Türk startup’larının çoğu limited şirket olarak doğar: kurulumu ucuz, asgari sermaye 50.000 TL, yönetim kurulu yok, pay senedi yok. Kurumsal term sheet’lerin çoğu da para hareket etmeden önce aynı şeyi ister: anonim şirkete dönüşün. Tür değiştirme, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.180–190’da tanımlı bir prosedürdür; şirket aynı tüzel kişi olarak devam eder ve iyi yürütülen bir süreç dört ila sekiz hafta alır. Ama yatırımcının okuyacağı hemen her belgeye dokunur, sözleşmeli avukat yükümlülüğü kapsamına girip girmediğinizi belirleyen sermaye rakamını sabitler ve yanlış yapılması kolay bir kurucu vergisi boyutu taşır. Bu yazı yatırımcının neden ısrar ettiğini, kanunun ne istediğini, takvimin nerede kaydığını ve yeni esas sözleşmede term sheet’ten sonra değil önce verilecek kararları anlatıyor.
Yatırımcı neden anonim şirket ister?
Israrı anonim şirketin beş özelliği açıklar. Pay devri: limited şirkette her esas sermaye payı devri yazılı yapılır, imzalar noterce onanır ve şirket sözleşmesi aksini öngörmüyorsa genel kurulun onayı gerekir, sonra tescil edilir (m.595 ve 598); anonim şirkette nama yazılı paylar senedin cirosu ve teslimiyle veya yazılı temlikle devredilir, kısıt ancak esas sözleşme koyarsa vardır (m.490–493). İmtiyazlı paylar: anonim şirket kâr payı, tasfiye payı ve oy hakkında farklı haklar taşıyan imtiyazlı paylara izin verir (m.478); tasfiye önceliği ve yatırımcı veto hakları Türkiye’de fiilen böyle kurulur. Yönetim kurulu: yatırımcı koltukları ve özel onaya tabi konular içeren bir yönetim kurulu anonim şirkette kanuni organdır; limited şirketin müdürler yapısı buna kötü oturur. Kayıtlı sermaye: halka açık olmayan anonim şirket, opsiyon planları ve sonraki turlar için yönetim kurulunun belirli bir tavana kadar pay çıkarabilmesini sağlayan kayıtlı sermaye sistemini benimseyebilir (m.332/1, m.460). Ve çıkış: gerçek kişinin iki yıldan fazla elde tuttuğu anonim şirket pay senetleri, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu mükerrer m.80 uyarınca elden çıkarmada gelir vergisi dışındadır; limited şirket payı hiçbir zaman değildir.
Kanuni prosedür
Limited şirket anonim şirkete dönüşebilir (m.181/1-a) ve yeni türe dönüştürülen şirket eskisinin devamıdır (m.180): sözleşmeler, lisanslar, çalışanlar, banka hesapları ve vergi numarası kalır. Yeni türün kuruluş hükümleri uygulanır; ancak ortakların asgari sayısına, ayni sermaye konulmasına ve kurucuların şirket sözleşmesini imzalamalarına ilişkin hükümler uygulanmaz (m.184/1). Yönetim organı, eski ve yeni ticaret unvanı ile merkezi, yeni türün şirket sözleşmesini ve ortakların tür değiştirmeden sonra sahip olacakları payların sayısını, cinsini ve tutarını içeren yazılı bir tür değiştirme planı hazırlar (m.185). Ayrıca amacı ve sonuçları, kuruluş hükümlerinin yerine getirildiğini, yeni şirket sözleşmesini, değişim oranını ve ortaklar için doğan yükümlülükleri açıklayan bir tür değiştirme raporu düzenler (m.186); küçük ve orta ölçekli şirketler tüm ortakların onayıyla rapordan vazgeçebilir (m.186/3) ve hemen her startup vazgeçer. Plan, rapor, son üç yılın finansal tabloları ve varsa ara bilanço genel kuruldan otuz gün önce merkezde ortakların incelemesine sunulur (m.188); uygulamada ortaklar bu süreden oybirliğiyle vazgeçer. Bilanço gününden itibaren altı aydan fazla zaman geçmişse veya malvarlığında önemli değişiklik olmuşsa ara bilanço çıkarılır (m.184/2).
