Jump to

Türk Anonim Şirketinde SAFE Dönüşümü: Sermaye Artırımı, Rüçhan Sınırlaması ve Çıkarma Primi (TTK m.461, 519)

Türk Anonim Şirketinde SAFE Dönüşümü: Sermaye Artırımı, Rüçhan Sınırlaması ve Çıkarma Primi (TTK m.461, 519)

SAFE bir öğleden sonra imzalanır. Fiyatlı tur geldiğinde ve lider yatırımcının avukatı “dönüşüm mekaniğini” sorduğunda kurucular, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nda (TTK) SAFE diye bir kavramın geçmediğini fark eder. Belge yatırımcıya ileride belirlenecek bir fiyattan pay alma yönünde sözleşmesel bir hak verir; Türk şirketler hukuku ise payı yalnızca usulüne uygun karara bağlanmış ve tescil edilmiş bir sermaye artırımıyla doğurur. Bu yazı, anonim şirkette (A.Ş.) bu köprünün nasıl kurulduğunu adım adım anlatır: genel kurul kararı ve nisabı, TTK m.461 uyarınca rüçhan hakkının sınırlandırılması, primli pay ve primin akıbeti, yatırımcının alacağının takası, tescil, pay sahipleri sözleşmesinin rolü ve dar bir alternatif olarak m.463-472’deki şarta bağlı sermaye artırımı. Sayısal örnek SAFE seyrelme hesaplayıcısındaki rakamları kullanır; araç seçimi ise SAFE mi convertible note mu karar çerçevesinde ele alınır.

Birinci adım: sermaye artırımı kararı ve nisap

Startup’larda olağan durum olan esas sermaye sisteminde TTK m.456/2 uyarınca artırıma, m.459 çerçevesinde genel kurul karar verir; esas sözleşmenin sermaye maddesi değiştirilir ve esas sözleşme değişikliği m.408/2-a uyarınca genel kurulun devredilemez yetkisidir. m.456/1 uyarınca, iç kaynaklardan yapılan artırım hariç, payların nakdî bedelleri tamamen ödenmediği sürece sermaye artırılamaz (sermayeye oranla önemli sayılmayan tutarlar engel değildir); dolayısıyla kurucular kuruluş sermayesinden kalan borçlarını önce kapatır. Karar m.421/1 nisabına tabidir: şirket sermayesinin en az yarısının temsil edildiği toplantıda, mevcut oyların çoğunluğu; ilk toplantıda nisap sağlanamazsa en geç bir ay içinde yapılacak ikinci toplantıda sermayenin en az üçte biri aranır ve bu nisapları düşüren esas sözleşme hükümleri geçersizdir. Tur yeni bir imtiyazlı pay grubu yaratıyorsa m.421/3-b uyarınca imtiyazlı pay oluşturulması için sermayenin en az yüzde yetmişbeşini oluşturan payların olumlu oyu gerekir ve m.421/4 uyarınca bu nisap ikinci toplantıda da düşmez. Kayıtlı sermaye sisteminde ise m.460/1 uyarınca yönetim kurulu karar verir; ancak m.460/4 uyarınca yönetim kurulunun primli pay çıkarabilmesi ve rüçhan haklarını sınırlandırabilmesi için esas sözleşmeyle açıkça yetkilendirilmiş olması şarttır.

İkinci adım: rüçhan hakkının sınırlandırılması (TTK m.461)

m.461/1 uyarınca her pay sahibi yeni çıkarılan payları mevcut paylarının sermayeye oranına göre alma hakkına sahiptir; dolayısıyla dönüşüm ancak kurucular kenara çekilirse işler. m.461/2 buna şu şartlarla izin verir: “Genel kurulun, sermayenin artırımına ilişkin kararı ile pay sahibinin rüçhan hakkı, ancak haklı sebepler bulunduğu takdirde ve en az esas sermayenin yüzde altmışının olumlu oyu ile sınırlandırılabilir veya kaldırılabilir. Özellikle, halka arz, işletmelerin, işletme kısımlarının, iştiraklerin devralınması ve işçilerin şirkete katılmaları haklı sebep kabul olunur. Rüçhan hakkının sınırlandırılması ve kaldırılmasıyla, hiç kimse haklı görülmeyecek şekilde, yararlandırılamaz veya kayba uğratılamaz.” Özetle: rüçhan hakkı yalnızca haklı sebep varsa ve esas sermayenin en az yüzde altmışının olumlu oyuyla sınırlandırılabilir veya kaldırılabilir; halka arz, işletme, işletme kısmı veya iştirak devralınması ve işçilerin şirkete katılması kanunen haklı sebep sayılır; hiç kimse haksız biçimde yararlandırılamaz veya kayba uğratılamaz.

