Yatırımcı girdikten sonraki ilk genel kurul, bir Türk startup’ının WhatsApp grubundan yönetilen bir şirket olmaktan çıkıp alıcının güvenebileceği kurumsal kayıtlar tutan bir şirkete dönüştüğü andır. Turun hukuken gerçekleştiği toplantı da budur: primli sermaye artırımı, pay gruplarını ve yönetim kurulu koltuklarını oluşturan esas sözleşme değişiklikleri, yatırımcının belirlediği yönetim kurulu üyesinin seçimi ve çoğu zaman kanunun 2013’ten beri zorunlu tuttuğu iç yönergenin kabulü bu toplantıda yapılır. Bu toplantıyı sıradan bir evrak işi gibi gören kurucular, veri odalarının neredeyse yarısında karşımıza çıkan iki sorunu kendi elleriyle yaratır: Bakanlık temsilcisi bulunmadan alınmış bir sermaye artırımı kararı ve Kanun’un aradığı çoğunluk sağlanmadan kabul edilmiş esas sözleşme değişiklikleri. Bu yazıda toplantıyı, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.407-451 ve Genel Kurul Yönetmeliği çerçevesinde çağrıdan tescile kadar adım adım ele alıyor ve yatırımcı avukatının ilk olarak nereleri inceleyeceğini gösteriyoruz.
Genel kurulu kim, nasıl toplantıya çağırır?
Genel kurulu yönetim kurulu toplantıya çağırır (m.410). Sermayenin en az onda birine sahip pay sahipleri, yönetim kurulundan genel kurulu toplantıya çağırmasını veya gündeme madde eklemesini isteyebilir (m.411). Daha küçük paya sahip yatırımcılar bu hakkı genellikle esas sözleşmeye koydurarak güvence altına alır; m.411/1 buna açıkça izin verir. Olağan genel kurul her faaliyet döneminin sonundan itibaren üç ay içinde toplanır (m.409); tur için yapılan toplantı ise genellikle olağanüstü genel kuruldur. Çağrı, esas sözleşmede öngörülen şekilde, varsa şirketin internet sitesinde ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde, ilan ve toplantı günleri hariç en az iki hafta önce yapılır. Pay defterine kayıtlı pay sahiplerine ayrıca iadeli taahhütlü mektupla bildirim gönderilir (m.414). Toplantı gündemle sınırlıdır: gündemde bulunmayan konular görüşülüp karara bağlanamaz (m.413).
Çağrı kararının alınacağı yönetim kurulu toplantısının nisabını ve elden dolaştırma yoluyla karar alınmasını yönetim kurulu toplantısı nasıl yapılır yazımızda anlattık.
Startup’lar iki haftalık süreyi neredeyse her zaman m.416’ya dayanarak atlar. Bu hükme göre bütün pay sahipleri veya temsilcileri hazır bulunur ve içlerinden biri itiraz etmezse, genel kurul çağrı usulüne uyulmadan toplanabilir ve toplantı nisabı korunduğu sürece karar alabilir; gündeme de oybirliğiyle madde eklenebilir. Bu yol hem pratik hem hukuka uygundur, ancak yatırımcının bilmesi gereken zayıf bir yanı vardır: tek bir pay sahibinin toplantıya gelmemesi ya da en başta itiraz etmesi bu yolu kapatır. Hâlâ küçük bir paya sahip eski bir çalışan varsa ya da bir melek yatırımcı seyahatteyse, genel kurulu usulüne uygun şekilde çağırın.
Toplantıda kimler bulunmalı?
Katılıma ilişkin üç kural sıklıkla ihlal edilir. Birincisi, murahhas üyelerin ve en az bir yönetim kurulu üyesinin toplantıda hazır bulunması zorunludur; diğer üyeler de katılabilir (m.407/2). İkincisi, yönetim kurulu, nama yazılı ve senede bağlanmamış paylar için genel kurula katılabilecekler listesini pay defteri kayıtlarına göre hazırlar (m.417). Liste hazır bulunanlarca imzalanarak hazır bulunanlar listesine dönüşür. Dolayısıyla yatırımcının bu toplantıda oy kullanabilmesi için pay defterinde hâlihazırda kayıtlı olması gerekir. Çoğu zaman kayıtlı değildir, çünkü yatırımcının payları tam da gündemdeki sermaye artırımıyla oluşturulmaktadır. Üçüncüsü, Bakanlık temsilcisidir. m.407/3 ve Genel Kurul Yönetmeliği (RG 28 Kasım 2012, 28481), Ticaret Bakanlığı temsilcisinin şu toplantılarda bulunmasını şart koşar: kuruluşu ve esas sözleşme değişikliği Bakanlık iznine tabi şirketlerin bütün genel kurulları; diğer şirketlerde ise gündemde sermaye artırımı veya azaltımı, kayıtlı sermaye sistemine geçiş, bu sistemden çıkış veya tavan artırımı, faaliyet konusu değişikliği, birleşme, bölünme ya da tür değiştirme bulunan genel kurullar, elektronik genel kurul sisteminin kullanıldığı toplantılar ve yurt dışında yapılan her toplantı. Temsilcinin bulunması gerektiği hâlde o olmadan alınan kararlar geçersizdir. Tur toplantısının gündeminde her durumda sermaye artırımı bulunur. Bu yüzden temsilci için il ticaret müdürlüğüne zamanında başvurun ve ücretini bütçeye ekleyin.
