Kurucunun cap table dediği tablonun Türkiye’de hukuki statüsü yoktur. Hukuki statüsü olan şey pay defteridir: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) m.499/4 uyarınca şirketle ilişkilerde yalnızca pay defterinde kayıtlı kimse pay sahibi olarak kabul edilir. Payları hiç deftere işlenmemiş yatırımcı oy kullanamaz; devri hiç kaydedilmemiş ayrılan kurucu hâlâ kullanabilir. Defter aynı zamanda şirketin kanuni defterlerinden biridir: fiziki defter kullanılmaya başlanmadan önce açılış onayı ister; Ticaret Bakanlığı’nın 2025 Tebliği uyarınca ise 1 Ocak 2026’dan itibaren kuruluşu tescil edilen şirketler pay defterini Bakanlık sisteminde elektronik olarak tutmak zorundadır, daha eski şirketler de ihtiyari olarak bu sisteme geçebilir. Due diligence’ta eksik fikri mülkiyet devirlerinden sonra en sık çıkan ikinci bulgudur: kuruluşta duran, devirleri delilsiz kaydeden, rehin ve intifaları atlayan ya da hiç bulunamayan defterler. Bu yazı defterin neyi içermesi gerektiğini, bir devrin deftere nasıl girdiğini, yönetim kurulunun neyi reddedebileceğini ve reddetmek zorunda olduğunu, ilmühaberin nereye oturduğunu ve yıllardır ihmal edilmiş bir defterin nasıl yeniden kurulacağını anlatıyor.
Defter ne işe yarar?
m.499/1, şirketin senede bağlanmamış pay ve nama yazılı pay senedi sahipleriyle intifa hakkı sahiplerini ad, soyad, unvan ve adresleriyle pay defterine kaydetmesini ister. m.499/2, payın usulüne uygun devredildiği veya üzerinde intifa hakkı kurulduğu ispat edilmediği sürece devralanın ve intifa hakkı sahibinin deftere yazılmasını yasaklar. m.499/3 kaydın pay senedine işaret edilmesini ister. m.499/4 işleyen kuraldır: şirketle ilişkilerde yalnızca defterde kayıtlı kimse pay sahibi ve intifa hakkı sahibi olarak kabul edilir. Defter böylece aynı anda iki iş görür. Kimin pay sahipliği haklarını kullanabileceğine dair şirketin delilidir; m.417’nin yönetim kuruluna genel kurul hazır bulunanlar listesini ondan hazırlatmasının nedeni budur. Ve devralanın korumasıdır: kaydedilmeden önce nama yazılı payı alan, payın devredene karşı malikidir ama şirkete karşı kullanamaz.
Hamiline paylar farklı işler. 7262 sayılı Kanun’dan (2020) bu yana hamiline pay senetlerinin devri şirket ve üçüncü kişiler bakımından ancak devralanın Merkezi Kayıt Kuruluşu’na (MKK) bildirimiyle hüküm ifade eder ve hamiline pay sahipleri bildirim yapılıncaya kadar haklarını kullanamaz (m.489). Startup’lar hemen hiç hamiline pay çıkarmaz ve 2020’den sonra bunun için bir neden de kalmadı.
Devir deftere nasıl girer?
Nama yazılı paylarda m.490/2, hukuki işlemle devrin ciro edilmiş nama yazılı pay senedinin zilyetliğinin devralana geçirilmesiyle yapılabileceğini söyler; senede bağlanmamış paylar ise Borçlar Kanunu’nun alacağın devrine ilişkin kuralları uyarınca yazılı temlikle, ilmühaberler de nama yazılı pay senetleri gibi ciro ve teslimle devredilir. Esas sözleşmede m.492 onay şartı varsa şirketin onayı ek koşuldur ve yönetim kurulu yalnızca m.493’teki sebeplerle reddedebilir: esas sözleşmede öngörülmüş önemli bir sebep ya da payları gerçek değeriyle şirket, diğer pay sahipleri veya üçüncü kişiler hesabına almayı önerme. m.491, bedeli tamamen ödenmemiş nama yazılı payların ancak şirketin onayıyla devredilebileceğini, onayın yalnızca devralanın ödeme yeterliliği şüpheliyse ve teminat verilmemişse reddedilebileceğini ekler. Şirket onay istemini aldığı tarihten itibaren üç ay içinde reddetmemişse onay verilmiş sayılır (m.494/3); onaya kadar payların mülkiyeti ve tüm haklar devredende kalır (m.494/1). Yönetim kurulunun devri kaydetme kararı, delillere atıf yapan tutanaklı bir karar olmalıdır: ciro edilmiş senet veya yazılı temlik, varsa m.492 onayı ve yabancı devralanlar için şirketin kendi kayıtları için gereken kimlik belgeleri. Arkasında bu dosya olmayan defter kaydı, due diligence avukatlarının sorguladığı şeydir.
