Bir Türk yapay zekâ girişimi, Avrupa’daki şirketlere işe alım değerlendirme aracı satıyordu. Ürün iyiydi, satışlar büyüyordu. Derken bir Alman müşteri sözleşme ekine tek bir madde koydu: “AB Yapay Zekâ Yasası’na uyumunuzu belgeleyin.” Ekip, “biz Türkiye’deyiz, AB yasası bizi neden bağlasın?” diye düşündü. Oysa ürün AB’de kullanılıyordu ve işe alım YZ’si yasanın “yüksek riskli” kategorisine giriyordu. Sorun coğrafya değildi; yasanın pazara göre uygulandığının bilinmemesiydi.
AB Yapay Zekâ Yasası (EU AI Act, Tüzük 2024/1689) dünyanın ilk kapsamlı YZ düzenlemesi ve tıpkı KVKK‘nın yıllar önce GDPR’la yaşadığı gibi, etkisi sınırların ötesine taşıyor. AB’de yerleşik olmasanız bile, YZ sisteminiz AB pazarında kullanılıyorsa kapsama girebilirsiniz. Önce yasanın mantığına, sonra AB’ye satan bir Türk startup’ının atması gereken adımlara bakalım.
Neden Sizi İlgilendiriyor: Pazar Temelli Uygulama
KVKK + GDPR ikilisinden tanıdık bir mantık bu: yasa, şirketin nerede kurulu olduğuna değil, sistemin nerede kullanıldığına bakar. YZ sisteminizin çıktısı AB’de kullanılıyorsa (müşteriniz orada, kullanıcılarınız orada) yükümlülükler sizi de bulur. AB pazarına erişim, giderek bu standartlara uyumun bir ön koşulu hâline geliyor.
Yasanın Belkemiği: Risk Temelli Sınıflandırma
EU AI Act bütün YZ sistemlerine aynı muameleyi yapmaz; riske göre dört kademe kurar:
- Kabul edilemez risk (yasaklı); sosyal puanlama, manipülatif teknikler gibi uygulamalar tümden yasaktır.
- Yüksek risk; işe alım, kredi, eğitim, kritik altyapı, biyometrik tanımlama gibi alanlar. Yükümlülüklerin ağırlığı buradadır.
- Sınırlı risk; şeffaflık yükümlülüğü (örneğin kullanıcıya bir YZ ile etkileştiğini bildirmek, üretilen içeriği işaretlemek).
- Asgari risk; uygulamaların çoğu buradadır ve özel bir yük getirmez.
Doğru kademeyi belirlemek ilk ve en kritik adımdır; çünkü bütün yükümlülükler bu sınıflandırmadan türer.
Yüksek Riskli Sistemdeyseniz: Yükümlülükler
Ürününüz yüksek riskli kategorideyse (işe alım YZ’si tipik örnektir) yasa somut yükümlülükler getirir: bir risk yönetim sistemi kurmak, veri yönetişimi ve veri kalitesini sağlamak, teknik dokümantasyon ve kayıt tutmak, insan gözetimini (human oversight) mümkün kılmak, doğruluk, sağlamlık ve siber güvenliği sağlamak ve şeffaflık yükümlülüklerini yerine getirmek. Uygulamanın etki değerlendirmesi (temel haklar etki değerlendirmesi, yani FRIA dâhil) giderek merkezî bir araç hâline geliyor.
KVKK ile Kesişim
EU AI Act ile KVKK ayrı ama iç içe geçmiş rejimlerdir. YZ sisteminiz kişisel veri işliyorsa, AI Act yükümlülüklerinin yanında KVKK’nın işleme şartı, otomatik karara itiraz (md. 11/1-g) ve şeffaflık kuralları da geçerlidir. Bu iki çerçeveyi birlikte kurmak, hem AB pazarına erişim hem de Türkiye uyumu için aynı anda işe yarar. Bu kesişimi şirkette üretken yapay zekâ ve KVKK yazımızda ayrıca ele alıyoruz.