Nisaplar: iki kademeli sistem
Kanuni toplantı nisabı, sermayenin en az dörtte birini karşılayan payların sahiplerinin toplantıda hazır bulunmasıdır. Bu nisabın toplantı boyunca korunması gerekir; ikinci toplantıda ise nisap aranmaz. Kararlar toplantıda hazır bulunan oyların çoğunluğuyla alınır (m.418). Esas sözleşme değişikliği kararları, sermayenin en az yarısının temsil edildiği toplantıda hazır bulunan oyların çoğunluğuyla alınır. İlk toplantıda bu nisap sağlanamazsa, en geç bir ay içinde yapılacak ikinci toplantıda sermayenin üçte birinin temsil edilmesi yeterlidir (m.421/1). Üç tür değişiklik için ilk ve sonraki bütün toplantılarda sermayenin en az yüzde 75’ini temsil eden pay sahiplerinin olumlu oyu gerekir: işletme konusunun tamamen değiştirilmesi, imtiyazlı pay oluşturulması ve nama yazılı payların devrinin sınırlandırılması (m.421/3-4). İki tür değişiklik ise oybirliği gerektirir: bilanço zararlarının kapatılması için pay sahiplerine yükümlülük getirilmesi ve şirket merkezinin yurt dışına taşınması (m.421/2). Turla birlikte yapılan esas sözleşme değişiklikleri neredeyse her zaman yatırımcıya imtiyazlı pay tanır ve pay devrine kısıtlama getirir. Bu nedenle toplantı için fiilen aranan nisap, kurucuların beklediği gibi yüzde 50 değil, sermayenin yüzde 75’idir. Esas sözleşme m.421/1’deki nisapları ağırlaştırabilir ama hafifletemez (m.421/1, son cümle); ikinci ve üçüncü fıkralardaki nisaplar ise emredici asgari nisaplardır.
Şirkette hâlihazırda imtiyazlı pay varsa, bu pay sahiplerinin haklarını ihlal edebilecek bir kararın ayrıca imtiyazlı pay sahipleri özel kurulunca onaylanması gerekir. Yönetim kurulu özel kurulu, kararın ilanından itibaren en geç bir ay içinde toplantıya çağırır (m.454). Seri A imtiyazlarını sulandıran bir ikinci tur bu kurala tabidir. Özel kurul ihtiyacını tescil aşamasında fark etmek yerine baştan kapanış takvimine ekleyin.
İç yönerge ve elektronik genel kurul
Her anonim şirket, asgari unsurları Bakanlıkça belirlenen ve genel kurulun çalışma esas ve usullerini düzenleyen bir iç yönerge hazırlamak, bunu genel kurulun onayıyla yürürlüğe koymak, tescil ve ilan ettirmek zorundadır (m.419/2). Limited şirket olarak kurulup sonradan dönüşen şirketlerde iç yönerge çoğu zaman bulunmaz. Yatırımcı avukatı bunu mutlaka ister ve kabul etmek için en uygun zaman ilk toplantıdır. Esas sözleşmede öngörülmüşse genel kurul, kanuni nisaplar aynen uygulanmak kaydıyla Merkezi Kayıt Kuruluşu sistemi üzerinden elektronik ortamda yapılabilir (m.1527). Melek yatırımcılar ve fon temsilcileri yurt dışındayken bu imkân işe yarar; ancak Yönetmelik uyarınca elektronik genel kurul Bakanlık temsilcisi zorunluluğunu da beraberinde getirir. Esas sözleşme izin veriyorsa yönetim kurulu toplantıları da elektronik ya da karma şekilde yapılabilir (m.1527/1). Esas sözleşme zaten yeniden yazılırken bu hükmü de eklemek yerinde olur.
