Term sheet imzalanır, veri odası açılır ve üç hafta sonra yatırımcının avukatı bir liste gönderir. Bu liste nadiren şaşırtıcıdır. İlk kurumsal turunu kapatmaya çalışan hemen her Türk startup’ının due diligence sürecinde aynı bulgular çıkar: ürünün ilk sürümünü yazmış ama hiçbir belge imzalamamış bir serbest geliştirici, kahve sohbetinde verilmiş bir opsiyon sözü, iki devir öncesinde kalmış bir pay defteri. Hiçbiri tek başına öldürücü değildir; ama hepsi zamanın en pahalı olduğu anda zaman kaybettirir ve birkaçı fiyatı yeniden masaya getirir. Bu yazı en sık karşılaşılan on bulguyu sıralıyor ve her biri için yatırımcının neden önemsediğini, çözümün ne olduğunu ve kabaca ne kadar sürdüğünü anlatıyor. Yatırıma hazırlık testi ile veri odası hazırlığı rehberinin tamamlayıcısı olarak okunmalıdır.
Bulgu 1 ve 2: belgesiz kod, kararsız pay vaadi
1. Yazılı fikri mülkiyet devri olmayan dış geliştirici kodu. Yazılım, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) m.2 kapsamında eser olarak korunur. FSEK m.18/2 işverene bir kolaylık tanır: aralarındaki özel sözleşmeden veya işin mahiyetinden aksi anlaşılmadıkça, memur, hizmetli ve işçilerin işlerini görürken meydana getirdikleri eserler üzerindeki haklar bunları çalıştıranlarca kullanılır. Bu kural çalışanları kapsar; serbest geliştiriciyi, ajansı veya hiçbir zaman bordroya alınmamış kurucu ortağı kapsamaz. Onlar bakımından şirket yalnızca kendisine devredilmiş olanı elinde tutar ve m.52 uyarınca mali haklara dair sözleşmelerin yazılı olması ve konusu olan hakların ayrı ayrı gösterilmesi şarttır. m.48/3 uyarınca henüz vücuda getirilmemiş bir esere ilişkin tasarruf işlemi batıldır; m.50 ise devir taahhüdünün eser yaratılmadan önce yapılmış olsa bile geçerli olduğunu söyler. Yatırımcıların her dış katkıcı için iki belge istemesinin nedeni budur: devir taahhüdünü içeren bir hizmet sözleşmesi ve teslimden sonra imzalanan, kodu tanımlayan teyit edici bir devir. Patentlenebilir çalışan buluşlarında 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) m.115/1, işverenin yazılı hak talebi için dört aylık bir süre ekler. Katkıcılara ulaşılabiliyorsa imzaları toplamak günler alır; fikri mülkiyet devir sözleşmesi sözlük maddesi belgenin içeriğini anlatır.
2. Sözlü opsiyon vaatleri. “Tur kapanınca yüzde iki senin” sık duyulan ve anonim şirkette (A.Ş.) hukuken zayıf bir cümledir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) çalışan payı için mekanizmayı m.463-472’de düzenler: m.463/1 uyarınca genel kurul, yeni çıkarılan tahviller veya benzeri borçlanma araçları nedeniyle şirketten alacaklı olanlara veya çalışanlara, esas sözleşmede değiştirme veya alım haklarını kullanmak yoluyla yeni payları edinme hakkı sağlayarak sermayenin şarta bağlı artırılmasına karar verebilir. m.464/1 şartlı sermayenin toplam itibarî değerini sermayenin yarısıyla sınırlar; m.465/3 ise şarta bağlı sermaye artırımına ilişkin esas sözleşme hükmünün tescilinden önce tanınmış değiştirme ve alım haklarının batıl olduğunu söyler. Yatırımcı sözlü vaadi turun gizli bir seyrelmesi olarak okur. Çözüm yazılı bir plan, genel kurulca esas sözleşme değişikliği (m.408/2-a uyarınca devredilemez yetki), tescil ve sohbetlerin yerine geçen tahsis mektuplarıdır: bir genel kurul döngüsü. Şarta bağlı sermaye artırımı ve ESOP yazısı adımları anlatır.
