Soru yabancı bir fonla yapılan ilk görüşmede, genellikle özenle seçilmiş kelimelerle gelir: Türk şirketine doğrudan yatırım yapabilir miyiz, yoksa önce flip mi yapmaları gerekir? Türk hukukundaki cevap kısadır. Evet, yapabilirsiniz; kanun bunu 2003’ten beri söylüyor ve bir yazılım şirketi için ne şirketin sektörü ne fonun kurulduğu ülke bunu değiştirir. Kanunun söylemediği şey kapanışın gerçekte nasıl görüneceğidir — ve işlem, şartlar üzerinden değil zaman üzerinden tam orada kazanılır ya da kaybedilir.
Bu yazı, ABD–Türk şirketler hukuku terim karşılıkları tablomuzun yatırımcı tarafındaki eşidir. Yabancı bir fonun Türk anonim şirketine doğrudan yatırımını ilk belgeden kapanış sonrası ilk bildirime kadar izler. Aksi belirtilmedikçe madde atıfları 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’na (“TTK”) aittir.
Kanun kısa ve evet diyor
4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu, izin sistemini bilgilendirme sistemine dönüştürmek için yazıldı; birinci maddesi bunu açıkça söyler. Madde 3/a doğrudan yabancı yatırımı serbest kılar ve yabancı yatırımcıyı yerli yatırımcıyla eşit muameleye tabi tutar; tek sınır uluslararası anlaşmalar ve özel kanun hükümleridir. Madde 2 yabancı yatırımcıyı yabancı hukuka göre kurulmuş tüzel kişileri, uluslararası kuruluşları, yabancı gerçek kişileri ve yurt dışında yerleşik Türk vatandaşlarını kapsayacak genişlikte tanımlar; yatırımı ise borsa dışında mevcut bir şirketten pay edinmeyi de içerecek şekilde tarif eder — ki bir girişim turu tam olarak budur.
Madde 3’ün üç bendi daha fonun yatırım komitesinin önem verdiği bentlerdir. Yatırımlar kamu yararı gerektirmedikçe ve karşılığı ödenmedikçe kamulaştırılamaz. Net kâr, temettü, satış ve tasfiye bedelleri ile lisans ve yönetim anlaşmaları karşılığı ödemeler bankalar aracılığıyla yurt dışına serbestçe transfer edilebilir. Özel hukuka tabi yatırım sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar, tarafların anlaşması ve ilgili mevzuattaki koşulların oluşması kaydıyla millî veya milletlerarası tahkime götürülebilir.
“Özel kanun” istisnası gerçektir ama dardır: örneğin yayıncılık ve sivil havacılık yabancı sermaye payını sınırlar ya da koşula bağlar. Yazılım yazan, pazar yeri işleten ya da abonelik satan bir şirket o alanda değildir. Bir kurucu size turun “yabancı fonlar Türk şirketine yatırım yapamadığı için” yurt dışında yapılandırılması gerektiğini söylüyorsa, sebep bu değildir. Gerçek sebepler varsa fon tarafındadır — ABD dışı iştirakleri kısıtlayan bir LPA ya da Delaware’i varsayan bir portföy şirketi şablonu — ve bunlar meşru sebeplerdir, ama Türk hukuku değildir.
Yeni pay alıyorsunuz ve payı şirket çıkarıyor
Amerikan tipi fiyatlı tur, yetkilendirilmiş ama çıkarılmamış payın satın alınmasıdır. Türk turu bir sermaye artırımıdır: esas sözleşmede sabit bir rakam olan şirket sermayesi yükseltilir ve artışı temsil eden yeni paylar yatırımcı tarafından taahhüt edilir. Sıranın büyük kısmını bu tek fark açıklar.
Genel kurul sermayenin artırılmasına ve sermaye maddesinin değiştirilmesine karar verir — ya da şirket kayıtlı sermaye sistemini benimsemişse ve artırım esas sözleşmedeki tavana sığıyorsa yönetim kurulu karar verir (TTK 460). Yatırımcı; pay sayısını, itibari değerini, türünü ve ödenecek tutarı gösteren, kayıtsız şartsız ve yazılı bir iştirak taahhütnamesi imzalar (TTK 459). İtibari değerin üstündeki bedel — değerlemenin gerçekte yaşadığı yer olan emisyon primi — tescilden önce tamamen ödenir; itibari değerin en az dörtte biri tescilden önce, kalanı yirmi dört ay içinde ödenir (TTK 344; sermaye artırımına TTK 459/3 ile uygulanır). Para, şirket adına bir bankada açılan ve sicil artırımın tescilini bildirene kadar bloke kalan özel hesaba yatırılır (TTK 345). Ardından artırım ticaret siciline tescil ve ilan edilir, yatırımcı pay defterine işlenir.