Limited şirkette tür değiştirme kararı, sermayenin en az dörtte üçüne sahip olmaları şartıyla ortakların dörtte üçünün kararıyla alınır (m.189/1-c). Yönetim organı tür değiştirmeyi ve yeni şirket sözleşmesini ticaret siciline tescil ettirir; tür değiştirme tescille hukuki geçerlilik kazanır ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilan edilir (m.189/2). Yeni türün kuruluş hükümleri uygulandığından, 7887 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı’yla artırılmış m.332 asgari sermayesi olan 250.000 TL dönüşümde karşılanmalıdır: 50.000 TL sermayeli limited şirket, tür değiştirmeyi nakit veya iç kaynaklardan karşılanan bir sermaye artırımıyla birleştirir ve takvim genellikle burada kayar, çünkü ödenen kısmın bankada bloke edilmesi ve belgelenmesi gerekir.
Değişmeyenler ve sessizce değişenler
İş sözleşmeleri tüm hak ve borçlarıyla dönüşen şirkete geçer (m.190’ın uyguladığı m.178); yeni iş sözleşmesi gerekmez. Ortakların dönüşüm öncesi borçlardan kişisel sorumluluğu m.190’ın uyguladığı m.158 uyarınca devam eder; limited şirkette bu esasen kamu borçları için önemlidir, çünkü 6183 sayılı Kanun m.35 ortakları ödenmemiş vergi ve sosyal güvenlik primlerinden sermaye hisseleri oranında sorumlu tutar ve bu sorumluluk dönüşüm öncesi dönem için anonim şirkete de onlarla birlikte gelir. Tüzel kişiye verilmiş lisans ve izinler devam eder, ancak sektör düzenleyicileri (ödeme hizmetleri, kripto varlık hizmet sağlayıcıları, sağlık, eğitim) çoğu zaman bildirim ister, bazen ortaklık yapısı ve yönetim kurulunu yeniden inceler. Marka ve alan adları aynı tüzel kişide kalır; yalnızca kayıtlı sahibin adındaki tür eki değişir ve Türk Patent ve Marka Kurumu kaydı güncellenmelidir. KDV, kurumlar vergisi ve stopaj kesintisiz sürer; kayıtlı değerler üzerinden yapılan tür değiştirme, 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu m.19–20 uyarınca şirket bakımından vergisiz devir hükmündedir.
Kurucu vergisi sorusu
Gelir Vergisi Kanunu mükerrer m.80’deki iki yıl istisnası, gerçek kişinin tam mükellef kurumlara ait ve iki yıldan fazla elde tutulmuş hisse senetlerini elden çıkarmasına uygulanır. Limited şirket payı hisse senedi değildir; limited şirket payını satan kurucu, elde tutma süresine bağlı bir indirim olmaksızın kazanç üzerinden gelir vergisi öder. Dönüşümden sonra kurucu anonim şirket payına ve senetler bastırıldığında hisse senedine sahip olur. Tartışmalı nokta iki yılın ne zaman başladığıdır: vergi idaresinin özelgeleri, sürenin limited şirket payının ilk iktisabından mı yoksa dönüşüm sonrasında senetlerin çıkarılmasından mı işleyeceği konusunda tek tip değildir. Dönüşümden sonraki iki yıl içinde ikincil satış planlayan kurucular özelge almalı veya yapıyı buna göre kurmalı; geri kalan herkes en azından saatin işlemeye başlaması için senetleri dönüşümün hemen ardından bastırmalıdır. Mekaniği pay senedi bastırmayı unutmanın bedeli yazımızda anlattık.