Pay senedi, ilmühaber ve “hiç bastırmadık” sorunu
Şirketin ve sermaye artırımının tescilinden önce çıkarılan paylar geçersizdir (m.486/1). Tescilden sonra yönetim kurulu pay senedi bastırılıncaya kadar ilmühaber çıkarabilir; ilmühaberlere kıyas yoluyla nama yazılı pay senetlerine ilişkin hükümler uygulanır (m.486/2). Senetler şirketin unvanını, sermaye tutarını, kuruluş tarihini ve o tarihteki sermayeyi, tertibi ve tescil tarihini, türü ve itibarî değeri, kaç payı içerdiğini belirtmeli ve şirket adına imzaya yetkili en az iki kişi tarafından imzalanmalıdır; nama yazılı senetler ayrıca sahibinin adını, yerleşim yerini ve ödenmiş bedeli açıklar ve pay defterine kaydolunur (m.487). Hiç senet veya ilmühaber bastırmamış şirketin payları senede bağlanmamıştır; bu hukuka uygundur, ama her devir yazılı temlikle belgelenmek zorundadır ve Gelir Vergisi Kanunu mükerrer m.80’in gerçek kişilere hisse senetleri için tanıdığı iki yıl istisnası kullanılamaz; bunu pay senedi bastırmayı unutmanın bedeli yazısında anlattık. Kapanışta bastırın, senet numaralarını deftere yazın ve yanında bir ihraç kaydı tutun.
Kanuni defter olarak pay defteri
m.64/4 pay defterini, yönetim kurulu karar defteri ve genel kurul toplantı ve müzakere defteriyle birlikte anonim şirketin tutması zorunlu ticari defterler arasında sayar; m.64/3 kullanılmaya başlanmadan önce açılış onayı ister; kuruluşta bu onayı ticaret sicili müdürlüğü, sonraki fiziki defterlerde noter yapar; yevmiye defterinin aksine fiziki pay defterinin yeterli yaprağı varsa izleyen dönemlerde açılış onayı yenilenmez ve kapanış onayı aranmaz. Aralık 2020 tarihli 7262 sayılı Kanun, Ticaret Bakanlığı’na pay defteri ile yönetim kurulu ve genel kurul defterlerinin elektronik tutulmasını zorunlu kılma yetkisi verdi ve Bakanlık bu yetkiyi kullandı: İşletmenin Muhasebesiyle İlgili Olmayan Ticari Defterlerin Elektronik Ortamda Tutulması Hakkında Tebliğ (RG 14 Şubat 2025, 32813; yürürlük 1 Temmuz 2025, değişiklikleriyle) uyarınca 1 Ocak 2026’dan itibaren kuruluşu ticaret siciline tescil edilen şirketler ile kuruluşu Bakanlık iznine tabi anonim şirketler pay defteri ile genel kurul toplantı ve müzakere defterini Bakanlık sisteminde elektronik olarak tutmak zorundadır. Diğer şirketler ihtiyari olarak geçebilir; ancak defterlerini elektronik ortamda tutmaya başlayan şirket bunları bir daha fiziki ortamda tutamaz ve elektronik defterler için açılış ve kapanış onayı aranmaz. Ticari Defterlere İlişkin Tebliğ zorunlu içeriği ve kayıt şeklini düzenler. Defter şirket merkezinde tutulur ve m.437 uyarınca bilgi alma hakkını kullanan pay sahiplerine, Bakanlık denetçilerine ve mahkemeye sunulabilir olmalıdır; fiziki veya elektronik defterini sunamayan şirketin delil boşluğu kadar defter tutma ihlali de vardır.