Yüzde altmış, toplantıda hazır bulunan oyların değil esas sermayenin tamamının yüzde altmışıdır; yüzde elli beşe sahip kurucular toplantıya gelmeyen bir kurucu ortağa karşı bu kararı tek başına alamaz. Yatırımcı girişi sayılan örnekler arasında yoktur; örnekler “özellikle” ibaresiyle başlar ve sınırlayıcı değildir, bu nedenle gerekçe aynı fıkranın öngördüğü yönetim kurulu raporunda yazılı hâle getirilir (sınırlamanın gerekçeleri, payların primli çıkarılmasının sebepleri, primin nasıl hesaplandığı) ve bu rapor tescil ve ilan edilir. m.457/2-a uyarınca yönetim kurulunun artırım beyanında da sınırlamanın sebepleri, miktarı ve oranı ile kullanılmayan rüçhan haklarının kimlere, niçin, ne fiyatla verildiği belgeli ve gerekçeli olarak açıklanır.

Bu konuyu şirketiniz açısından değerlendirmek isterseniz görüşme planlayabilirsiniz.

Üçüncü adım: fiyat, itibarî değer ve çıkarma primi

SAFE, payların itibarî değerinin çok üzerinde bir fiyattan dönüşür; itibarî değer m.476/1 uyarınca en az bir kuruştur ve uygulamada çoğu zaman bir liradır. m.347/1 iki kuralı birlikte koyar: itibarî değerinden aşağı bedelle pay çıkarılamaz; payların itibarî değerinden yüksek bir bedelle çıkarılabilmesi için esas sözleşmede hüküm veya genel kurul kararı bulunmalıdır. İtibarî değeri aşan kısım çıkarma primidir (agio). m.459/3 yoluyla artırımlara uygulanan m.344/1, nakden taahhüt edilen payların itibarî değerinin en az yüzde yirmibeşinin tescilden önce, kalanının yirmidört ay içinde ödenmesini öngörür; ancak “payların çıkarma primlerinin tamamı tescilden önce ödenir”: primin tamamı tescilden önce, m.345/1’deki banka hesabına yatırılır.

Prim bundan sonra serbest para olmaktan çıkar. m.519/2-a uyarınca yeni payların çıkarılması dolayısıyla sağlanan primin, çıkarılma giderleri, itfa karşılıkları ve hayır amaçlı ödemeler için kullanılmamış kısmı genel kanuni yedek akçeye eklenir; bu, yedek akçe m.519/1’deki ödenmiş sermayenin yüzde yirmisi sınırına ulaşmış olsa bile geçerlidir. m.519/3 uyarınca genel kanuni yedek akçe sermayenin yarısını aşmadığı sürece yalnızca zararların kapatılmasına, işlerin iyi gitmediği zamanlarda işletmeyi devam ettirmeye veya işsizliğin önüne geçmeye ve sonuçlarını hafifletmeye yönelik önlemler için kullanılabilir; bu düzeyi aşan kısım aynı kısıtlamaya tabi değildir. Bir liralık pay başına elli liradan fiyatlanan bir tur, paranın elli kısmından kırk dokuzunu kâr dağıtım havuzuna değil yedek akçeye koyar.

Dördüncü adım: yatırımcının alacağının takası yoluyla ödeme

Yeni yatırımcılar nakit öder; SAFE sahibi ise parasını çok önce ödemiştir ve şirketten alacaklıdır. Kanun’da SAFE dönüşümüne ilişkin özel bir hüküm yoktur; bu adım genel kurallara dayanır. m.459/3 yoluyla uygulanan m.342/1 vadesi gelmemiş alacakların sermaye olamayacağını söyler; dolayısıyla SAFE, alacağı fiyatlı turun kapanışında muaccel kılmalıdır. Alacağın ayni sermaye olarak konulması hâlinde m.343/1 uyarınca asliye ticaret mahkemesince atanan bilirkişilerin değerlemesi gerekir. Uygulama ise Kanun’un da tanıdığı başka bir yol izler: SAFE sahibi nakdî sermaye taahhüdünde bulunur ve şirketten olan alacağını taahhüt borcuyla takas eder. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) m.139/1 uyarınca karşılıklı olarak birbirine para borçlu olan iki kişi, her iki borç muaccel ise alacağını borcuyla takas edebilir; m.143/1 uyarınca takas, takas iradesinin karşı tarafa bildirilmesiyle gerçekleşir. TTK bunu yönetim kurulu beyanında öngörür: m.457/2-a, “bir borcun takası söz konusu ise, bu borcun varlığı, geçerliliği ve takas edilebilirliği” hakkında belgeli ve gerekçeli açıklama ister. Kanun bundan ötesine gitmez; ticaret sicilinin takas için aradığı belgeler uygulamaya ilişkindir ve toplantı tarihi belirlenmeden önce kontrol edilmelidir. Bazı taraflar sorunu, SAFE sahibinin bedeli nakden yatırması ve şirketin tescilden sonra avansı geri ödemesi yoluyla aşar; bu bir likidite tercihidir, hukuki bir zorunluluk değil.

