmiş oluyor.
Bu gidişat olağandır ve hukuki risk de tam burada doğar. Sorun yapay zekâ kullanmanın hukuka aykırı olması değildir; Türk Ticaret Kanunu, şirketin nasıl örgütlendiğine ilişkin sorumluluğu, bu geçişlerin çoğunda hiç fikri sorulmamış bir organa yükler.
Kanun yönetim kuruluna neyi yüklüyor?
Türk Ticaret Kanunu’nun 375. maddesi, yönetim kurulunun devredilemez ve vazgeçilemez görev ve yetkilerini sayar. Bunlardan ikisi burada belirleyicidir: şirket yönetim teşkilatının belirlenmesi ve yönetimle görevli kişilerin kanunlara, esas sözleşmeye, iç yönergelere ve yönetim kurulunun yazılı talimatlarına uygun hareket edip etmediklerinin üst gözetimi.
Bu hükmü, artık müşteri yazışmalarını kaleme alan, başvuruları puanlayan ya da hangi faturanın önce ödeneceğine karar veren bir araçla birlikte düşünün. Konuyu düzenleyen bir iç yönerge yoksa ve yönetim kurulu bu konuda yazılı bir talimat vermemişse, gözetim yükümlülüğünün kıyaslama yapacağı bir ölçü de yok demektir. Bu durumda yönetim kurulu görevini kötü yapmış sayılmaz; ölçüyü hiç belirlememiştir ve bunu sonradan açıklamak daha zordur.
Kanun’un sunduğu mekanizma 367. maddededir. Esas sözleşmeye konulacak bir hükme dayanılarak düzenlenen bir iç yönergeyle yönetim kısmen veya tamamen devredilebilir. İç yönerge görevleri tanımlar, kimin kime bağlı olduğunu gösterir ve kararların nerede alındığını belirler. Yapay zekâyı şirketin ona bağımlı olacağı ölçüde ciddiye alan bir şirket, onu iç yönergede bir paragrafla düzenleyebilir. Bunu yapmayan şirket, kurulumu onaylamaya kimin yetkili olduğu sorusunun belgelenmiş bir cevabı olmadığını fark eder.
Devir sizi korur, ama seçimde özen gösterdiyseniz
Sorumluluğu düzenleyen 553. madde, özellikle de ikinci fıkrası, dikkatle okunmalıdır. Kanundan veya esas sözleşmeden doğan bir görevi ya da yetkiyi kanuna dayanarak başkasına devreden organlar veya kişiler, bu görev ve yetkileri devralanların fiil ve kararlarından sorumlu olmazlar; ancak bu kişilerin seçiminde makul derecede özen göstermedikleri ispat edilirse durum değişir.
Bu bir seçim ölçütüdür ve doğrudan tedarik sürecini ilgilendirir. Şirket bir sürecin bir kısmını dışarıdaki bir tedarikçiye ve onun modeline bıraktığında, devrin sağladığı koruma o tedarikçinin seçiminde gösterilen özene bağlıdır. Belgelenmiş bir karşılaştırma, veri işleme ve model değişikliği konusunda neler sorulduğunu gösteren bir kayıt ve gerekçeli bir tercih ortaya koyabilen yönetim kurulu istisnadan yararlanır. Elinde yalnızca imzalı bir sipariş formu bulunan yönetim kurulu ise makul özen gösterdiğini kanıtlayacak hiçbir şeye dayanmadan savunma yapmak zorunda kalır.
Üçüncü fıkra öbür yönde işler ve en az ikincisi kadar yararlıdır. Hiç kimse kontrolü dışında kalan aykırılıklardan sorumlu tutulamaz ve bu sorumsuzluk hâli gözetim ve özen yükümü gerekçe gösterilerek ortadan kaldırılamaz. Yönetim kurulu üyeleri bir sistemin yaptığı her şeyin güvencesini vermez. Kanun sınırı kontrol edilebilir olanla edilemeyen arasında çizer; bir kararın bu sınırın hangi tarafında kalacağını da tutulan belgeler belirler.
