Üç kurucu, eşit üçer pay, vesting yok. On sekizinci ayda içlerinden biri ayrılıp bir bankada düzenli bir işe geçti. Kimse kavga etmedi; ayrılık dostane oldu. Sonra Seri A term sheet’i geldi ve lider yatırımcı, bu tür durumlarda sonucu belirleyen soruyu sordu: artık burada çalışmayan biri neden şirketin üçte birine sahip? Tur yeniden fiyatlandı; kalan kurucuların payı, aslında şirketten hiç çıkmaması gereken bir hissenin bedelini karşılamak için sulandı. Hukuka aykırı hiçbir şey yoktu. Belgeler bir ayrılığı hiç öngörmemişti; oysa startup’larda ayrılık istisna değil, olağan ihtimaldir.
Rahatsız edici gerçek şu: bir kurucunun ayrılığına hazırlanmanın zamanı, birinin gitmek istediği gün değil, şirketi kurduğunuz gündür. Kurucuların neden ayrıldığı, paylarını ve haklarını düzenleyen mekanizmalar ve şirketi batırabilecek bir uyuşmazlığı düzenli bir geçişe dönüştüren belgeler: bu hazırlığın üç ayağı bunlardır.
Kurucular Neden Ayrılır?
Ayrılıklar tanıdık kalıpları izler: vizyon veya tempo konusunda gerçek bir ayrışma, tükenmişlik, performans ya da güven kaybı, dışarıdan gelen daha iyi bir teklif ya da sıradan hayat olayları. Hukuki sonuç hiçbir zaman duygusal hikâyeye göre değil, önceden kararlaştırılmış nesnel kategorilere göre belirlenmelidir. İyi hazırlanmış kurucu belgelerinin sağladığı tam olarak budur.
Temel Mekanizma: Kurucu Hak Edişi (Vesting)
En önemli koruma, kurucu hak edişidir; yani kurucu payları üzerindeki ters vesting. Bu olmadan yukarıdaki senaryo kendiliğinden gerçekleşen sonuçtur. Piyasa standardı, bir yıllık cliff’li dört yıllık takvimdir: ilk yıl hiçbir pay hak edilmez, cliff’te dörtte biri hak edilir, kalanı sonraki aylarda aylık olarak hak edilir. Ayrılış tarihinde hak edilmemiş paylar, genellikle nominal ya da maliyet bedeli üzerinden şirket tarafından geri alınır ve havuza döner. Tek bir hüküm, ve ciddi bir yatırımcının ilk baktığı, pay tablosunu sessizce bozan ölü sermaye sorunu hiç ortaya çıkmaz.
İyi Ayrılan, Kötü Ayrılan
Olgun kurucu sözleşmeleri “iyi ayrılan” ile “kötü ayrılanı” birbirinden ayırır. İyi ayrılan, yani hastalık, karşılıklı anlaşma veya haklı sebep olmaksızın görevden alınma gibi kendi kusuru olmadan ayrılan kurucu, genellikle hak ettiği payları korur ve hak edilmemiş kısmın bir bölümünde lehine bir muamele görebilir. Kötü ayrılan, yani sözleşmeye aykırı istifa eden, haklı nedenle görevine son verilen ya da görevini ağır biçimde ihlal eden kurucu, hak edilmemiş paylarını kaybedebilir; bazı yapılarda hak edilmiş payları bile indirimli bedelle geri alınır. Asıl müzakere bu tanımlar üzerinde yapılır; buradaki belirsizlik, sonraki davaların çoğunun kaynağıdır.
Paydan Öte: Diğer Riskler
Fikri mülkiyet. Kod, tasarım ve marka dâhil tüm fikri mülkiyetin yalnızca bir kurucu tarafından yaratılmış değil, yazılı olarak şirkete devredilmiş olduğunu teyit edin. Fikri mülkiyetini hiç devretmemiş bir kurucu ayrılırken şirketi rehin alabilir; bu, durum tespitinde en sık karşılaşılan kırmızı bayraklardan biridir.
Yönetim kurulu koltuğu ve kontrol. Bir kurucunun yönetim kurulu üyeliği ve oyları ayrılışla kendiliğinden düşmez. Pay sahipleri sözleşmesi ve esas sözleşme, ayrılan kurucunun kuruldan çekilmesini şart koşmalı ve oylarının nasıl ele alınacağını belirlemelidir. Pay sahibi olarak kalmaya devam ederken CEO’luktan alınan kurucu meselesini profesyonel CEO ataması yazımızda ele alıyoruz.
Kısıtlayıcı taahhütler. Ayrılış sonrası gizlilik yükümlülüğü hiçbir açık bırakmamalıdır. Türkiye’de Türk Borçlar Kanunu’nun 444-447. maddeleri, rekabet yasağının konu, süre ve coğrafya bakımından makul ölçüde sınırlı olmasını gerektirir; mahkemeler aşırıya kaçan hükümleri daraltır ya da geçersiz sayar. Dolayısıyla önemli olan agresif yazmak değil, uygulanabilir sınırlar içinde yazmaktır.
Devir kısıtlamaları. Ön alım hakkı ve şirketin rüçhan hakkı, ayrılan kurucunun paylarını, kalan ekibin birlikte çalışamayacağı bir dış kişiye satmasını engeller.
İlk Günden Kurucu Belgelerinize Koyun
- Tüm kurucu paylarında ters vesting; bir yıllık cliff’li dört yıllık takvim.