AI Act’in sağlayıcı ve deployer yükümlülüklerinin KVKK, 7223 sayılı Kanun ve iş hukukundaki karşılıklarını Türk hukuku terim ve yükümlülük tablosunda satır satır gösterdik.
AB’ye Satan Türk Startup’ı İçin Kontrol Listesi
- Risk sınıfını belirleyin; sisteminiz hangi kademede? Yüksek riskli bir alanda mı (işe alım, kredi, biyometrik)?
- Yasaklı uygulama kontrolü; ürün hiçbir biçimde kabul edilemez risk kategorisine girmiyor, değil mi?
- Yüksek riskliyse uyum dosyası; risk yönetimi, veri yönetişimi, teknik dokümantasyon, insan gözetimi.
- Şeffaflık; kullanıcıya YZ ile etkileştiğini bildirme, üretilen içeriği işaretleme.
- Yetkili temsilci; AB’de yerleşik değilseniz, gerekli hâllerde bir yetkili temsilci atanması gündeme gelebilir.
- KVKK uyumu; kişisel veri işleniyorsa işleme şartı, otomatik karar ve aydınlatma.
Uyumu Bir Engel Değil, Pazara Giriş Bileti Olarak Görün
AB Yapay Zekâ Yasası, Avrupa’ya satan Türk startup’ı için bir duvar değil, bir giriş bileti. KVKK’nın GDPR’la yıllar önce kurduğu mantık şimdi YZ’ye uzanıyor: uyumu erken kuran, pazara erken ve güvenle girer. Ürünü AB’ye açmadan önce risk sınıfınızı belirleyin ve uyum dosyanızı hazır edin; müşteriniz bunu sözleşme ekinde isteyene kadar beklerseniz geç kalmış olursunuz.
AB’ye YZ ürünü mü satıyorsunuz? Risk sınıfını ve uyum dosyasını birlikte kuralım. Görüşme planlayın →
Sıkça Sorulan Sorular
Türkiye’deysem EU AI Act beni neden bağlar?
Yasa pazara göre uygulanır; YZ sisteminiz AB’de kullanılıyorsa kapsama girersiniz.
En ağır yükümlülükler nerede?
Yüksek riskli sistemlerde (işe alım, kredi, biyometrik): risk yönetimi, veri yönetişimi, dokümantasyon ve insan gözetimi.
KVKK ile ilişkisi ne?
Ayrı ama iç içe geçmiş iki rejim; kişisel veri işleniyorsa KVKK kuralları da aynı anda geçerlidir.
Kaynaklar
- AB Yapay Zekâ Yasası (Tüzük (AB) 2024/1689). T.C. AB Başkanlığı: https://www.ab.gov.tr/ab-yapay-zeka-yasasi-yayimlandi_53836.html
- EU Artificial Intelligence Act. Resmî portal: https://artificialintelligenceact.eu/
- Vircon Legal. Şirkette Üretken Yapay Zekâ ve KVKK: https://virconlegal.com/tr/sirkette-uretken-yapay-zeka-ve-kvkk/
Rol, tetikleyici, yükümlülük: sınır ötesi uygulama haritası
| Durumunuz | AI Act’teki rolünüz | Bugün geçerli temel yükümlülükler |
|---|---|---|
| Türkiye’den AB müşterisine YZ ürünü satıyorsunuz | Sistemi AB pazarına sunan sağlayıcı | Yasaklı uygulama taraması, Madde 50 bildirimleri, sınıflandırma memosu; yüksek risk rejimi devreye girince AB’de yetkili temsilci |
| Türk müşterileriniz sistemin çıktısını AB’de kullanıyor | Çıktının AB’de kullanılması nedeniyle kapsamda | Aynı taramalar; nerede kurulu olduğunuzun önemi yok |
| AB’ye dönük bir özellik için GPT/Claude/Llama üstüne ürün kuruyorsunuz | Kullanıcı (deployer) ya da kendi sisteminizin sağlayıcısı | Model tedarikçisinin dokümantasyonunu kendi zincirinize aktarma, şeffaflık bildirimleri, sonuç doğuran noktalarda insan gözetimi |
| Yalnızca Türkiye; AB’de kullanıcı yok, çıktı da AB’de kullanılmıyor | Tüzüğün kapsamı dışında | KVKK ve Türk sektör kuralları yine geçerli; kurumsal alıcılar yine de soruyor |
Sunucunun yalnızca AB’de olması Tüzüğü tetikler mi?