Bulgu 3, 4 ve 5: şirketin kendi kayıtları
3. Cap table ile uyuşmayan pay defteri. Sunumdaki cap table’ın hukuki bir değeri yoktur; pay defterinin vardır. TTK m.499/1 uyarınca şirket, senede bağlanmamış pay ve nama yazılı pay senedi sahiplerini ad, soyad, unvan ve adresleriyle pay defterine kaydeder; m.499/2 uyarınca payın usulüne uygun devredildiği ispat edilmedikçe devralan deftere yazılamaz; m.499/4 uyarınca şirketle ilişkilerde yalnızca defterde kayıtlı kimse pay sahibi sayılır. Paylar satılmış ama senet ciro edilip teslim edilmemiş (m.490/2) ve defter güncellenmemişse alıcı oy kullanamaz. Çözüm, bütün devirlerin mutabakatı ve güncellenmiş bir pay defteridir: temiz bir şirkette bir hafta, ayrılmış kurucu ortakların imzası gerekiyorsa daha uzun.
4. Anonim şirket gerekirken limited şirket. Kurucular çoğu zaman asgari sermaye daha düşük olduğu için (1 Ocak 2024’ten beri 50.000 lira; anonim şirkette 250.000 lira) limited şirketi (Ltd. Şti.) seçer; yatırımcının itirazı ise çıkışla ilgilidir. TTK m.595/1 uyarınca esas sermaye payının devri ve devir borcunu doğuran işlemler yazılı şekilde yapılır ve imzalar noterce onanır; m.595/2-3 uyarınca şirket sözleşmesinde aksi öngörülmemişse devir için ortaklar genel kurulunun onayı şarttır ve genel kurul sebep göstermeksizin onayı reddedebilir; onay ancak üç aylık sessizlikten sonra verilmiş sayılır (m.595/7). m.621/1 uyarınca limited şirkette esas sermayenin artırılması ve rüçhan hakkının sınırlandırılması, temsil edilen oyların en az üçte ikisi ile oy hakkı bulunan esas sermayenin tamamının salt çoğunluğunu gerektirir; buna karşılık m.490/1 uyarınca anonim şirketin nama yazılı payları, kanunda veya esas sözleşmede aksi öngörülmedikçe herhangi bir sınırlamaya bağlı olmaksızın devredilebilir. Çözüm turdan önce tür değiştirmedir; limitedden anonime tür değiştirme yazısında anlatılır ve birkaç hafta ayrılmalıdır.
5. Kurucu ortaklar sözleşmesinin yokluğu. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) m.26 uyarınca taraflar bir sözleşmenin içeriğini kanunda öngörülen sınırlar içinde özgürce belirleyebilir ve kurucu ortaklar sözleşmesinin cevapladığı sorular (hakediş, ayrılan kurucunun payı, karar yetkileri, kilitlenme, kuruluş öncesi fikri mülkiyet) tam da yatırımcının pay sahipleri sözleşmesinden önce çözülmüş görmek istediği sorulardır. Bu belge yoksa her kurucu ayrılığı, pay defterinde zaten kayıtlı biriyle pazarlığa dönüşür. Çözüm, geç de olsa bir sözleşme imzalamaktır; kurucu ortaklar sözleşmesi rehberi maddeleri sıralar. Taslak günler alır; arası açılmış kurucular arasında uzlaşma daha uzun sürer.
Bulgu 6 ve 7: uyum ve yönetişim hijyeni
6. KVKK eksikleri. Kullanıcı veya çalışan verisi işleyen bir startup, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) kapsamında veri sorumlusudur. m.10 uyarınca veriler elde edilirken ilgili kişiye veri sorumlusunun kimliği, işleme amacı, verilerin kimlere ve hangi amaçla aktarılabileceği, toplama yöntemi ve hukuki sebebi ile m.11’deki hakları konusunda bilgi verilmesi zorunludur; yatırımcılar uygulama, internet sitesi ve çalışanlar için ayrı ayrı aydınlatma metni arar. m.12/1 uygun güvenlik düzeyi için gerekli her türlü teknik ve idari tedbiri ister; m.12/2 veri sorumlusunu kendi adına veri işleyenlerle birlikte müştereken sorumlu kılar; m.12/5 ihlalin en kısa sürede ilgilisine ve Kurula bildirilmesini öngörür. m.16/2 uyarınca veri işlemeye başlamadan önce Veri Sorumluları Siciline (VERBİS) kayıt zorunludur; Kurulun belirlediği istisnalar saklıdır. 2024’te değişen m.9 ise yurt dışına aktarımı, yabancı bulut sunucuları dâhil, düzenler. m.18 bu yükümlülüklerin her birine idari para cezası bağlar. Çözüm haftalar süren bir program: envanter, aydınlatma metinleri, gerekiyorsa VERBİS kaydı, veri işleyen hükümleri, aktarım belgeleri. KVKK ve GDPR uyumu sayfası ile VERBİS kayıt checklist’i yol gösterir.
