Yapay zekâ artık hukuk işinin olağan bir parçası ve öyle de olmalı: taslak hazırlıyor, belgeleri özetliyor, iki metni dakikalar içinde karşılaştırıyor. Yapamadığı tek şey, yazdığının sorumluluğunu üstlenmek. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) Başkanı 13 Kasım 2026’da Romanyalı bir avukatın Mahkeme önünde başvurucuları temsil etmesini iki yıl süreyle yasakladı. Gerekçe: avukatın yapay zekâ araçlarıyla hazırladığı görüşlerde var olmayan kararlar, gerçek kararlarda bulunmayan paragraflar ve avukatın savunduğunun tam tersini söyleyen içtihatlar yer alıyordu. Mahkeme kararı 18 Kasım 2026 tarihli ECHR 290 (2026) sayılı basın duyurusuyla açıkladı. Bu yazıda Mahkeme’nin ne tespit ettiğini, aynı hatanın ABD, İngiltere ve Türkiye’de nasıl sonuçlandığını, bu hataların neden bu kadar kolay yapıldığını ve şirketlerin ve avukatlarının yapay zekâyı, kimsenin kontrol etmediği bir metnin altına imza atmadan nasıl kullanabileceğini anlatıyoruz.
AİHM ne karar verdi?
Avukat, derdest bir başvurudaki iki temsilciden biriydi. Başvuruyu inceleyen Daire, avukatın sunduğu görüşlerde Mahkeme içtihadına ilişkin çok sayıda hata buldu. Hatalar üç türdeydi:
- Var olmayan kararlar. Hiç verilmemiş kararlar, verilmiş gibi gösterilmişti.
- Gerçek kararlarda uydurma paragraflar. Karar gerçek, ancak gösterilen paragraf ya o görüşü içermiyor ya da hiç yok.
- Gerçek ama yanlış dayanak. Var olan içtihat, ileri sürülen görüşle ilgisiz ya da açıkça onunla çelişiyor.
Avukat yapay zekâ araçları kullandığını kabul etti ve sorunları “yanlışlıklar” ve “atıf hataları” olarak nitelendirdi. Daire bu nitelendirmeyi kabul etmedi. Ortada tek tük hatalar değil, tekrar eden, esasa ilişkin çok sayıda hatadan oluşan bir örüntü bulunduğunu tespit etti. Avukatın içtihadı yeterince kontrol etmediği yönündeki kabulünü de durumu hafife almak olarak değerlendirdi: bazı atıflar için hiçbir kontrol yapılmamıştı ve hataların çoğu, Mahkeme’nin içtihat veri tabanı HUDOC’ta kısa bir aramayla fark edilebilirdi.
Daire, Romanya Avukatlık Kanunu’na (51/1995 sayılı Kanun), meslek kurallarına ve kendi içtihadına dayandı: avukat makul ölçüde yetkin bir meslek mensubu gibi davranmak, AİHM önünde ise yüksek düzeyde mesleki özen göstermek zorundadır. Bu, yapay zekânın ürettiği her atfı ve argümanı başvurudan önce resmî kaynaklardan bağımsız olarak kontrol etmeyi gerektirir. Hatalar yargının işleyişine de zarar vermişti: Mahkeme görüşleri doğrulamak için ciddi zaman harcamış, İçtüzük’ün 44D maddesi uyarınca süreç başlatmış, Romanya Hükümeti ve barolarla yazışmak zorunda kalmıştı. Daire, 44D maddesindeki “istisnai haller” eşiğinin aşıldığına karar verdi ve iki yıllık men önerdi; Başkan öneriyi onayladı. Men yalnızca bu avukatı kapsıyor, diğer temsilciyi kapsamıyor; temsil yetkisi 44D maddesinin 3. fıkrası uyarınca ileride yeniden tanınabilir.