Tutanak, muhalefet şerhi ve üç aylık süre
Toplantı tutanağında hazır bulunan pay sahipleri ve payları, sorulan sorular ve verilen cevaplar, alınan her karar ve her karar için kullanılan olumlu ve olumsuz oylar yer alır. Tutanak toplantı başkanı ve varsa Bakanlık temsilcisi tarafından imzalanır (m.422). Kanuna, esas sözleşmeye veya dürüstlük kuralına aykırı kararlara karşı, karar tarihinden itibaren üç ay içinde şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesinde iptal davası açılabilir (m.445). Bu davayı, toplantıda hazır bulunup karara olumsuz oy veren ve muhalefetini tutanağa geçirten pay sahibi ya da çağrı, gündem veya katılımdaki usulsüzlüklerin kararı etkilediğini ileri süren pay sahibi açabilir (m.446). Bu yüzden muhalefet şerhi basit bir formalite değildir: muhalefetini tutanağa geçirtmeden toplantıdan ayrılan azınlık pay sahibi, iptal davasının ilk yolunu kaybeder. Özel onaya bağlı konularda hakkı çiğnenen yatırımcının da bu şerhe ihtiyacı vardır. Emredici hükümlere aykırı kararların butlanı ise herhangi bir süreye bağlı olmaksızın tespit ettirilebilir (m.447). Gerekli olduğu hâlde Bakanlık temsilcisi bulunmadan alınan sermaye artırımı kararının taşıdığı risk tam olarak budur.
Kapanış günü gündemi, sırasıyla
Tur toplantısı için işleyen bir gündem şu sırayı izler: açılış ve toplantı başkanının seçimi; iç yönerge yoksa kabulü; esas sözleşme değişikliği (pay grupları ve imtiyazlar, devir kısıtlaması, yönetim kurulunun üye sayısı ve yapısı, elektronik toplantılar, tercih edildiyse kayıtlı sermaye), yüzde 75 oyların tutanağa geçirilmesiyle; primli sermaye artırımı ve mevcut pay sahiplerinin tamamı katılmayacaksa rüçhan hakkının sınırlandırılması. m.461/2 bu sınırlamaya yalnızca haklı sebep varsa ve sermayenin en az yüzde 60’ının olumlu oyuyla izin verir (daha basit yol, katılmayan her pay sahibinden yazılı feragat almaktır); bu oylar da tutanağa geçirilir. Ardından yatırımcının yönetim kurulu üyelerinin ve görev sürelerinin belirlenmesi ve kurucu vesting yapısı gerektiriyorsa şirketin m.379 uyarınca kendi paylarını edinmesi için yetki verilmesi gelir. Toplantıdan sonra: kararların ve yeni esas sözleşmenin tescili, Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilan, yatırımcının paylarının pay defterine kaydı, pay senetlerinin çıkarılması ve daha önceden imtiyazlı pay varsa m.454 uyarınca özel kurul. Turun kapanış mekaniği bu sıralamanın üzerine kurulur. Gönderilen paranın borç değil özkaynak yatırımı sayılmasını sağlayan kurumsal işlem de bu toplantıdır.
Pay sahipleri vekâletle oy kullanabilir mi?
Evet. Pay sahibi, pay sahibi olan ya da olmayan bir temsilci aracılığıyla genel kurula katılabilir; temsilcinin pay sahibi olmasını şart koşan esas sözleşme hükmü geçersizdir (m.425). Vekâletnamenin şekli Yönetmelik’te belirlenmiştir. Fon yatırımcıları genellikle Türk avukatlarına verdikleri vekâletle toplantıya katılır.
Tek pay sahipli şirketin genel kurula ihtiyacı var mı?
Evet. Tek pay sahibi genel kurulun bütün yetkilerini kullanır; genel kurul sıfatıyla aldığı kararların geçerli olması için yazılı şekilde alınması şarttır (m.408/3). Bakanlık iznine tabi olanlar dışındaki tek pay sahipli şirketlerde Bakanlık temsilcisi genel olarak aranmaz.
Yatırımcının avukatı önceki bir toplantının usulsüz olduğunu tespit ederse ne olur?
Olağan çözüm, usulüne uygun çağrılmış ve temsilcinin hazır bulunduğu mevcut toplantıda önceki kararları yeniden kabul eden bir teyit kararı almaktır. Butlan söz konusuysa kapanış avukatı sermaye artırımının yeniden yapılmasını da isteyebilir. Her iki durumda da sorunun karşı tarafça fark edilmesini beklemeyin; veri odasında kendiniz açıklayın.
İlgili: genel kurul · toplantı yeter sayısı · anonim şirkette azınlık hakları.
Kaynak. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (m.379, 407-425, 445-447, 454, 461, 1527); Anonim Şirketlerin Genel Kurul Toplantılarının Usul ve Esasları ile Bu Toplantılarda Bulunacak Bakanlık Temsilcileri Hakkında Yönetmelik (RG 28 Kasım 2012, 28481, değişiklikleriyle).
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Somut bir durumun değerlendirilmesi için hukuki destek alınmalıdır.
