Startup’ların çoğu biter. İyi bitenler şirketi düzgün kapatmak için birkaç ay harcar; kötü bitenler geride vergi beyannamesi, oda aidatı, yönetici sorumluluğu ve yıllar sonra kimsenin hatırlamadığı bir alacaklıdan gelen talep üretmeye devam eden uyuyan bir anonim şirket bırakır. Türk hukukunun yaşayan şirketten silinmiş unvana tanımlı bir yolu vardır: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (TTK) 529. maddesi uyarınca sona erme, 533–545. maddeler uyarınca tasfiye, terkin ve iki emniyet supabı, 547. maddedeki ek tasfiye ile 548. maddedeki tasfiyeden dönme. 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu kendi tasfiye dönemini ve beyannamelerini ekler. Bu yazı yolu sırayla yürüyor: fesih kararı ve yüzde yetmiş beşlik nisabı, mahkeme yoluyla alternatifler, tasfiyeye girmenin etkisi, tasfiye memurlarının kim olduğu ve ilk yapmaları gerekenler, alacaklılara üç çağrı ve depo edilecek tutarlar, dağıtımdan önce üç aylık bekleme, kesin bilanço ve terkin, vergi beyanları ve bir şey unutulduğunda ya da kurucular fikir değiştirdiğinde ne olduğu. Bir kapatmanın olağan alternatifleri olan TTK 376 sermaye kaybı ve borca batıklık, kurucu ayrılıkları ve acqui-hire yazılarımızı tamamlıyor.
Sona erme: karar ve alternatifler
529/1. madde anonim şirketin sona erme sebeplerini sayar: şirket işlere fiilen devam ederek belirsiz süreli hale gelmemişse esas sözleşmedeki sürenin sona ermesi; işletme konusunun gerçekleşmesi ya da imkânsız hale gelmesi; esas sözleşmede öngörülen bir sona erme sebebi; 421/3 ve 4. fıkralara uygun alınan genel kurul kararı, yani her toplantıda sermayenin en az yüzde yetmiş beşini oluşturan pay sahiplerinin olumlu oyu; iflas; kanunlarda öngörülen diğer haller. Gönüllü kapatma için yol dördüncü sebeptir ve nisap, yüzde yirmi beşten fazla pay tutan bir yatırımcının feshi engelleyebileceği anlamına gelir; pay sahipleri sözleşmelerinin çıkışın yanında sonu da düzenlemesi gerekmesinin nedeni budur. Genel kurul hareket edemediğinde iki mahkeme yolu vardır. 530. madde pay sahiplerine, alacaklılara ya da Bakanlığa, zorunlu organlardan birinin uzun süredir yokluğunu ya da genel kurulun toplanamamasını gidermesi için şirkete süre belirlenmesini ve giderilmezse feshini asliye ticaret mahkemesinden isteme imkânı verir. 531. madde sermayenin en az onda birini (halka açık şirkette yirmide birini) temsil eden pay sahiplerine haklı sebeplerle fesih davası açma hakkı verir ve mahkemeye fesih yerine davacıların gerçek değerle çıkarılmasına ya da uygun başka bir çözüme karar verme imkânı tanır; azınlığın son çaresi ve çıkmaz mekanizmaları yazımızda ele aldığımız kurucu çıkmazı çaresidir. Sona erme iflas ve mahkeme kararı dışında bir sebepten geliyorsa yönetim kurulu tescil ve ilan ettirir (m.532).
Tasfiyeye girmek
533. madde sona eren şirketin tasfiye haline girdiğini, pay sahipleriyle ilişkileri dahil tasfiye sonuna kadar tüzel kişiliğini koruduğunu, unvanını “tasfiye hâlinde” ibaresiyle kullandığını ve organlarının yetkilerinin tasfiye amacıyla sınırlı olduğunu söyler. 535. madde organların yetkilerini tasfiye için zorunlu olan ancak nitelikleri gereği tasfiye memurlarınca yapılamayan işlemlere özgüler ve tasfiye memurlarına tasfiye konularında genel kurulu toplantıya çağırma yetkisi verir. 492/3. madde tasfiyeye girince paylar üzerindeki devir sınırlamalarını düşürür. Fesih kararının tescilinden itibaren şirketin vergi hayatı da değişir: Kurumlar Vergisi Kanunu m.17 uyarınca hesap döneminin yerini tasfiye dönemi alır; tasfiye, fesih kararının tescil edildiği tarihte başlar ve tasfiyenin kapanış kararının tescil edildiği tarihte biter; aradaki her takvim yılı ayrı bir tasfiye dönemidir, her biri için tasfiye beyannamesi verilir ve son beyanname tasfiyenin bitiminden itibaren otuz gün içinde verilir; matrah, dönem sonu ve başı servet değeri farkı olan tasfiye kârıdır ve ortaklara yapılan ödemeler dönem sonu servet değerine eklenir.