Hayır. Ölçüt, sistemin AB pazarına sunulması, hizmete alınması ya da çıktısının Birlik içinde kullanılması. Barındırma yeri veri koruma hukukundaki yurt dışı aktarım analizinde önemlidir, AI Act kapsamı için değil.
AB’de bir şirket kurmak gerekir mi?
Bugünkü yükümlülükler için hayır. Ertelenen rejim devreye girince yüksek riskli sistem sağlayıcılarının AB’de bir yetkili temsilci ataması gerekecek; risk sınıfını erkenden belirlemek için bir sebep daha.
Bu haftanın ödevi
Tabloda kendi satırınızı bulun ve en önemli özelliğiniz için sınıflandırma memosunu yazın. Birinci ya da üçüncü satırdaysanız, şeffaflık rehberimizdeki Madde 50 envanterini de aynı dosyaya ekleyin.
Kaynak. (AB) 2024/1689 sayılı Yapay Zekâ Tüzüğü (AI Act); 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu; (AB) 2016/679 sayılı Genel Veri Koruma Tüzüğü (GDPR). Kanun bağlantıları mevzuat.gov.tr üzerindeki güncel resmî metinlere gider.
Bu yazı yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Spesifik bir durum için lütfen Vircon Legal’e danışın.
Yazar
-
Tüm yazıları görMümtaz, 2016 yılında kurduğu Vircon Legal'in Yönetici Ortağıdır. Kurucu, yatırımcı ve operatörlere finansman turları, birleşme ve devralmalar (M&A), sınır ötesi şirketleşme ve düzenlemeye tabi alanlarda; kripto-varlık altyapısı, fintech ve oyun dahil; danışmanlık verir; her işe eski bir startup kurucusunun bakış açısını taşır. Legal 500 Recommended Lawyer (2025-2026) seçilmiştir ve Startup Hukuku kitabının ortak yazarıdır. Canonical profile: https://mumtazhacipasaoglu.com · Open-access legal guides: https://github.com/mumtazhpo
Daha fazla Vircon İçgörüleri
Türkiye'de Paya Dayalı Kitle Fonlaması: Startup Lisanslı Platformdan III-35/A.2 Tebliği Uyarınca Nasıl Fon Toplar?
17 Ekim 2026Yabancı Yatırımcının Türk Startup'tan Çıkışının Vergilendirilmesi: Pay Satışı ve Kâr Payı (GVK mük. m. 80, KVK m. 26)
12 Kasım 2026Asgari Sermaye Süresi 31.12.2027'ye Uzatıldı: Startup Sermaye Artırımını Yatırım Turuyla Nasıl Birleştirir?
24 Ekim 2026Türkiye'deki Kullanıcılara Hizmet Veren Yabancı Şirketler için KVKK: Kapsam, VERBİS ve Yurt Dışına Aktarım (m.9)
15 Kasım 2026Türkiye'ye Giren Yabancı Markanın Korunması: Tescil Önceliği, Kötüniyetli Başvuru ve Kullanmama (SMK m.6, 9, 12, 18, 26)
14 Kasım 2026Yurt Dışı Platformlardan İçerik Kaldırma: Google, Meta ve X'e Başvuru Yolları ve Türk Kararının Sınırları
13 Kasım 2026İlgili Hizmet Alanlarımız
Gizlilik ve Siber Güvenlik
KVKK ve GDPR uyumu, veri ihlali yönetimi, siber güvenlik.
Hizmet sayfası →Startup Hukuku
Kuruluş, kurucu sözleşmeleri, ESOP, term sheet ve regülasyon.
Hizmet sayfası →Birleşme ve Devralmalar
M&A danışmanlığı: due diligence, yapılandırma, dokümantasyon, müzakere.
Hizmet sayfası →