Bundan iki pratik sonuç çıkar. Birincisi, “kapanış” bir değil iki olaydır: paranın hareket ettiği gün ve sicilin tescil ettiği gün. Türkiye’de yatırım sözleşmeleri bu aralığın etrafına kurulur; başka yerde escrow’un yaptığı işi bloke hesap yapar. İkincisi, yatırım sözleşmesi pay çıkarmaz. Payı çıkaran şirket işlemlerini düzenler. İyi yazılmış bir sözleşme kimin hangi gün neyi imzalayacağını, sicil bir eksiklik bildirirse ne olacağını ve tescil gerçekleşmezse neyin geri alınacağını söyler.
Fonun getirmesi gerekenler
Bunların hiçbiri zor değildir ve hepsi bir Delaware kapanışından uzun sürer; çünkü Türk sicili tescil ettiği şeyi inceler. Yabancı yatırımcının kendi hukukuna göre varlığını ve faal olduğunu gösteren belgeye, yatırımı onaylayan yetkili organ kararına ve Türkiye’de imza atacak kişi için vekâletnameye ihtiyacı vardır — her biri apostilli ve yeminli tercümanca çevrilmiş. Pay sahibi olarak kaydedilebilmesi için önce Türk vergi kimlik numarası alır; yurt dışında yerleşik için bu, potansiyel vergi numarasıdır. Fonun kendisi yönetim kurulunda oturacaksa TTK 359/2 tüzel kişinin, adına tescil edilen tek bir gerçek kişi aracılığıyla üye olmasına izin verir; yönetim kuruluna bir ortağın değil fonun adı yazılır.
Şirketin bankası gelen yatırımcı üzerinde, gerçek faydalanıcı dâhil, kendi müşterini tanı sürecini yürütür. Katmanlı yapılı fonlar bu görüşmeye imzadan önce başlamalıdır; çünkü paranın vadesine üç gün kala bir limited partnership’in gerçek faydalanıcılarını soran banka, kapanış tarihinin kaymasının en yaygın tek sebebidir.
Bir kontrol en başa aittir: yatırımı yapan nedir? Türk şirketler hukuku pay sahibinin gerçek ya da tüzel kişi olmasını bekler. Fon araçlarının çoğu bu şartı karşılar; ancak kendi hukukuna göre ayrı tüzel kişiliği olmayan bir partnership olarak örgütlenmiş fon, nasıl kaydedileceğini ya da kayıtlı pay sahibinin genel ortak veya bir holding şirketi olup olmayacağını erkenden netleştirmelidir.
Haklarınız nerede yaşıyor
Amerikan yatırımcı hakları çoğunlukla sözleşmeseldir ve çoğunlukla şirkete karşı ileri sürülebilir. Türk yatırımcı hakları, erimi farklı iki eve bölünür ve müzakere büyük ölçüde hangi hakkın hangi eve gideceği üzerinedir.
Esas sözleşme herkesi bağlar — şirketi, mevcut ve gelecekteki pay sahiplerini, sicili. Pay imtiyazları buraya gider: kâr payında, tasfiye payında, rüçhanda ya da oyda öncelik (TTK 478); sonuncusu pay başına on beş oyla sınırlıdır (TTK 479). Yönetim kurulu koltuğunun bir vaat değil şirketler hukuku hakkı hâline geldiği yer de burasıdır: bir pay grubuna tanınan temsil edilme hakkı (TTK 360). Nama yazılı payların devir kısıtları da burada kurulur (TTK 492–493). İmtiyazlı pay oluşturmak ve devir kısıtı getirmek ayrı ayrı sermayenin %75’inin oyunu (TTK 421/3), şirket merkezini yurt dışına taşımak oybirliğini gerektirir (TTK 421/2). Azınlık yatırımcının vetosu burada, bir taahhüt olarak değil, pay grubuna bağlı bir imtiyaz olarak inşa edilir.