Rehin, intifa, opsiyon ve kurucuların unuttuğu diğer şeyler
Defter yalnızca mülkiyeti değil intifa haklarını da kaydeder (m.499/1). Nama yazılı paylar üzerindeki rehin, ciro veya yazılı rehin sözleşmesi ve senedin teslimiyle kurulur ve Kanun zorunlu kılmasa da alıcı veya kredi veren soracağı için deftere genellikle not edilir. Yatırımcıların alım opsiyonları, kurucuların vesting düzenlemeleri ve drag-along hakları sözleşmeseldir ve kaydedilmez; esas sözleşmedeki devir kısıtları, gelecekteki her kaydı koşullandırdığı için not edilir. Paylar escrow veya nominee aracılığıyla tutuluyorsa defter hukuki sahibi, yani escrow görevlisini (yediemini) veya nominee’yi kaydeder; ekonomik düzen sözleşmede kalır. Yabancı pay sahipleri Türk pay sahipleriyle aynı bilgilerle kaydedilir; şirket dayandığı apostilli kurumsal belgeleri saklamalı ama kaydetmek zorunda değildir.
İhmal edilmiş defteri yeniden kurmak
Tipik startup defteri kuruluşta kurucuları kaydeder ve sonra susar; oysa kâğıt üzerinde üç tur, iki kurucu ayrılışı ve bir opsiyon kullanımı olmuştur. Yeniden kurma sırayla ilerler. Ticaret sicilinden başlayın: her sermaye artırımı ve katılımcıları tescilli genel kurul kararlarındadır ve var olan payları sabitler. O günden bu yana her devrin delilini Kanun’un aradığı biçimde toplayın; devir kararlaştırılmış ama o biçimde belgelenmemişse eksik temliki tarafların bugün, ilk anlaşmaya atıfla, imzalamasını sağlayın. Uygulanıyorsa m.492 uyarınca her devri onaylayan ve kaydeden yönetim kurulu kararları alın. Ortaya çıkan pozisyonları deftere (onaylı fiziki defter veya elektronik sistem), kararlara ve delillere çapraz atıfla işleyin. Sonra defteri cap table tablosuyla ve son genel kurul hazır bulunanlar listesiyle mutabakata sokun; farklar, yeniden kurmanın amacıdır. Son olarak mutabakatlı pozisyonlar için senet bastırın ve numaralarını not edin. Alıcı, temiz delil zinciri olan yeniden kurulmuş bir defteri kabul eder; bir tabloyu kabul etmez.
Excel’de tutulan defter geçerli mi?
Kanuni defter olarak değil. Pay defteri ya açılış onaylı fiziki bir defter ya da 1 Ocak 2026’dan itibaren tescil edilen ve ihtiyari olarak geçen şirketler için Ticaret Bakanlığı sistemindeki elektronik defter olmalıdır; elektronik deftere geçen şirket fiziki deftere dönemez. Tablo faydalı bir çalışma kopyasıdır ve sütunları defteri yansıtmalıdır; ama m.64 ve m.499’u karşılamaz.
Yönetim kurulu payımın devrini kaydetmeyi reddediyor. Ne yapabilirim?
Esas sözleşmede m.492 hükmü yoksa şirket usulüne uygun ispatlanmış devri kaydetmek zorundadır; ret ticaret mahkemesinde dava edilebilir ve gecikme tazminata konu olur. Hüküm varsa yönetim kurulu yalnızca m.493 sebepleriyle reddedebilir ve satın alma yoluna dayanıyorsa gerçek değeri fiilen önermelidir; üç aylık sessizlik m.494/3 uyarınca onay sayılır.
MKK sistemi bizim nama yazılı paylarımıza uygulanır mı?
Yalnızca payları Sermaye Piyasası Kanunu uyarınca kaydileştirilmiş şirketler, yani borsa şirketleri ve bazı diğer halka açık şirketler ile m.489 uyarınca hamiline paylar için. Kapalı şirketin nama yazılı payları kendi defteriyle ispatlanır.
İlgili: pay defteri · cap table · yedek sertifika · due diligence hazırlığı.
Kaynak. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (m.64, 417, 437, 486–494, 499); Ticari Defterlere İlişkin Tebliğ (RG 19 Aralık 2012, 28502, değişiklikleriyle); İşletmenin Muhasebesiyle İlgili Olmayan Ticari Defterlerin Elektronik Ortamda Tutulması Hakkında Tebliğ (RG 14 Şubat 2025, 32813, değişiklikleriyle); 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu (mükerrer m.80).
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Somut bir durumun değerlendirilmesi için hukuki destek alınmalıdır.
