Para, yatırımcı gelmeden çok önce startup ile kurucuları arasında iki yönde de hareket eder: kurucu ilk bulut faturalarını kişisel kartından öder, şirket sonra kurucunun kirasını “avans olarak” öder, ana şirket bağlı şirkete maaş parasını borç verir. Türk hukuku her yönü farklı ve sıkı ele alır. Pay sahibi şirketten ancak sermaye borcunu ödemişse ve şirketin kârı serbest yedek akçelerle birlikte geçmiş yıl zararlarını karşılıyorsa borçlanabilir (6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.358) ve buna aykırı olarak pay sahibine borç vermek yöneticiler için suçtur (m.562/5-b). Pay sahibi şirkete serbestçe borç verebilir; ama ortak borcunun şirket özkaynağının üç katını aşan kısmı 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu m.12 uyarınca örtülü sermayedir: faizi gider yazılamaz ve kâr payı sayılır. Her iki yönde faizsiz borç m.13 uyarınca transfer fiyatlandırması olayıdır. Yabancı ana şirketin dövizli kredisi ise 32 sayılı Karar’ın döviz kredisi kurallarına takılır. Bu yazı dört rejimi ve kurucu nakit akışlarını dertten uzak tutan evrakı anlatıyor.
Birinci yön: şirket pay sahibine borç verir
2012’de değişen m.358, pay sahiplerinin sermaye taahhüdünden doğan vadesi gelmiş borçlarını ifa etmedikçe ve şirketin serbest yedek akçelerle birlikte kârı geçmiş yıl zararlarını karşılayacak düzeyde olmadıkça şirkete borçlanamayacağını söyler. Zarar eden startup için ikinci koşul hiç sağlanmaz; dolayısıyla kural pratikte mutlak yasaktır: kuruculara avans yok, kişisel harcamalar için kullanılıp kapatılmayan şirket kartı yok, kurucunun vergisini ödemesi için “borç” yok. Yasak m.395/2 uyarınca pay sahibi olmayan yönetim kurulu üyelerine ve yakınlarına da uzanır: şirkete nakit borçlanamazlar ve şirket onlar için kefalet, garanti veremez, borçlarını devralamaz; aykırılıkta şirket alacaklıları bu kişileri borçlanılan tutar için doğrudan takip edebilir. m.562/5-b, m.358’e aykırı olarak pay sahiplerine borç verenleri üç yüz günden az olmamak üzere adli para cezasıyla cezalandırır; m.562/5-c aynısını m.395/2 ihlalleri için yapar; sorumluluk borcu veren yöneticilerdedir.
Kurucuların şirketten hukuka uygun olarak alabileceği şeyler iş veya hizmet sözleşmesine dayalı ücret, genel kurulun m.408/2-b uyarınca belirlediği yönetim kurulu ücreti, belgeli iş giderlerinin iadesi ve kâr payıdır. Bunların dışındaki her şey bunlardan biri olarak yapılandırılmalı, ona göre vergilendirilmeli ve zamanında ödenmelidir; yıl sonunu aşan kurucu borç bakiyeli bir “cari hesap”, Türk startup vergi incelemelerinin en yaygın bulgusudur ve 2012’den sonra aynı zamanda şirketler hukuku ihlalidir.
İkinci yön: pay sahibi şirkete borç verir
Ticaret Kanunu’nda pay sahibinin şirkete borç vermesini engelleyen bir şey yoktur; dönüştürülebilir krediler, köprü kredileri ve kurucu borçları geçerlidir. İki rejim devreye girer. Birincisi, borç borçtur; dolayısıyla m.376 rehberinde anlattığımız gibi, m.376/3’ün aradığı biçimde sıraya konmadıkça borca batıklık testinde sayılır. İkincisi, örtülü sermaye ve transfer fiyatlandırması vergi kuralları uygulanır ve maliyetin çoğu orada gizlidir.