7. Yapılmamış veya tescil edilmemiş genel kurullar. TTK m.409/1 uyarınca olağan genel kurul her faaliyet dönemi sonundan itibaren üç ay içinde toplanır; organların seçimi, finansal tablolar, yönetim kurulunun yıllık raporu, kârın kullanımı ve yönetim kurulu üyelerinin ibrası görüşülür. İki yıl toplantı yapmamış bir startup’ın onaylanmamış hesapları ve ibra edilmemiş yöneticileri vardır. Kanun şekilde esnektir (m.416/1 uyarınca bütün pay sahipleri, biri itiraz etmedikçe çağrı usulüne uyulmaksızın toplanabilir) ama kayıtta katıdır: m.422/1 uyarınca toplantı başkanlığı ve varsa Bakanlık temsilcisi tarafından imzalanmayan tutanak geçersizdir; m.422/2 uyarınca yönetim kurulu tutanağın noterce onaylanmış bir suretini derhâl ticaret sicili müdürlüğüne vermekle yükümlüdür. Usulsüz çağrıyla alınan kararlar üç ay içinde iptal davasına konu olabilir (m.445, m.446/1-b). Çözüm, eksik toplantıları yapmak, yönetim kurulunu yeniden seçmek ve tutanakları birkaç hafta içinde tescil ettirmektir; yatırımcı sonrası ilk genel kurul yazısı nisapları anlatır.
Bulgu 8 ve 9: insanlar ve para
8. TBK sınırlarını aşan rekabet yasakları. Her çalışanı beş yıl boyunca hiçbir teknoloji şirketinde çalışmamaya bağlayan bir kayıt uygulanamaz ve yatırımcı bunu şablon belgenin işareti olarak okur. TBK m.444 uyarınca iş ilişkisi sonrası rekabet yasağı yazılı olmalıdır ve ancak hizmet ilişkisi işçiye müşteri çevresi, üretim sırları veya işverenin işleri hakkında bilgi edinme imkânı sağlıyorsa ve bu bilgilerin kullanılması işverene önemli bir zarar verecek nitelikteyse geçerlidir. m.445 yer, zaman ve işlerin türü bakımından uygun olmayan sınırlamaları yasaklar, süreyi özel durumlar dışında iki yılla sınırlar ve hâkime aşırı yasağı daraltma yetkisi verir. m.447 uyarınca işverenin yasağın sürdürülmesinde gerçek bir yararı kalmamışsa veya işveren haklı sebep olmaksızın fesih yapmışsa yasak sona erer. Çözüm, gerçekten hassas bilgiye sahip birkaç kişi için dar kapsamlı bir yeniden yazımdır ve günler alır; rekabet yasağı sözlük maddesine bakılabilir.
9. Belgesiz kurucu ve ilişkili taraf borçları. Erken dönem banka hesap hareketleri kuruculara giden ve kuruculardan gelen transferlerle doludur; yatırımcı yönünü ve dayanağını sorar. Pay sahibine akan para TTK m.358’e takılır: pay sahipleri, sermaye taahhüdünden doğan vadesi gelmiş borçlarını ifa etmedikçe ve şirketin serbest yedek akçelerle birlikte kârı geçmiş yıl zararlarını karşılayacak düzeyde olmadıkça şirkete borçlanamaz. m.395/1 uyarınca yönetim kurulu üyesi genel kuruldan izin almadan şirketle işlem yapamaz; aksi hâlde şirket işlemin batıl olduğunu ileri sürebilir. m.395/2 pay sahibi olmayan yönetim kurulu üyeleri ile yakınlarının şirkete nakit borçlanmasını yasaklar. m.644/1-b uyarınca m.358’deki borçlanma yasağı ile m.395/2’deki nakit borçlanma yasağı limited şirketlere de uygulanır. Kuruculardan şirkete akan paranın ise bir etiketi olmalıdır: borç mu, sermaye mi, tura mahsuben avans mı? Çözüm, her bakiye için tarihli bir sözleşme, gerekiyorsa m.395/1 izni ve kapanıştan önce geri ödeme veya sermayeye dönüştürmedir: defterler düzgünse günler.
Bulgu 10: lisanslar ve kayıtlar
10. Eksik lisans ve kayıtlar. Son grup iş modeline göre değişir: çevrim içi satış yapan herkes için ETBİS kaydı, müşteri fonu tutan herkes için ödeme veya e-para lisansı, kripto varlık hizmetleri için Sermaye Piyasası Kurulu izni, sektörel izinler. Elektronik Ticaret Bilgi Sistemi (ETBİS) 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun’un 2. maddesinde tanımlanır; Elektronik Ticaret Bilgi Sistemi ve Bildirim Yükümlülükleri Hakkında Tebliğ’in 5. maddesi uyarınca kendilerine ait elektronik ticaret ortamında faaliyet gösteren hizmet sağlayıcılar ile aracı hizmet sağlayıcılar faaliyete başlamadan önce MERSİS ve vergi kimlik numaraları ile alan adı veya mobil uygulama bilgisini girerek ETBİS’e kayıt olur. Eksik ETBİS kaydı ETBİS kayıt checklist’i ile günler içinde tamamlanır; eksik bir finansal lisans ise bir iş modeli sorusudur ve yatırımcılar kapanışı çoğunlukla bir başvuru takvimine bağlar.