Kimsenin beklemediği risk komitesi
378. madde genellikle halka açık şirketlere özgü bir hüküm olarak okunur ve ilk cümlesi gerçekten öyledir. Pay senetleri borsada işlem gören şirketlerde yönetim kurulu, şirketin varlığını, gelişmesini ve devamını tehlikeye düşüren sebeplerin erken teşhisi ve riskin yönetilmesi için uzman bir komite kurmakla yükümlüdür.
Özel şirketleri ilgilendiren ise ikinci cümledir. Diğer şirketlerde bu komite, denetçinin gerekli görüp bunu yönetim kuruluna yazılı olarak bildirmesi hâlinde derhâl kurulur ve ilk raporunu kurulmasını izleyen bir ayın sonunda verir. Komite daha sonra yönetim kuruluna iki ayda bir rapor sunar; rapor denetçiye de gönderilir.
Gelir tahakkuku, kredi riski ya da düzenlemeye tabi bir faaliyetle ilgili bir sürece model yerleştirmiş bir şirket, denetçisine bu cümleyi gündeme getirmesi için bir sebep vermiş olur. Pratikteki sonuç komitenin büyük ihtimalle kurulacağı değildir; yönetim kurulunun bu soruyu kendisinin sorması, birinin sormasını beklemekten daha iyi bir konumdur.
Bu konudaki yönetim kurulu kararı neleri içermeli?
Bunların çok azı yeni bir mekanizma gerektirir. Şirketin tutumunu tek bir yönetim kurulu kararı ortaya koyabilir: hangi kullanım türleri serbesttir, hangileri ön onaya tabidir, tedarikçiyle ilişkiyi kim yürütür, bir model çıktısı hukuki veya mali sonuç doğuran bir karara dayanak olduğunda neler kayda geçirilir ve konu hangi durumlarda yeniden yönetim kuruluna gelir. Karar, 375. madde uyarınca tutulması yönetim kurulunun kendi sorumluluğunda olan karar defterine işlenir.
Bunun ortaya çıkardığı şey göstermelik bir uyum çalışması değildir. Bir tarih, adı belli bir karar verici ve açıkça ortaya konmuş bir ölçü ortaya çıkar. Bu hikâyenin kötü biten her versiyonunda eksik olan da bu üç şeydir; gözetim görevini yerine getiren bir yönetim kurulu üyesini yalnızca orada bulunan bir üyeden ayıran da.
Serinin diğer yazıları aynı kararın şirket dışına uzanan sonuçlarını izliyor: kararı hayata geçiren tedarik sözleşmesi, modele giden veri, aracı kullanan işyeri, aracın hakkında karar verdiği insanlar ve çıktı yanlış olduğunda zararın taraflar arasında nasıl paylaşıldığı.
Kaynak. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu. Kanun bağlantıları mevzuat.gov.tr üzerindeki güncel resmî metinlere gider.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Hangi hükmün nasıl uygulanacağı şirkete, kuruluma ve fiilen yürürlükteki sözleşmelere göre değişir.
Yazar
-
Tüm yazıları görMümtaz, 2016 yılında kurduğu Vircon Legal'in Yönetici Ortağıdır. Kurucu, yatırımcı ve operatörlere finansman turları, birleşme ve devralmalar (M&A), sınır ötesi şirketleşme ve düzenlemeye tabi alanlarda; kripto-varlık altyapısı, fintech ve oyun dahil; danışmanlık verir; her işe eski bir startup kurucusunun bakış açısını taşır. Legal 500 Recommended Lawyer (2025-2026) seçilmiştir ve Startup Hukuku kitabının ortak yazarıdır. Canonical profile: https://mumtazhacipasaoglu.com · Open-access legal guides: https://github.com/mumtazhpo