Türk anonim şirketinde her sermaye artırımı normalde bir genel kurul gerektirir: çağrı, nisap, Bakanlık temsilcisi, tutanak, tescil. On sekiz ayda bir tur kapatan, yılda iki kez opsiyon payı çıkaran ve arada köprü alan bir startup için bu çok fazla genel kuruldur. Kayıtlı sermaye sistemi Kanun’un buna cevabıdır. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) m.460 uyarınca halka açık olmayan şirketin esas sözleşmesi, yönetim kurulunu en çok beş yıl için, belirlenen tavana kadar sermayeyi kendi kararıyla artırmaya ve esas sözleşme öngörüyorsa primli pay çıkarmaya, imtiyazlı pay çıkarmaya ve rüçhan hakkını sınırlamaya yetkili kılabilir. Sisteme giriş Ticaret Bakanlığı izni ve 7887 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı’nın 2024’ten itibaren 500.000 TL’ye çıkardığı asgari başlangıç sermayesini gerektirir; tavan başlangıç sermayesinin beş katını aşamaz; yetki süresi dolduğunda esas sözleşme değişikliğiyle yenilenmelidir. Bu yazı sistemin nasıl işlediğini, 2012 Tebliği’nin ne istediğini, opsiyon planları için şarta bağlı sermaye artırımıyla nasıl etkileştiğini ve bir startup’ın onu ne zaman benimsemesi, ne zaman benimsememesi gerektiğini anlatıyor.
İki sistem, tek şirket
m.332/1, olağan “esas sermaye” sisteminde asgari sermayeyi 50.000 TL, kayıtlı sermaye sistemini benimseyen halka açık olmayan şirketlerde asgari başlangıç sermayesini 100.000 TL olarak belirler; 7887 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı bunları 1 Ocak 2024’ten geçerli olmak üzere 250.000 TL ve 500.000 TL’ye yükseltti. Esas sermaye sisteminde esas sözleşmedeki sermaye rakamı sabittir ve her değişiklik genel kurulca yapılan esas sözleşme değişikliğidir. Kayıtlı sermaye sisteminde esas sözleşme üç rakam belirtir: benimsemedeki başlangıç sermayesi, fiilen çıkarılmış payların itibarî toplamı olan ve her yönetim kurulu artırımıyla değişen çıkarılmış sermaye ve yönetim kurulunun genel kurula dönmeden pay çıkarabileceği kayıtlı sermaye tavanı (m.332/1-2). m.332/3, şartları artık taşımayan halka açık olmayan şirketlerin Bakanlık izniyle sistemden çıkabilmesine ve Bakanlığın onları çıkarmasına imkân tanır.
Sistemi benimsemek
Halka Açık Olmayan Şirketlerde Kayıtlı Sermaye Sistemine İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ (RG 19 Ekim 2012, 28446) girişi düzenler. Şirket sistemi kuruluşta veya sonradan esas sözleşme değişikliğiyle, her iki hâlde Bakanlık izniyle ve başlangıç sermayesi asgariyi karşılıyorsa benimseyebilir (Tebliğ m.5/1). Esas sözleşme başlangıç sermayesini, tavanı, en çok beş yıl olabilecek yetki süresini başlangıç ve bitiş tarihleriyle ve yönetim kuruluna verilen yetkileri belirtmelidir; tavan başlangıç sermayesinin beş katını aşamaz (Tebliğ m.5/3, 5). Yetki süresi dolduğunda genel kurul esas sözleşmeyi değiştirip yeni süre belirlemedikçe yönetim kurulu sermaye artıramaz (Tebliğ m.5/6); sistemden çıkan veya çıkarılan şirket iki yıl geçmeden yeniden kabul edilmez (Tebliğ m.8/3). Sistemi benimseyen esas sözleşme değişikliği m.421/1 bakımından olağan bir değişikliktir; ama Bakanlık izni gerektiği için toplantıda Bakanlık temsilcisi bulunur ve izin yazısı genel kuruldan önce alınmalıdır.
Yönetim kurulu tavan içinde ne yapabilir?