- Tanımlı iyi ayrılan ve kötü ayrılan kategorileri ve her biri için geri alım bedeli.
- Her kurucudan ve erken dönemde katkı sağlayan herkesten yazılı ve hâlihazırda hüküm doğuran fikri mülkiyet devri.
- Ayrılışta yönetim kurulundan otomatik istifa ve oyların nasıl kullanılacağına dair bir mekanizma.
- Gizlilik yükümlülüğü ve TBK 444-447’ye uygun ölçüde bir rekabet yasağı.
- Pay devirlerinde ön alım ve rüçhan hakları.
Ayrılığın Kendisini Yönetmek
Bir kopuş olası hâle geldiğinde duygularla değil, planla hareket edin. Belgelere göre ayrılan kategorisini belirleyin; ayrılış tarihi itibarıyla hak edilmiş ve edilmemiş payları hesaplayın; geri alımı ve devri gerekli şirketler hukuku formaliteleriyle gerçekleştirin; fikri mülkiyet, gizlilik ve kurul istifalarını tek bir sulh ve ibra belgesinde toplayın. Temiz ve belgelenmiş bir ayrılık bir sonraki turunuzu korur; dağınık bir ayrılık ise yatırımcıları ürküten bir ifşa kalemine dönüşür.
Ders
Kurucu kopuşlarını atlatan şirketler, aralarında en iyi uyum olanlar değil; herkes hâlâ dostken, uyum bittiğinde paya, fikri mülkiyete ve kontrole ne olacağına karar vermiş olanlardır. Bu hükümleri ihtiyaç duymadan önce yazın; çünkü ihtiyaç duyduğunuz anda müzakere gücünüz çoktan elinizden gitmiş olur.
Ayrılık senaryoları ve payın akıbeti
| Senaryo | Tipik pay sonucu | Belirleyen madde |
|---|---|---|
| Cliff’ten önce ayrılık | Hak edilmemiş (genellikle tamamı) paylar şirkete döner | Vesting takvimi ve cliff tanımı |
| Vesting sonrası iyi ayrılan (good leaver) | Hak ettiği payları tutar ya da makul değerden satar | Ayrılan tanımları ve değerleme mekanizması |
| Kötü ayrılan (bad leaver: haklı neden, taahhüt ihlali) | Nominal ya da iskontolu bedelle zorunlu devir | Bad leaver tetikleyicileri: SHA’nın en çok dava konusu olan tanımı |
| Kilitlenen kurucular | Satın alma mekanizması; yoksa karar felci | Shotgun ve ihale maddeleri; kurul yapısı |
| Ölüm veya ehliyet kaybı | SHA aksini söylemedikçe paylar mirasçılara geçer | Mirasla tetiklenen alım opsiyonları: genellikle unutulur |
Zorunlu devir maddeleri Türk A.Ş.’sinde uygulanabilir mi?
Taraflar arasında sözleşme hükmü olarak evet; cezai şart ve alım opsiyonu mekanizmalarıyla desteklendiğinde uygulanabilir. Ancak pay devri kısıtlamalarının şirketi ve üçüncü kişileri bağlaması, ancak esas sözleşmenin tescil edilmiş hükümleriyle mümkündür. Bu yüzden SHA ile esas sözleşme tek bir sistem olarak kaleme alınmalıdır.
Ayrılan kurucu çekirdek fikri mülkiyeti yazdıysa ne olur?
Buluş devri ve iş ürünü maddeleri ilk gün imzalandıysa fikri mülkiyet şirkette kalır. İmzalanmadıysa Türk hukukundaki çalışan buluşu kuralları ve FSEK’in varsayılan hükümleri belirleyici olur ve çıkış pazarlığı bir fikri mülkiyet satın alma pazarlığına dönüşür. Kurucular sözleşmesini tek başına haklı çıkaran risk budur.
Bu haftanın ödevi
Bu akşam yalnızca bad leaver tanımınızı yeniden okuyun. “Haklı neden” sıradan düşük performansı da kapsayacak kadar genişse, masadaki her kurucu kendi aleyhine her an işleyebilecek bir hüküm imzalamış demektir. Herkes hâlâ dostken yeniden müzakere edin.
Araç. Bu korumalardan hangilerinin kendi sözleşmenizde yer alması gerektiğine karar vermeye çalışıyorsanız SHA Hüküm Seçici 33 hükmü birer cümlelik açıklamayla listeler; istediklerinizi işaretleyin, özeti bize gönderin.
Kaynak. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu. Kanun bağlantıları mevzuat.gov.tr üzerindeki güncel resmî metinlere gider.
Yazar
-
Tüm yazıları görMümtaz, 2016 yılında kurduğu Vircon Legal'in Yönetici Ortağıdır. Kurucu, yatırımcı ve operatörlere finansman turları, birleşme ve devralmalar (M&A), sınır ötesi şirketleşme ve düzenlemeye tabi alanlarda; kripto-varlık altyapısı, fintech ve oyun dahil; danışmanlık verir; her işe eski bir startup kurucusunun bakış açısını taşır. Legal 500 Recommended Lawyer (2025-2026) seçilmiştir ve Startup Hukuku kitabının ortak yazarıdır. Canonical profile: https://mumtazhacipasaoglu.com · Open-access legal guides: https://github.com/mumtazhpo