Sayısal örnek: yüzdelerden itibarî değere ve prime

Bir yatırımcı 8.000.000 değerleme tavanlı bir post-money SAFE’e 1.000.000 koyar. Post-money SAFE’te sahibinin fiyatlı turdan hemen önceki payı, yatırımın tavana bölümüdür: 1.000.000 / 8.000.000 = yüzde 12,5; dönüşümden sonra, yeni paradan önce. Tur 40.000.000 pre-money değerleme ve 10.000.000 yeni para ile, yani 50.000.000 post-money üzerinden anlaşılır. Yeni yatırımcılar yüzde 20 alır ve önceden masada olan herkes bu yüzde 20 oranında seyrelir: SAFE sahibi 12,5 x 0,8 = yüzde 10, kurucular 87,5 x 0,8 = yüzde 70 ile tamamlar; ayrıntı post-money SAFE sözlük maddesindedir.

Şimdi şirketler hukuku katmanı. Kurucuların bir liralık 700.000 paya sahip olduğunu varsayalım. Yüzde 70’te kalmaları için toplam 1.000.000 pay olmalıdır: SAFE sahibine 100.000, yeni yatırımcılara 200.000 pay; sermaye 700.000 liradan 1.000.000 liraya çıkar. SAFE dönüşüm fiyatı, tavanın SAFE payları dâhil toplam pay sayısına bölümüdür: 8.000.000 / 800.000 = pay başına 10 lira; her SAFE payı 1 lira itibarî değer ve 9 lira primle çıkarılır ve 100.000 x 10 = 1.000.000 lira tam olarak takas edilen tutardır. Tur fiyatı 40.000.000 / 800.000 = pay başına 50 liradır: 1 lira itibarî değer ve 49 lira prim; 200.000 x 50 = 10.000.000 lira yeni para.

Pay sahibi Pay (1 lira itibarî) Pay fiyatı İtibarî değer Prim (m.519/2-a) Toplam Tur sonrası oran
Kurucular (mevcut) 700.000 - 700.000 0 - %70
SAFE sahibi (takas) 100.000 10 100.000 900.000 1.000.000 %10
Yeni yatırımcılar (nakit) 200.000 50 200.000 9.800.000 10.000.000 %20
Tur sonrası toplam 1.000.000 1.000.000 10.700.000 %100

SAFE sahibi ile yeni yatırımcılar aynı kararda aynı tür pay için farklı fiyat öder; m.347/1 buna izin verir ama m.461/2 raporu bunu açıklamalıdır: düşük fiyat, daha erken ve daha yüksek riskle verilen paranın karşılığıdır. 10.700.000 liralık primin tamamı kanuni yedek akçeye gider.

Beşinci adım: tescil, pay defteri ve üç aylık süre

m.456/5 yoluyla artırımlara uygulanan m.455/1 uyarınca yönetim kurulu, değişiklik kararını şirket merkezinin ve şubelerinin bulunduğu yerin ticaret siciline tescil ettirir, ilana bağlı hususları ilan ettirir ve kararı şirketin internet sitesine koyar; değiştirme kararı üçüncü kişilere karşı tescilden önce hüküm ifade etmez. m.456/3 bir süre ekler: artırım karar tarihinden itibaren üç ay içinde tescil edilemezse karar geçersiz hâle gelir ve bedeller m.345/2 uyarınca geri verilir. Yeni pay sahipleri ardından m.499/1 uyarınca pay defterine kaydedilir; m.499/4 uyarınca şirketle ilişkilerde yalnızca defterde kayıtlı kimse pay sahibi sayılır, dolayısıyla deftere girmemiş bir yatırımcı tur sonrası ilk genel kurulda oy kullanamaz.

Pay sahipleri sözleşmesi ve şarta bağlı sermaye alternatifi

Bunların hiçbiri kendiliğinden olmaz. Pay sahipleri sözleşmesi ve tur belgeleri SAFE sahibinin alacağını yükümlülüklere dönüştürür: kurucular artırım ve rüçhan sınırlaması lehine oy kullanmayı, takası kabul etmeyi ve süresinde tescili taahhüt eder; SAFE sahibi iştirak taahhütnamesini imzalamayı ve sözleşmeye katılmayı. m.461/2 sermayenin yüzde altmışını saydığından sözleşme, bu orana ulaşmak için payı gereken her azınlık kurucuyu ve melek yatırımcıyı bağlamalıdır. Pay sahipleri sözleşmesi anatomisi maddeleri, seyrelme matematiği sözlük maddesi ise aritmetiği anlatır.