Pay sahipleri sözleşmesi yalnızca taraflarını bağlar. Drag-along, tag-along, anti-dilution, kanuni asgarinin ötesindeki bilgi hakları, rekabet yasağı ve çıkış taahhütleri hep buradadır; çünkü esas sözleşme pay sahibine pay bedelini ödemek dışında borç yükleyemez (TTK 480/1, tek borç ilkesi). Sözleşmeye aykırı alınan karar geçerlidir; aykırı davranan pay sahibi tazminat öder. Türk uygulaması bu hükümleri bu yüzden cezai şart, alım ve satım opsiyonları ve vekâletnamelerle güçlendirir. Pay sahipleri sözleşmesinin anatomisi standart seti adım adım anlatır.
İki kanuni varsayılan yabancı avukatı şaşırtır. Her pay sahibinin her sermaye artırımında payı oranında rüçhan hakkı vardır (TTK 461); ancak haklı sebeple ve sermayenin %60’ıyla sınırlanabilir, dolayısıyla her tur mevcut pay sahiplerinin bu haktan vazgeçmesiyle başlar. Ve her pay sahibi genel kuruldan önce finansal tabloları inceleyip genel kurulda yönetim kurulundan bilgi isteyebilir (TTK 437); genel kurul reddederse mahkemeden özel denetçi istenebilir (TTK 438). Türk yatırımcı bilgi haklarını sıfırdan müzakere etmez.
Oyunuzu donduran on günlük bildirim
TTK 198 yabancı yatırımcıların en sık kaçırdığı hükümdür ve sonucu ağırdır. Bir şirketin sermayesinin — doğrudan ya da dolaylı — %5, %10, %20, %25, %33, %50, %67 veya %100’ünü temsil eden paylara sahip olan ya da payları bu oranların altına düşen teşebbüs, durumu işlemin tamamlanmasını izleyen on gün içinde şirkete ve yetkili makamlara bildirmek zorundadır. Bildirim tescil ve ilan edilir. Bildirim yapılmadığı sürece o paylara bağlı haklar, oy hakkı dâhil, donar (TTK 198/2). Fon bu anlamda bir teşebbüstür. %5’i aşan tohum yatırımcısı da %20’yi aşan lider yatırımcı da bildirir; hazırlığı genellikle şirketin avukatı yapar, ama yükümlülük yatırımcınındır.
Tur fona kontrol veriyorsa — oy çoğunluğu, yönetim kurulu çoğunluğunu seçme hakkı ya da sözleşmeye dayanan kontrol (TTK 195) — şirket bir topluluk içinde bağlı şirket olur ve yönetim kurulu, hâkim pay sahibiyle ilişkileri hakkında yıllık bağlılık raporu düzenlemek zorundadır (TTK 199). İlk yılda bunun ne anlama geldiği TTK 195–209 kapsamında şirketler topluluğu yazımızda anlatılıyor.
Para girişi, para çıkışı
Sermaye Türk lirası cinsindendir. Fon dövizi gönderir, banka çevirir, taahhüt bir lira tutarı içindir. Yatırım sözleşmeleri imza ile ödeme arasındaki kur riskini, pay sayısı ile lira tutarını sabitleyip döviz rakamını ticari referans olarak tutarak yönetir. Para girdikten sonra, yukarıdaki bloke hesap mekaniği saklı kalmak üzere, şirketindir.
Çıkışta 4875 sayılı Kanun md. 3/c temettünün, satış ve tasfiye bedellerinin bankacılık sistemi üzerinden serbestçe transferini güvence altına alır. Yurt dışında yerleşik pay sahibine ödenen kâr payı, KVK 30/3 uyarınca kanuni %15 oranında, yürürlükteki Cumhurbaşkanı Kararı’nın uyguladığı şekliyle stopaja tabidir ve çifte vergilendirmeyi önleme anlaşması varsa indirilir; kârın sermayeye eklenmesi kâr dağıtımı sayılmaz. Payların sonradan satışının nasıl vergileneceği satıcının mukimliğine, elde tutma süresine ve yürürlükteki anlaşmaya bağlıdır; imzadan sonra değil önce yazılan bir vergi notuna aittir.