Listeyi veri odası açılmadan çalışmak
Her bulgu term sheet’ten önce düzeltildiğinde sonrasına göre daha ucuzdur: öncesinde kurucular kendi şirketlerini onarır; sonrasında elinde takvim ve fiyat düzeltme maddesi bulunan bir karşı tarafa cevap verir. Pratik sıra şudur: planlanan turdan üç ila altı ay önce yatırıma hazırlık testini çalıştırmak, düzeltmeleri gerektirdikleri süreye göre sıralamak (önce tür değiştirme ve ESOP esas sözleşme değişikliği, en sona imzalar) ve veri odasını onarılmış belgelerle kurmak. Cap table otopsisi alternatifin neye benzediğini gösterir.
İlk geliştiriciye fatura karşılığı ödeme yapıldı ve şimdi yurt dışında yaşıyor. Kod kaybedildi mi?
Hayır, ama devredilmemiş durumda. FSEK m.18 ve m.52 uyarınca şirket yalnızca kendisine yazılı olarak devredilen hakları elinde tutar; yol, hakları sayan ve kodu tanımlayan, gerekirse uzaktan imzalanan bir devir sözleşmesidir. Geliştiriciye ulaşılamıyorsa şirket girişimlerini belgeler, en hassas modülleri yeniden yazar ve boşluğu açıklar; açıklanan risk, keşfedilen riskten çok daha yumuşak fiyatlanır.
Beş çalışana e-postayla opsiyon sözü verildi. E-posta yeterli mi?
Opsiyon olarak yeterli değil. TTK m.465/3 uyarınca esas sözleşmedeki şarta bağlı sermaye hükmünün tescilinden önce tanınan değiştirme veya alım hakkı batıldır; e-postalar en fazla şirkete veya kuruculara karşı sözleşmesel bir beklenti yaratır. Çözüm m.463-465 uyarınca esas sözleşme değişikliği ve ardından e-postaların yerine geçtiğini açıkça belirten tahsis mektuplarıdır.
Üç yılın genel kurulları tek toplantıda yapılabilir mi?
Evet. m.416/1 uyarınca bütün pay sahipleri, biri itiraz etmedikçe çağrı usulü olmaksızın toplanabilir ve gündemde her yılın finansal tabloları, kâr kararı ve ibrası ayrı ayrı yer alabilir. Tutanak m.422’ye uygun olmalı ve ticaret siciline verilmelidir; yönetim kurulu aynı toplantıda yeniden seçilmelidir ki sicil kaydı yatırım belgelerini imzalayacak kişilerle örtüşsün.
İlgili: veri odası hazırlığı · kapitalizasyon tablosu · pay sahipleri sözleşmesi anatomisi · veri odası.
Kaynak. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (m.358, 395, 408, 409, 416, 422, 445-446, 463-465, 490, 499, 595, 621, 644); 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (m.2, 18, 48, 50, 52); 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (m.113-115); 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (m.9, 10, 11, 12, 16, 18); 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (m.26, 444, 445, 447); 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun (m.2); Elektronik Ticaret Bilgi Sistemi ve Bildirim Yükümlülükleri Hakkında Tebliğ (m.5); asgari sermayeye ilişkin 7887 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı. Mevzuat bağlantıları mevzuat.gov.tr’deki resmî metinlere gider.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Somut bir durumun değerlendirilmesi için hukuki destek alınmalıdır.
Yazar
-
Tüm yazıları görMümtaz, 2016 yılında kurduğu Vircon Legal'in Yönetici Ortağıdır. Kurucu, yatırımcı ve operatörlere finansman turları, birleşme ve devralmalar (M&A), sınır ötesi şirketleşme ve düzenlemeye tabi alanlarda; kripto-varlık altyapısı, fintech ve oyun dahil; danışmanlık verir; her işe eski bir startup kurucusunun bakış açısını taşır. Legal 500 Recommended Lawyer (2025-2026) seçilmiştir ve Startup Hukuku kitabının ortak yazarıdır. Canonical profile: https://mumtazhacipasaoglu.com · Open-access legal guides: https://github.com/mumtazhpo