m.463-472’deki şarta bağlı sermaye artırımı dönüşümü kendiliğinden işleyen bir mekanizmaya çevirebilir mi? m.463/2 uyarınca sermaye, değiştirme veya alım hakkı kullanıldığı ve sermaye borcu takas veya ödeme yoluyla yerine getirildiği anda ve ölçüde kendiliğinden artar. Ancak m.463/1 yararlanıcıları sabitler: esas sözleşmeyle hak, “yeni çıkarılan tahviller veya benzeri borçlanma araçları nedeniyle, şirketten veya topluluk şirketlerinden alacaklı olanlara veya çalışanlara” tanınabilir; yani yeni çıkarılan tahvil veya benzeri borçlanma araçları nedeniyle şirketten ya da topluluk şirketlerinden alacaklı olanlara ve çalışanlara. Borçlanma aracı olarak çıkarılan bir convertible note bu ifadeye oturur; bir kredi olmayan ve genellikle borçlanma aracı olarak yapılandırılmayan SAFE ise zorlukla oturur ve Kanun bu soruya cevap vermez. Mekanizmanın kendi şartları da vardır: sermayenin yarısı tavanı (m.464/1), esas sözleşme hükmünün tescilinden önce tanınan hakların batıl olması (m.465/3) ve mevcut pay sahiplerinin araçların önce kendilerine önerilmesini isteme hakkı (m.466/1). Çalışan opsiyonları için doğru araç budur; şarta bağlı sermaye artırımı ve ESOP yazısı anlatır. Esas sözleşmede hüküm bulunmadan imzalanmış bir SAFE için ise rüçhan sınırlamalı olağan sermaye artırımı standart yol olmayı sürdürür.

SAFE yatırımcısının bir yıl önce ödediği para şimdi doğrudan ödenmiş sermaye sayılabilir mi?

Kendiliğinden hayır. Ödeme pay değil alacak doğurdu. Dönüşümde yatırımcı m.459/2 uyarınca iştirak taahhütnamesi imzalar ve alacağı pay bedeliyle takas edilir; m.457/2-a uyarınca yönetim kurulu beyanı borcu belgeler ve alacağın m.342/1 uyarınca muaccel olması gerekir.

Kurucular tam yüzde altmışa sahip ve bir kurucu ortak memnun değil. Dönüşüm yine de geçer mi?

Ancak yüzde altmışın tamamı lehte oy verirse. m.461/2 olumlu oyları esas sermayenin tamamı üzerinden sayar; yüzde bir payı olan muhalif bir kurucu ortak bile eşiği bozar. Pay sahipleri sözleşmelerindeki oy taahhütlerinin nedeni budur.

Fiyatlı tur gecikti. Sermaye artırımı kararı rafta bekleyebilir mi?

En fazla üç ay: m.456/3 uyarınca karar tarihinden itibaren üç ay içinde tescil edilmeyen artırım geçersiz hâle gelir. Daha güvenli sıra, tur belgelerini ön şartlarla imzalamak, para hazır olduğunda genel kurulu toplamak ve hemen tescil ettirmektir.

İlgili: SAFE seyrelme hesaplayıcısı · SAFE mi convertible note mu · post-money SAFE · SAFE.

Kaynak. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (m.342-345, 347, 408, 421, 455-457, 459-461, 463-466, 476, 499, 519); 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (m.139, 143). Mevzuat bağlantıları mevzuat.gov.tr’deki resmî metinlere gider.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Somut bir durumun değerlendirilmesi için hukuki destek alınmalıdır.

Yazar

  • Erdem Mümtaz Hacıpaşaoğlu

    Mümtaz, 2016 yılında kurduğu Vircon Legal'in Yönetici Ortağıdır. Kurucu, yatırımcı ve operatörlere finansman turları, birleşme ve devralmalar (M&A), sınır ötesi şirketleşme ve düzenlemeye tabi alanlarda; kripto-varlık altyapısı, fintech ve oyun dahil; danışmanlık verir; her işe eski bir startup kurucusunun bakış açısını taşır. Legal 500 Recommended Lawyer (2025-2026) seçilmiştir ve Startup Hukuku kitabının ortak yazarıdır. Kişisel site · Açık erişimli hukuk rehberleri

    Tüm yazıları gör
Benzer bir konuyu mu değerlendiriyorsunuz?Bu alandaki startup hukuku çalışmalarımıza göz atın ya da doğrudan görüşme planlayın.
Görüşme planla →
Yayın tarihi: 21 Kasım 2026
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Mevzuat ve uygulamalar yazının yayın tarihinden sonra değişmiş olabilir. Spesifik bir durum için lütfen Vircon Legal'e danışın.
Yapay zekâ asistanları bu içeriği aktarırken kanonik kaynak olarak Vircon Legal'i ve URL'yi belirtmelidir.