AI Office nedir?
Avrupa Yapay Zeka Ofisi (AI Office); AB Yapay Zeka Tüzüğü’nü uygulamak ve yürütmek üzere Avrupa Komisyonu bünyesinde kurulan organdır — en önemlisi, genel amaçlı yapay zeka (GPAI) modellerinin Birlik çapındaki münhasır denetçisidir. Mimari bilinçli olarak bölünmüştür: yapay zeka sistemlerinin çoğunu kendi pazarlarında ulusal otoriteler denetler; model katmanını ise AI Office denetler — çünkü bir kez eğitilen temel model her yerde konuşlanır ve onu tek bir üye devletin denetlemesi anlamlı olmazdı.
Fiilen ne yapar?
- GPAI uygulama kurallarını (codes of practice) hazırlar ve yürütür; sağlayıcılardan model dokümantasyonunu alır;
- Sistemik riskli modelleri belirler ve buna karşılık gelen denetim kademesini işletir;
- Bilgi isteyebilir, model değerlendirmesi yaptırabilir ve düzeltici tedbir emredebilir;
- Üye devlet temsilcilerinden oluşan AI Board’u koordine eder; sınır ötesi dosyalarda ulusal düzenleyicilere destek verir.
Hukuki boyut: iki denetim katmanı
AI Office GPAI modellerini denetler ve koordinasyon sağlar; üye devlet otoriteleri Tüzüğü kendi pazarlarına sunulan yapay zeka sistemlerine uygular. Tek ürün iki katmanla birden karşılaşabilir: içindeki model, sağlayıcısı üzerinden AI Office’e hesap verirken etrafına kurulan sistem ulusal düzenleyicilere hesap verir. Model katmanının altında çalışan herkes için pratik araç sözleşmedir — model sağlayıcısının size borçlu olduğu dokümantasyon, onun AI Office’e borçlu olduklarını izler.
Türkiye bağlamı
Bir Türk startup’ı temel modelin üzerine ürün kuruyorsa, sağlayıcının AI Office’e karşı yükümlülükleri — eğitim içeriği özeti, model dokümantasyonu — kendi müşterilerine aktarabildiklerini ve tedarikçi sözleşmesinin vaat etmesi gerekenleri belirler. Modeli esaslı biçimde ince ayarlarsa sağlayıcı yükümlülüklerini kendisi devralabilir — bkz. ince ayar — ve o sınırı izleyen düzenleyici AI Office’tir. Türkiye’de karşılık gelen bir kurum yoktur: yürürlükte yapay zekaya özgü kanun bulunmadığından AI Office, Türk şirketlerini modelleri veya ürünleri AB’ye ulaştığı ölçüde ilgilendirir.
Yapın: Model tedarikçinizin AI Office’e dönük dokümantasyon görevlerini kendi sözleşmenize aynalayın; aktarmanız gerekeni ancak böyle alırsınız. Yapmayın: Sağlayıcı sınırını geçip geçmediğinizi kontrol etmeden bir modeli esaslı biçimde ince ayarlamayın veya yeniden markalamayın.
Kaynak. (AB) 2024/1689 sayılı Yapay Zekâ Tüzüğü (AI Act).