Çoğu kurucunun AI Act yaptırımları hakkında bildiği tek şey şu: “35 milyon € veya küresel cironun %7’si.” Bu rakam gerçek; ama en ağır ihlallerin tavanını anlatıyor, tipik bir KOBİ’nin karşılaşacağını değil. Bu rehber; Tüzüğü fiilen kimin uyguladığını, ceza kademelerini ve yaptırımın AB’ye satış yapan Türkiye merkezli bir şirkete gerçekte nasıl ulaşacağını haritalıyor.
Denetim haritası: üç katman
1. Ulusal piyasa gözetim otoriteleri
Her üye devlet, kendi ülkesindeki yapay zeka sistemlerinden sorumlu piyasa gözetim otoritelerini belirler. Teknik dokümantasyon isteyebilir, düzeltici işlem emredebilir, geri çekme kararı verebilir ve ceza kesebilirler. Yapay zeka sistemleri için tek bir “AB yapay zeka düzenleyicisi” yok; beş üye devlette müşterisi olan şirket, teoride beş otoriteyle muhatap olabilir. Pratikte başı çeken otorite; AB ithalatçınızın, yetkili temsilcinizin veya en büyük kullanıcı kitlenizin bulunduğu yer olacaktır.
2. AI Office. GPAI modelleri için
Avrupa Komisyonu’nun AI Office’i, genel amaçlı yapay zeka modelleri üzerinde münhasır yaptırım yetkisine sahip: dokümantasyon talepleri, model değerlendirmeleri ve GPAI sağlayıcılarına 15M € veya küresel cironun %3’üne kadar ceza. GPAI yükümlülüklerine ilişkin yaptırım yetkileri 2 Ağustos 2026’da başlıyor; “GPAI’ye hoşgörü dönemi” muhabbeti bu yaz bitiyor.
3. Zaten yürürlükte olan her şey
Veri koruma otoriteleri aynı sistemlere paralel olarak GDPR/KVKK uygular; tüketici otoriteleri yapay zeka güdümlü karanlık desenlere karşı haksız ticari uygulama kurallarını işletir; sektörel denetçiler (bankacılık, sağlık, sermaye piyasaları) kendi yapay zeka beklentilerini dayatır. Bir yapay zeka olayı nadiren tek düzenleyicili bir sorun üretir.
Ceza kademeleri
- 35M € / %7; m. 5 yasaklı uygulamalar (sosyal skorlama, sömürücü manipülasyon, yasaklı biyometri);
- 15M € / %3; yüksek risk gereklilikleri ve m. 50 şeffaflık görevleri dahil diğer ihlallerin çoğu;
- 7,5M € / %1; otoritelere yanlış veya yanıltıcı bilgi vermek.
KOBİ lehine iki mekanik bunu yumuşatır: KOBİ ve startuplarda her kademe yüzde ile sabit tutarın düşük olanı üzerinden uygulanır (büyük şirketlerdeki kuralın tersi) ve m. 99, otoritelere orantılılığı, işbirliğini ve ihlalin kast mı ihmal mi olduğunu tartma yükümlülüğü getirir. Türkiye’nin yapay zeka kanunu teklifi (Esas No. 2/2234) bu üç kademeli mimariyi 35M/%7, 15M/%3 ve 7,5M TL/%1,5 olarak aynen yansıtıyor; bilinçli bir yankı.
Yaptırım Türk şirketine gerçekte nasıl ulaşır?
Gerçekçi senaryo şafak baskını değil. Sıra şöyle işler: (1) şikâyet; rakipten, STK’dan veya hakkını kullanan bir kullanıcıdan; (2) AB yetkili temsilciniz üzerinden dokümantasyon talebi (AB dışı yüksek risk ve GPAI sağlayıcıları temsilci atamak zorunda); (3) süreli düzeltici işlem emri; ve ancak ondan sonra (4) işbirliği yapmama veya uyumsuzluk cezaları. Zarar görenler; sorulduğunda teknik dosya, uygunluk değerlendirmesi veya kayıt sunamayanlar oluyor; kâğıt izi savunmanın ta kendisidir.
Şimdi ne yapmalı?
Yapay Zeka Uyum Merkezi’ndeki kapsam taramasını yapın, AI Act Hazırlık Checklisti’ni işleyin ve cevapları belgeleyin. Ağustos 2026 görevleri kapsamındaysanız, bildirim ve işaretleme işi hukuki son tarihi olan bir ürün mühendisliği işidir; size iş kaybettirmeye başlamadan önce başlayın.
Kaynak. (AB) 2024/1689 sayılı Yapay Zekâ Tüzüğü (AI Act).
Bu yazı yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Somut durumunuz için bize ulaşın.
Yazar
Daha fazla Vircon İçgörüleri
AB Yapay Zekâ Tüzüğü Türk Hukukunda: Sağlayıcı ve Deployer İçin Terim ve Yükümlülük Karşılıkları Tablosu
11 Ekim 2026DORA, Bulut Yoğunlaşması ve Kuantum Sonrası Şifreleme: Türk Fintech'ler İçin Operasyonel Dayanıklılık Haritası (2026)
24 Ekim 2026Stablecoin, Tokenize Mevduat ve Toptan Dijital Para: Türk Şirketleri İçin Hukuki Durum (Ekim 2026)
21 Ekim 2026PSD3 ve PSR: AB Ödeme Reformu Türk Ödeme ve Elektronik Para Kuruluşları İçin Ne Anlama Geliyor?
19 Ekim 2026Türkiye'de Açık Bankacılık: Fintech'ler İçin Pratik Hukuki Rehber (2026)
18 Ekim 2026Amerikan Terimlerinin Türk Hukukundaki Karşılıkları: Kurucular, Yatırımcılar ve Avukatlar İçin Şirketler Hukuku Karşılık Tablosu
9 Ekim 2026İlgili Hizmet Alanlarımız
Gizlilik ve Siber Güvenlik
KVKK ve GDPR uyumu, veri ihlali yönetimi, siber güvenlik.
Hizmet sayfası →Startup Hukuku
Kuruluş, kurucu sözleşmeleri, ESOP, term sheet ve regülasyon.
Hizmet sayfası →Birleşme ve Devralmalar
M&A danışmanlığı: due diligence, yapılandırma, dokümantasyon, müzakere.
Hizmet sayfası →