Tek örnek değil
Sorun üç yıldır, birbirinden çok farklı mahkemelerde karşımıza çıkıyor.
| Nerede, ne zaman | Ne oldu |
|---|---|
| ABD, Mata v. Avianca, New York Güney Bölge Mahkemesi, 22 Haziran 2023 | Dilekçede bir sohbet botunun ürettiği, gerçekte var olmayan kararlara atıf yapıldı. Mahkeme Federal Medeni Usul Kuralları’nın 11. kuralı kapsamında kötü niyet tespit etti ve avukatlara 5.000 ABD Doları para cezası verdi. |
| İngiltere, Ayinde ve Al-Haroun, Divisional Court, 6 Haziran 2025, [2025] EWHC 1383 (Admin) | Bir dosyada idari dava gerekçelerinde beş uydurma karar; diğerinde 45 atfın 18’i var olmayan kararlar, kalanların önemli kısmı yanlış aktarılmış. Avukatlar meslek kuruluşlarına bildirildi. Mahkeme, yapay zekâ çıktısını resmî kaynaklardan kontrol etme ödevinin meslektaşların yaptığı veya müvekkilin sağladığı araştırmalar için de geçerli olduğunu, büro yöneticilerinin somut önlemler alması gerektiğini ve yalnızca rehber yayımlamanın yetmediğini vurguladı. |
| Türkiye, Kızılcahamam (Ankara) Asliye Hukuk Mahkemesi, Haziran 2026 | Basına yansıyan bilgilere göre bir cevap dilekçesinde atıf yapılan Yargıtay kararlarının esas ve karar numaraları UYAP’ta gösterildiği şekliyle bulunamadı. Mahkeme aynı gün avukat hakkında Ankara Barosu’na ve Cumhuriyet Başsavcılığına yazı yazdı. Avukat, kararların içeriğinin gerçek olduğunu, yapay zekâ ile eklenen künyelerin hatalı olduğunu açıkladı. Yazının hazırlandığı tarihte soruşturmaların sonucuna ilişkin bir bilgi yoktu. |
| AİHM, 13 Kasım 2026 | Yukarıda anlatılan, İçtüzük’ün 44D maddesi uyarınca iki yıllık temsil yasağı. |
Yaptırımlar farklı, gerekçe her yerde aynı: sorun araç değil, yapılmayan kontrol. Bu mahkemelerin hiçbiri avukatların yapay zekâ kullanamayacağını söylemedi.
Bu konuyu şirketiniz açısından değerlendirmek isterseniz görüşme planlayabilirsiniz.
Bu hatalar neden bu kadar kolay yapılıyor?
Büyük dil modeli, bir sonraki en olası kelimeyi yazar. İçtihat künyesinin kalıbı son derece tahmin edilebilir olduğundan model, arkasında hiçbir kaynak olmadan doğru görünen bir künye üretebilir. Türk içtihadında bu kalıbı taklit etmek daha da kolay: daire, esas numarası, karar numarası ve tarih. Uydurulmuş bir “Yargıtay 11. HD, E. 2019/…, K. 2020/…” künyesi, gerçeğinden ayırt edilemez.
AİHM kararındaki üç hata türünü yakalamak da aynı ölçüde kolay değil. Var olmayan karar, veri tabanında tek bir aramayla ortaya çıkar. Yanlış paragraf numarası için kararı açmak gerekir. Görüşü desteklemeyen ya da onunla çelişen gerçek bir karar ise ancak ilgili bölüm okunarak fark edilir; künye “var” olduğu için en sık atlanan kontrol de budur. Hukuk veri tabanına bağlı araçlar ilk riski azaltır, üçüncüsünü ortadan kaldırmaz.
Türk mahkemesi hukuku kendiliğinden uygular (6100 sayılı HMK m. 33); bu nedenle yanlış bir atıf tek başına davanın sonucunu nadiren belirler. Belirlediği şey, mahkemenin dilekçenin geri kalanına ne kadar güveneceğidir. Kızılcahamam dosyasının gösterdiği gibi, dilekçeyi imzalayan hakkında disiplin ve ceza soruşturması da başlatılabilir. 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun 34. maddesi avukata işini özen ve doğrulukla yapma ödevi yükler; metni bir makinenin yazmış olması bu ödevi ortadan kaldırmaz.