Örtülü sermaye: özkaynağın üç katı testi
Kurumlar Vergisi Kanunu m.12/1, kurumun ortaklarından veya ortaklarla ilişkili kişilerden doğrudan veya dolaylı temin edip işletmede kullandığı borçların, hesap dönemi içinde herhangi bir tarihte özkaynağının üç katını aşan kısmını örtülü sermaye sayar. Bu amaçla özkaynak, Vergi Usul Kanunu uyarınca tespit edilen hesap dönemi başındaki özkaynaktır (m.12/3-b) ve “ilişkili kişi”, ortağın sermayesinin, oy veya kâr payı hakkının en az yüzde 10’una sahip olduğu kurumları içerir (m.12/3-a). Ana faaliyet konusuna uygun faaliyet gösteren ortak veya ortakla ilişkili bankalardan yapılan borçlanmalar yüzde 50 oranında dikkate alınır; ortağın gayrinakdî teminatı karşılığında üçüncü kişilerden yapılan borçlanmalar ile ortağın banka veya sermaye piyasasından temin edip aynı şartlarla kullandırdığı borçlar ise örtülü sermaye sayılmaz (m.12/2, 6). Sonuç m.11/1-b ve m.12/7’dedir: örtülü sermaye kısmı üzerinden faiz, kur farkı ve benzeri giderler indirilemez ve faiz (kur farkı hariç) hem borç alan hem borç veren nezdinde hesap döneminin son günü itibarıyla dağıtılmış kâr payı sayılır; stopaj sonuçları ve yabancı borç veren için anlaşma analizi buna bağlanır. 250.000 TL sermayeli ve birikmiş zararlı startup’ın yıl başında çok az özkaynağı vardır; 5 milyon TL’lik kurucu borcu neredeyse tamamen örtülü sermayedir. Çare parayı sermaye artırımında emisyon primi olarak kaydetmek ya da erken dönüştürerek borcu eşiğin altında tutmaktır.
Transfer fiyatlandırması: faiz emsale uygun olmalı
Kurumlar Vergisi Kanunu m.13, ilişkili kişiyle emsallere uygunluk ilkesine aykırı bedelle yapılan her işlemi örtülü kazanç dağıtımı sayar ve ödünç para alınıp verilmesini kapsanan işlemler arasında açıkça sayar. Şirketten pay sahibine faizsiz borç bu yüzden şirket için piyasa oranında varsayımsal faiz geliri ve bu faiz üzerinden KDV demektir; pay sahibinden şirkete faizsiz borç, şirket kazandığı için genellikle kabul edilir, ama aynı pay sahibinin faizli borcu piyasa oranında olmalıdır, aksi hâlde fazlası örtülü dağıtımdır. Dokümantasyon önemlidir: eşikleri aşan ilişkili taraf işlemleri yıllık transfer fiyatlandırması formunda ve daha büyük gruplar için ana ve yerel dosyalarda raporlanır. Transfer fiyatlandırması ve örtülü sermaye kuralları birlikte uygulanır: bir kurucu borcu hem özkaynağın üç katının üstünde hem yanlış fiyatlanmış olabilir.
Yabancı ana şirketler ve döviz
Flip-up’tan sonra borç veren genellikle yabancı ana şirket, para birimi genellikle dolardır. Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 sayılı Karar, döviz geliri olmayan Türkiye’de yerleşik şirketlerin yurt dışından döviz kredisi kullanmasını asgari bakiye ve belirli faaliyetler gibi istisnalara tabi olarak kısıtlar; ihracat veya başka döviz geliri olmayan Türk bağlı şirkete ana şirketin döviz kredisi, kullanılmadan önce bu kurallara karşı kontrol edilmelidir; TL kredi veya sermaye koymak uyumlu yol olabilir. Yurt dışı krediler aracı banka üzerinden Merkez Bankası’na da raporlanır ve vadeye bağlı oranlarla kaynak kullanımını destekleme fonuna (KKDF) tabidir. Bunun üstünde şirketler topluluğu yazısında ele aldığımız TTK m.195–209 kuralları oturur: bağlı şirkete zarar veren emsal dışı bir ana şirket kredisi m.202 uyarınca denkleştirilebilir kayıptır.
Dönüştürülebilir krediler: dönüşene kadar borç
Zaten pay sahibi olan yatırımcıdan alınan dönüştürülebilir kredi dönüşüme kadar m.12 bakımından ortak borcudur; yeni yatırımcıdan alınan, dönüşüm borç vereni pay sahibi yapıncaya kadar üçüncü kişi borcudur ve o anda borç kaybolur. Dönüşüme kadar tahakkuk eden faiz yukarıdaki kurallara tabidir. Dönüşümde anapara ve tahakkuk eden faiz sermaye artırımında katılım bedeliyle takas edilir ve takas, emisyon primi yazısında anlattığımız gibi sicil ve alacağa ilişkin SMMM/YMM raporu için belgelenmelidir. Kredi sözleşmeleri, m.376/3’ü karşılayan sıra koyma hükmüyle ve ya emsale uygun ya da sıfır faizle yazılmalıdır.