Tasfiye memurları ve ilk görevleri
536. madde uyarınca esas sözleşme ya da genel kurul kararıyla ayrıca tasfiye memuru atanmadıkça tasfiyeyi yönetim kurulu yapar; memurlar pay sahiplerinden ya da üçüncü kişilerden olabilir ve aksi öngörülmemişse olağan ücrete hak kazanır; yönetim kurulu memurları, kendisi tasfiye yapsa bile, tescil ve ilan ettirir; şirketi mahkeme feshetmişse memuru mahkeme atar; ve temsile yetkili tasfiye memurlarından en az birinin Türk vatandaşı olması ve yerleşim yerinin Türkiye’de bulunması şarttır; yabancı yatırımcıların vekil tasfiye memuru istediği şirketler için önemli bir kural. 540. madde uyarınca memurların ilk görevi şirketin tasfiye başındaki durumunu incelemek, gerekirse uzman değerlemesiyle malvarlığı ve finansal durumu gösteren bir envanter ve bilanço düzenleyip genel kurulun onayına sunmak ve onaydan sonra envanterdeki tüm mallara, belgelere ve defterlere el koymaktır. Bu açılış bilançosu startup’ın borca batık olup olmadığını keşfettiği yerdir: borçlar varlığı aşıyorsa 542/1-c memurları durumu derhal asliye ticaret mahkemesine bildirmekle yükümlü kılar ve mahkeme iflasın açılmasına karar verir; iflas başvurusu olması gereken bir kapatma memurları 553. madde, kurucuları 376 rehberimizde anlattığımız 376. madde yükümlülükleri karşısında açıkta bırakır.
Alacaklıları çağırmak
541. madde memurların alacaklılara şirketin sona erdiğini bildirmesini ve alacaklarını bildirmeye çağırmasını ister: adresi bilinen alacaklılar taahhütlü mektupla, diğerleri Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ve şirketin internet sitesinde ve esas sözleşmede öngörülen şekilde birer hafta arayla üç ilanla. Bildirimde bulunmayan bilinen alacaklılar alacaklarını kaybetmez: tutarlar Bakanlıkça belirlenecek bir bankaya depo edilir (541/2); henüz muaccel olmayan ya da uyuşmazlık bulunan borçları karşılayacak para, bu borçlar yeterli teminat altına alınmamış ya da dağıtım bunların ödenmesi şartına bağlanmamışsa notere depo edilir (541/3). Bu kurallara aykırı davranan memurlar haksız ödedikleri paralardan 553. madde uyarınca sorumludur (541/4). 542. madde kalan görevleri sayar: süregelen işlemleri tamamlamak, gerekirse ödenmemiş pay bedellerini tahsil etmek, aktifleri paraya çevirmek ve bilanço ile çağrı sonucuna göre borçlar varlığı aşmıyorsa ödemek; tasfiyenin gerektirmediği yeni işlem yapmamak; tasfiye uzarsa yıllık finansal tabloları ve sonunda kesin bilançoyu genel kurula sunmak; malları korumak için özenli bir yönetici gibi önlem almak ve tasfiyeyi en kısa sürede bitirmek; gerekli defterleri tutmak; cari harcamalar dışındaki parayı şirket adına bankaya yatırmak. Startup için pratik liste şöyle: müşteri ve tedarikçi sözleşmelerini feshet ya da devret, çalışanların iş hukuku yazımızdaki kıdem ve ihbar tazminatlarını ödeyerek iş sözleşmelerini sonlandır, IP ve alan adlarını sat ya da devret, bulut hesaplarını ve abonelikleri kapat, alacakları tahsil et, vergi ve SGK primlerini öde; hepsi açılış bilançosuyla karşılaştırılarak belgelenmiş olarak.