Yalnızca avukatların sorunu değil
Aynı risk şirketlerin içinde de var. Şirket hukuk birimleri yapay zekâyı Kişisel Verileri Koruma Kurumu’na cevap, ilgili kişi başvurusuna yanıt, ihtarname, iş hukuku bildirimleri, SPK veya BDDK taleplerine cevap ve yönetim kurulu için sözleşme özetleri hazırlarken kullanıyor. Belgeyi kim ya da ne hazırlamış olursa olsun, içeriğinden imzalayan sorumludur. Şirket tarafını yapay zekâ çıktısı yanlış olduğunda sorumluluğun dağılımı ve iç yapay zekâ kullanım politikası yazılarımızda ele aldık.
İkinci risk, araca ne yüklendiği. Kişisel Verileri Koruma Kurumu Kasım 2025’te üretken yapay zekâ ve kişisel verilerin korunmasına ilişkin bir rehber yayımladı; 2026 tarihli, avukatların mesleki faaliyetlerinde kişisel verilerin korunmasına ilişkin uygulama rehberi ise yapay zekâ araçlarını doğrudan ele alıyor: dosya belgelerinin üretken yapay zekâ hizmetine yüklenmesi, sağlayıcının, sunucularının ve alt işleyenlerinin bulunduğu yere göre KVKK m. 9 kapsamında yurt dışına aktarım sayılabilir. Rehber kullanım koşullarının ve alt işleyen politikalarının incelenmesini, mümkün olduğunda verinin maskelenmesini, yalnızca gerekli verinin paylaşılmasını ve özel nitelikli verilerin bu sistemlere yüklenmemesini öneriyor. Avukatlar için buna Avukatlık Kanunu’nun 36. maddesindeki sır saklama yükümlülüğü, şirketler için ticari sırlar ve gizlilik hükümleri eklenir. Veri tarafı için şirkette üretken yapay zekâ ve KVKK yazımıza bakabilirsiniz.
Hukuk işinde yapay zekâyı güvenle kullanmak
| Rahatça kullanın | Kullanın, sonra doğrulayın | Yapmayın |
|---|---|---|
| İlk taslağın iskeleti, elinizdeki bir belgenin özeti, iki sürümün karşılaştırılması, kontrol listesi, ilk çeviri | İçtihat künyeleri ve alıntılar, madde numaraları, süreler, parasal eşikler, bir kuralın hâlâ yürürlükte olup olmadığı | “Şunu söyleyen bir Yargıtay kararı bul” deyip çıkanı dilekçeye koymak; özel nitelikli veriyi veya müvekkil sırrını kimsenin incelemediği bir araca yüklemek |
Türk kaynakları için kontrol yeri resmî veri tabanlarıdır: yargı kararları için Yargıtay Karar Arama ve UYAP Emsal Karar, Anayasa Mahkemesi kararları için AYM’nin karar bilgi bankası, mevzuat için Resmî Gazete ve mevzuat.gov.tr, AİHM için HUDOC. Bu kaynaklarda bulunamayan bir atıf, ne kadar ikna edici görünürse görünsün, dilekçeye girmemeli.
Nereden başlamalı?
- Hukuk işinde hangi yapay zekâ araçlarının, kim tarafından ve hangi verilerle kullanılabileceğini yazılı hâle getirin. Uyulan kısa bir politika, uyulmayan uzun bir politikadan iyidir.
- Atıf kontrolünü ayrı bir adım yapın ve bir kişiye verin: atıf yapılan her kararı ve mevzuatı resmî kaynaktan açın, dayanılan bölümü okuyun.
- Her atıfta üç şeye bakın: karar var mı, numara ve tarih tutuyor mu, ilgili bölüm ileri sürülen görüşü destekliyor mu.
- Meslektaşlardan, danışmanlardan veya iş birimlerinden gelen araştırmaya da aynı kontrolü uygulayın; İngiliz mahkemesi bunu açıkça söyledi.