Amerikan karşılığı olmayan üç işlem maliyeti modele girmelidir. Damga vergisi, bazı araçlar için istisnalar saklı kalmak üzere, belli bir parayı içeren imzalı sözleşmelere uygulanır; pay sahipleri sözleşmesinin nerede ve nasıl imzalanacağı buna göre kararlaştırılır. Sermaye artırımının on binde dördü Rekabet Kurumu payı olarak ödenir (4054 sayılı Kanun md. 39). Tur kontrol değişikliği yaratıyorsa ve tarafların cirosu tebliğle belirlenen eşikleri aşıyorsa devralma Rekabet Kurulu’na bildirime tabidir — 2022’den bu yana Türkiye’de faal teknoloji teşebbüslerinde Türkiye cirosu eşikleri uygulanmadığı için yerel geliri düşük bir hedef de kapsama girebilir.
Tescilden sonra
Şirket fonu pay defterine kaydeder (TTK 499) — şirketin gözünde yalnızca orada kayıtlı kişi pay sahibi olduğu için bu, sonraya bırakılacak bir formalite değildir. Yeni yönetim kurulu üyeleri tescil edilir, imza yetkileri güncellenir. Yabancı yatırımcının 4875 sayılı Kanun md. 4 kapsamındaki istatistiki bildirimleri uygulama yönetmeliğinin öngördüğü şekilde E-TUYS üzerinden yapılır. Tur imtiyaz ya da devir kısıtı içeriyorsa değişik esas sözleşme artık şirket anayasasının kamuya açık metnidir ve sicilde herkes okuyabilir; bazı fonlar bunu term sheet’ten sonra değil önce bilmeyi tercih eder.
Oradan sonra takvim olağandır: hesap dönemi sonundan itibaren üç ay içinde olağan genel kurul (TTK 409), fon şirketi kontrol ediyorsa aynı pencerede bağlılık raporu ve her iki yönde bir eşik aşıldığında on günlük TTK 198 bildirimi.
Doğrudan yatırımın cevap olmadığı hâller
Doğrudan yatırım, Türk şirketi elinde tutmaktan rahatsız olmayan bir fon için varsayılan yoldur. Tek yapı değildir ve bazen doğru yapı da değildir. Tur fiyatlanamayacak kadar erkense Türk hukukunun yerli bir SAFE’i yoktur (yalnızca teknogirişim rozetine sahip şirketler için 7582 sayılı Kanunla 2026’da 5746 sayılı Kanun m.3/15’e eklenen paya dönüştürülebilir borç yolu vardır); diğer hâllerde ekonomik sonuç, SAFE’in Türk hukukundaki işleyişine dair notumuzun anlattığı gibi taahhütler ve sonraki bir sermaye artırımıyla kurulur. Fonun kendi belgeleri ABD veya Birleşik Krallık’ta bir holding gerektiriyorsa ya da bir sonraki ABD turu şimdiden görünüyorsa şirket turdan önce veya turla birlikte yabancı bir ana şirketin altında yeniden yapılanabilir; Delaware C-Corp mu, Türk anonim şirketi mi o kararı ele alır. Hedef hâlâ bir limited şirketse kapanıştan önce genellikle anonim şirkete dönüşüm gelir; çünkü limited şirket pay devri, hiçbir fonun çıkışta tekrarlamak istemeyeceği noter onaylı sözleşme, genel kurul onayı ve tescil gerektirir (TTK 595).
Fonun term sheet’ten önce soracağı liste kısadır: şirket A.Ş. mi; pay defteri ve yönetim kurulu karar defteri düzgün mü; esas sözleşmede mevcut imtiyaz ya da devir kısıtı var mı; kayıtlı sermaye sistemi benimsenmiş mi; ve vazgeçilmesi gerekecek rüçhan hakları şu an kimde. Beş cevap, ve kapanış takvimi kendini yazar.
Kaynak. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu; 4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu. Kanun bağlantıları mevzuat.gov.tr üzerindeki güncel resmî metinlere gider.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye değildir. Yayım tarihindeki Türk mevzuatını yansıtır; Cumhurbaşkanı Kararı veya tebliğle belirlenen oran ve eşikler değişir, güncel metinden doğrulanmalıdır.