Dağıtım, üç aylık bekleme ve terkin
543/1. madde borçlar ödendikten ve pay bedelleri geri verildikten sonra kalan varlığın, esas sözleşme aksini öngörmemişse, pay sahipleri arasında ödedikleri sermaye ve imtiyaz hakları oranında dağıtılacağını söyler; esas sözleşmedeki tasfiye önceliği burada uygulanır ve imtiyazlı paylar yazımızdaki öncelik mekaniğinin yalnızca esas sözleşmeye yazılmışsa işlemesinin nedeni budur. 543/2. madde bekleme süresini koyar: alacaklılara üçüncü çağrıdan itibaren üç ay geçmedikçe kalan varlık dağıtılamaz; alacaklılar için tehlike yoksa mahkeme daha erken dağıtıma izin verebilir; süre orijinal metinde bir yıldı, 2016’da altı aya, 2021’de üç aya indi. Dağıtım, esas sözleşme ya da genel kurul kararı aksini öngörmedikçe para olarak yapılır (543/3). Kesin bilanço onaylanıp dağıtım yapıldıktan sonra memurlar 545. madde uyarınca unvanın sicilden silinmesini ister ve silinme tescil ve ilan edilir; 545/2. madde Kanuna göre tasfiye olan şirketlere İcra ve İflas Kanunu’nun ticareti terk bildirimine ilişkin kurallarını (m.44, 337/a) uygulamaz. Defter ve belgeler 544. madde uyarınca 82. maddedeki sürelerle saklanır. Küçük bir şirketin temiz gönüllü tasfiyesi fesih kararından silinmeye kabaca altı ila dokuz ay sürer; çoğu alacaklı çağrısı ve üç aylık beklemedir.
Emniyet supapları: ek tasfiye ve tasfiyeden dönme
İki hüküm, işler ters gittiğinde devreye girer. 547. madde son tasfiye memurlarına, yönetim kurulu üyelerine, pay sahiplerine ya da alacaklılara, tasfiyenin kapanmasından sonra ek tasfiye işlemlerinin zorunlu olduğu anlaşılırsa, örneğin unutulmuş bir varlık, ortaya çıkan bir alacak ya da taraf gereken bir dava, şirketin yeniden tescilini asliye ticaret mahkemesinden isteme imkânı verir; mahkeme şirketi ek işlemler için yeniden tescil eder ve eski ya da yeni memurları atar. 548. madde şirket sürenin dolmasıyla ya da kendi kararıyla sona ermişse, malvarlığının pay sahipleri arasında dağıtımına başlanmamış olması kaydıyla, genel kurulun sermayenin en az yüzde altmışının oyuyla (esas sözleşme ağırlaştırabilir) şirketin devamına karar vermesine izin verir; tasfiye memuru dönme kararını tescil ve ilan ettirir. Kurumlar Vergisi Kanunu m.17/1-d uyarınca tasfiyeden vazgeçen şirket, vazgeçme kararının alındığı dönemin başından itibaren tasfiye hükümleri hiç uygulanmamış gibi vergilendirilir. Kapatma sırasında alıcı ya da köprü finansmanı bulan kurucu ekibin bu yüzden kanuni bir geri dönüş yolu vardır; ama yalnızca ilk lira dağıtılana kadar.
Yatırımcımız yüzde otuz tutuyor ve fesih için oy vermiyor. Şimdi ne olacak?
529/1-d üzerinden 421/3’teki yüzde yetmiş beş nisabı onlar olmadan sağlanamaz. Alternatifler müzakere edilmiş bir çıkış, varlık satışı ardından uyuyan şirket ya da haklı sebebi olan yüzde onluk azınlık için 531. madde mahkeme yoludur. Bir dahaki sefere şirketin sona erdirilmesine ilişkin oy düzenini pay sahipleri sözleşmesine yazın.
Alacaklımız yoksa çağrıları atlayabilir miyiz?
Hayır. 541 ve 543/2’deki üç ilan ve üç aylık bekleme zorunludur; mahkeme alacaklılar için tehlike yoksa beklemeyi kısaltabilir ama çağrıların kendisi 541/4 uyarınca memurların korumasıdır.
Aynı yol limited şirkete de uygulanır mı?
Büyük ölçüde. 636. madde limited şirketin sona erme sebeplerini, genel kurul kararı ve her ortağın haklı sebeple fesih davası dahil sayar; 643. madde tasfiye usulü ve organ yetkileri hakkında anonim şirket hükümlerini limited şirketlere uygular.
İlgili: tasfiye · fesih · tasfiye imtiyazı · yönetim kurulu üyesinin sorumluluğu.
Kaynak. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (m.376, 421, 492, 529–548, 553, 636, 643); 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu (m.17).
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Somut bir durumun değerlendirilmesi için hukuki destek alınmalıdır.