Yeni esas sözleşmede verilecek kararlar
Dönüşüm, yatırımcının sonra isteyeceği esas sözleşmeyi tasarlamanın en ucuz anıdır; çünkü zaten her şey yeniden yazılıyor ve tek bir yüzde 75 kararı hepsini taşıyor. Yatırımcının term sheet’i elinizdeyken karar verin: kayıtlı sermaye sistemi benimsenecek mi (m.332/1 uyarınca en az 500.000 TL başlangıç sermayesi gerektirir), hangi tavanla; kapanışta imtiyaz hükümlerinin bağlanabilmesi için pay grupları şimdi oluşturulacak mı; devirlere m.492 onay şartı konacak mı (sonradan eklemek m.421/3-c uyarınca sermayenin yüzde 75’ini gerektirir); yönetim kurulunun büyüklüğü ve yapısı ile toplantıların m.1527 uyarınca elektronik yapılabilmesi; ve genel kurulun elektronik yapılıp yapılmayacağı. Sermaye rakamına da bilinçli karar verin: 1.250.000 TL ve üzerinde şirket, Avukatlık Kanunu m.35/3 uyarınca sözleşmeli avukat bulundurmak zorundadır; yatırım yapılabilir görünmek için 1.250.000 TL’ye çıkan bir dönüşüm bu yükümlülüğü tescil ayında tetikler. SHA anatomisi rehberi hangi yatırımcı hükmünün esas sözleşmeye, hangisinin pay sahipleri sözleşmesine ait olduğunu haritalar.
Gerçekçi bir takvim
Birinci hafta: sermayeye karar verin; planı, yeni esas sözleşmeyi ve ortakların rapor ile otuz günlük inceleme süresinden vazgeçme beyanını hazırlayın; gerekiyorsa ara bilançoyu çıkarın. İkinci hafta: dörtte üç / dörtte üç nisabıyla ortaklar kararı, noter onaylı; varsa sermaye artırımı için bloke hesabın açılması ve ödeme; ödenen sermaye ve kullanılıyorsa iç kaynaklar hakkında YMM veya SMMM raporu. Üçüncü–dördüncü hafta: ticaret siciline başvuru; tescil; Ticaret Sicili Gazetesi ilanı; yeni imza sirküleri; vergi dairesi, SGK, bankalar ve marka sicilinin güncellenmesi; pay senetlerinin bastırılması; pay defterinin güncellenmesi. Beşinci–sekizinci hafta, gerekiyorsa: sektör düzenleyicisine bildirimler ve yatırımcının kapanışı. Dönüşüme term sheet’i imzaladıktan sonra başlayan şirketler bu sürenin tamamını kapanış takvimine ekler; piyasaya çıkmadan önce dönüşen şirketler onu takvimden çıkarır.
Yatırımcı doğrudan katılarak anonim şirkete dönüşebilir miyiz?
Daha temiz sıra önce dönüşmek, sonra yatırım turunu anonim şirkette sermaye artırımı olarak yapmaktır. Yatırımcının katılımını dönüşümle birleştirmek mümkün ama değişim oranını ve planı karmaşıklaştırır; yatırımcıların çoğu, esas sözleşmesini inceledikleri mevcut bir anonim şirkete katılmayı tercih eder.
Şirketin yaşını veya geçmişini kaybeder miyiz?
Hayır. Dönüşen şirket aynı tüzel kişidir (m.180); tescil tarihi, vergi geçmişi, sözleşmeleri ve referansları devam eder. Asgari şirket yaşı arayan ihale ve hibe başvuruları etkilenmez.
Dönüşüm kararında Bakanlık temsilcisi gerekir mi?
Limited şirkette dönüşüm kararı, limited şirket kurallarına göre ortaklar genel kurulunca alınır; Bakanlık temsilcisi zorunluluğu anonim şirket genel kurullarına uygulanır ve anonim şirket olduktan sonra birleşme, bölünme veya tür değiştirmeye karar veren her genel kurulu kapsar.
İlgili: anonim şirket · limited şirket · sermaye artırımı.
Kaynak. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (m.158, 178, 180–190, 332, 421, 460, 478, 490–493, 580, 595, 598, 1527); 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu (mükerrer m.80); 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu (m.19–20); 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun (m.35); 1136 sayılı Avukatlık Kanunu (m.35).
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Somut bir durumun değerlendirilmesi için hukuki destek alınmalıdır.
Yazar
Bu konu masanızdaysa
Kurucu Akademisi'nde şablonlar ve kontrol listeleri ücretsiz; spesifik bir durum için 30 dakikalık ön görüşme planlayabilirsiniz.
Kurucu AkademisiGörüşme planlayın