- Belge yüklemeden önce sağlayıcının veriyi nerede işlediğine bakın, mümkünse isim ve kimlik bilgilerini çıkarın, özel nitelikli veriyi dışarıda tutun.
- Neyin üretildiğini ve neyin kontrol edildiğini kayıt altına alın. Bir sorun çıktığında gösterilen özeni bu kayıt kanıtlar.
Sıkça sorulan sorular
Türkiye’de hukuk işinde yapay zekâ kullanmak yasak mı?
Hayır. Avukatların veya şirket hukukçularının yapay zekâ araçlarını kullanmasını yasaklayan genel bir kural yok. Olağan kurallar uygulanır: Avukatlık Kanunu’nun 34. maddesindeki özen ve doğruluk ödevi, sır saklama yükümlülüğü ve kişisel veri söz konusuysa KVKK. Sunulan metnin sorumluluğu onu imzalayandadır.
AİHM ne karar verdi?
Mahkeme Başkanı 13 Kasım 2026’da, bir Dairenin İçtüzük’ün 44D maddesine dayanan gerekçeli önerisi üzerine, Romanyalı bir avukatın başvurucuları temsil etmesini veya onlara yardım etmesini iki yıl süreyle yasakladı. Avukatın yapay zekâ ile hazırladığı görüşlerde var olmayan kararlar, gerçek kararlarda bulunmayan paragraflar ve savunduğu görüşle çelişen içtihatlar vardı. Karar 18 Kasım 2026’da açıklandı.
Yapay zekânın ürettiği yanlış bir atıf Türkiye’de soruşturmaya yol açabilir mi?
Açtı. Haziran 2026’da Kızılcahamam’da bir asliye hukuk mahkemesi, dilekçedeki Yargıtay künyeleri UYAP’ta gösterildiği şekliyle bulunamayınca avukat hakkında baroya ve Cumhuriyet Başsavcılığına yazı yazdı. Yazının hazırlandığı tarihte sonuç açıklanmamıştı.
Bir Yargıtay kararını nasıl kontrol ederim?
Daireyi, esas ve karar numarasını Yargıtay Karar Arama’da veya UYAP Emsal Karar’da arayın, tam metni açın, tarihi teyit edin ve dayandığınız bölümü okuyun. Karar bulunamıyorsa atıf yapmayın.
Kaynaklar. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, ECHR 290 (2026) sayılı basın duyurusu, 18 Kasım 2026 ve Mahkeme İçtüzüğü m. 44D; Mata v. Avianca, Inc., No. 22-cv-1461 (S.D.N.Y. 22 Haziran 2023); R (Ayinde) v London Borough of Haringey; Al-Haroun v Qatar National Bank [2025] EWHC 1383 (Admin); Kızılcahamam Asliye Hukuk Mahkemesi dosyasına ilişkin 17 ve 18 Haziran 2026 tarihli basın haberleri; 1136 sayılı Avukatlık Kanunu m. 34 ve 36; 6100 sayılı HMK m. 33; 6698 sayılı KVKK m. 9; Kişisel Verileri Koruma Kurumu, Üretken Yapay Zekâ ve Kişisel Verilerin Korunması Rehberi (15 Soruda), Kasım 2025 ve Avukatların Mesleki Faaliyetlerinde Kişisel Verilerin Korunmasına İlişkin Uygulama Rehberi, 2026.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz; somut durumunuz için danışmanlık alınız.
Yazar
-
Tüm yazıları görMümtaz, 2016 yılında kurduğu Vircon Legal'in Yönetici Ortağıdır. Kurucu, yatırımcı ve operatörlere finansman turları, birleşme ve devralmalar (M&A), sınır ötesi şirketleşme ve düzenlemeye tabi alanlarda; kripto-varlık altyapısı, fintech ve oyun dahil; danışmanlık verir; her işe eski bir startup kurucusunun bakış açısını taşır. Legal 500 Recommended Lawyer (2025-2026) seçilmiştir ve Startup Hukuku kitabının ortak yazarıdır. Kişisel site · Açık erişimli hukuk rehberleri