Temizlik rutini
Kurucu borç bakiyelerini her yıl sonundan önce ücret, gider iadesi veya geri ödemeyle kapatın ve hiçbir zaman 31 Aralık’ı geçmesine izin vermeyin. Şirkete verilen her ortak borcunu tutar, para birimi, oran, vade ve sıra koymayı belirten yazılı bir sözleşmeyle belgeleyin. Üç kat özkaynak testini her yıl başında hesaplayın ve eşik aşılmadan dönüştürün veya geri ödeyin. Emsale uygun faiz alın ya da hiç almayın ve işlemi transfer fiyatlandırması formunda raporlayın. Yurt dışından her döviz kredisinden önce 32 sayılı Karar’ı kontrol edin. Kurucunun erken harcaması gerçekse sermayeye çevirin: emisyon primine dönüştürülmüş belgeli bir kurucu borcu temiz özkaynaktır; belgesiz bir “kurucu bir şeyler ödedi” ise gelecekteki her due diligence’ta vergi ve şirketler hukuku sorunudur.
Şirket kuruluş öncesi giderleri kurucuya ödeyebilir mi?
Evet; giderler şirketin kuruluşu veya işi için yapılmış ve belgeliyse ve şirket kuruluş öncesi taahhütleri tescilden itibaren üç ay içinde m.355/2 uyarınca kabul etmişse; kabul etmezse kuruluş giderleri kurucular tarafından karşılanır (m.355/3). Kabul edildikten sonra ödeme şirketin kurucuya borcudur, kurucuya verilen borç değil.
Kurucunun şirketin banka kredisine kefil olması ortak borcu mu?
Hayır. Kişisel kefalet şirkete borç değildir ve örtülü sermaye yaratmaz; ortağın gayrinakdî teminatı karşılığında üçüncü kişilerden yapılan borçlanmalar m.12/6-a ile açıkça hariçtir. Kurucu için kişisel risk yaratır; yatırımcılar genellikle şirketin kapanışta bunu kaldırmasını ister.
m.358 limited şirketlere uygulanır mı?
Evet. Ticaret Kanunu m.644/1, m.358’deki ortakların şirkete borçlanma yasağını ve müdürlerin yakınları için m.395/2 yasağını limited şirketlere de uygular.
İlgili: transfer fiyatlandırması · dönüştürülebilir kredi sözleşmesi · köprü finansmanı.
Kaynak. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (m.355, 358, 376, 395, 408, 562, 644); 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu (m.11, 12, 13); Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 sayılı Karar.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Somut bir durumun değerlendirilmesi için hukuki destek alınmalıdır.
Yazar
Daha fazla Vircon İçgörüleri
Halka Açık Olmayan A.Ş.'de Kayıtlı Sermaye Sistemi: Tur ve ESOP için Yönetim Kuruluna Beş Yıllık Yetki (TTK m.460)
7 Ekim 2026Nakit Yakan Startup için TTK m.376: Sermaye Kaybı, Borca Batıklık ve Yönetim Kurulunun Üç Eşiği
1 Ekim 2026Opsiyon Planı için Şarta Bağlı Sermaye Artırımı: ESOP'u Kâğıttan Pay Defterine Taşımak (TTK m.463–472)
29 Eylül 2026Aile Üyesi Çalışan: İş Sözleşmesi, Emsal Ücret ve Örtülü Kazanç Riski
31 Ağustos 2026Flip-Up Sonrası Şirketler Topluluğu: Hâkimiyet, Bağlılık Raporu ve Kayıp Denkleştirme (TTK m.195–209)
8 Ekim 2026Asgari Sermayede Son Tarih 31 Aralık 2026: Anonim ve Limited Şirketler Ne Yapmalı (TTK Geçici m. 15)
6 Ekim 2026İlgili Hizmet Alanlarımız
Şirketler Hukuku
Hisse devirleri, sermaye artırımları, yönetim kurulu yapılandırması.
Hizmet sayfası →Startup Hukuku
Kuruluş, kurucu sözleşmeleri, ESOP, term sheet ve regülasyon.
Hizmet sayfası →ABD Şirket Kuruluşları ve Flip-Up
Delaware C-Corp, flip-up, SAFE/convertible note, 83(b) seçimi.
Hizmet sayfası →