Tavan ve süre içinde yönetim kurulu sermayeyi kararla artırır (m.460/1). m.460/2, kurulun kararı, imtiyazlı paylara ve rüçhan haklarına ilişkin sınırlamaları, prime dair kayıtları ve uygulama kurallarını esas sözleşmede öngörüldüğü şekilde ilan etmesini ve internet sitesinde yayımlamasını ister; karar artırılan sermayeyi, yeni payların itibarî değerini, sayısını, cinsini, primli ve imtiyazlı olup olmadığını, rüçhan hakkının sınırlandırılıp sınırlandırılmadığını, kullanım şartlarını ve süresini belirtir. m.460/4 girişim turları için asıl sınırı taşır: yönetim kurulunun imtiyazlı veya itibarî değerin üzerinde pay çıkarabilmesi ve rüçhan haklarını sınırlandırabilmesi için esas sözleşmeyle yetkilendirilmiş olması şarttır. Yalnızca “yönetim kurulu tavana kadar sermayeyi artırabilir” diyen bir kayıtlı sermaye hükmü, kurulun bir turu primli fiyatlamasına veya yatırımcı pay sınıfı yaratmasına izin vermez; yetkinin yazımı meselenin özüdür. Taahhüt, asgari nakit ödeme ve ayni sermaye kuralları m.459’dan kıyasen uygulanır (m.460/3); dolayısıyla prim tamamen, itibarî değer en az dörtte bir oranında tescilden önce ödenir, tıpkı genel kurul artırımında olduğu gibi.
Pay sahipleri ve yönetim kurulu üyeleri, kurulun artırım kararına karşı m.445’teki sebeplerle ilanından itibaren bir ay içinde ticaret mahkemesinde iptal davası açabilir (m.460/5); genel kurul kararları için üç ay olan pencereden daha kısadır. Kurulun artırımı mevcut imtiyazlı pay sahiplerini ihlal edebileceği için m.454 uygulanır: imtiyazlı hakları ihlal eden yönetim kurulu artırım kararı, esas sözleşmedeki yetki o grup tarafından gereken biçimde onaylanmış değilse imtiyazlı grubun onayını gerektirir.
Girişim sermayeli şirkete neden uyar?
Dört kullanım öne çıkar. Kapanış hızı: esas sözleşme primli ve sınıflı ihraca yetki verdiğinde tur, iki haftalık çağrı veya oybirliğiyle feragat olmadan bir yönetim kurulu kararı ve sicil başvurusuyla kapanır. Köprüler ve dilimler: kilometre taşına bağlı tur veya dönüştürülebilir borcun paya dönüşümü her biri için genel kurul yapılmadan dilim dilim uygulanabilir. Opsiyon planları: kurul tavan içinde kullanım yapan çalışanlara pay çıkarabilir; ancak planlar için m.463–472’deki şarta bağlı sermaye artırımı daha iyi araçtır, çünkü orada kullanım hiçbir kurul işlemi olmadan sermayeyi kendiliğinden artırır. Yatırımcı güveni: yatırımcının koruyucu hükümleri her kurul artırımı için üyesinin veya grubunun onayını şart koşabilir; böylece hız sulanma riskine dönüşmez; esas sözleşme hükmü ve pay sahipleri sözleşmesi birlikte yazılmalıdır. Sistem m.376 ile de etkileşir: zarar eşikleri sermaye ile kanuni yedek akçeler toplamına göre ölçüldüğü için, zararlar yarı veya üçte iki çizgisine yaklaştığında tabanı geri kazanmanın en hızlı yolu bir kurul artırımıdır.
Maliyetler ve tuzaklar
Bakanlık izni benimsemeye iki ila altı hafta, tavanın veya sürenin her sonraki değişikliğine bir izin şartı ekler. 500.000 TL asgari başlangıç sermayesi, Avukatlık Kanunu m.35/3’teki 1.250.000 TL’lik sözleşmeli avukat çizgisinin altında kalmak için itibarî sermayeyi 250.000 TL’de tutan şirket için gerçek bir eşiktir: sistemi benimsemek başlangıç sermayesini 500.000 TL’ye çıkarır ve onun beş katı tavan 2.500.000 TL’dir; dolayısıyla avukat yükümlülüğü olur mu değil, ne zaman sorusudur. Beş yıllık saat kurucuların beklediğinden daha sık kaçırılır: 2021’de verilen yetki 2026’da düştü ve düştükten sonra alınan kurul artırım kararı geçersizdir. Tavanlar, kurucuların modellediğinden daha hızlı, primsiz itibarî artırımlarla tüketilir; çünkü iç kaynaklardan bedelsiz artırım da tavanı yer. Ve sistem, artırımın kendisi dışında hiçbir şey için genel kurulu resimden çıkarmaz: yeni pay grupları, devir kısıtları ve imtiyazlar yaratan esas sözleşme değişiklikleri hâlâ m.421/3’teki yüzde 75 çoğunluğu gerektirir; bu yüzden gelecekteki bir turun ihtiyaç duyacağı pay sınıfları esas sözleşmede benimseme sırasında yaratılmalıdır.
Esas sözleşme için yazım kontrol listesi
Başlangıç sermayesini, çıkarılmış sermayeyi ve tavanı üç ayrı rakam olarak yazın. Yetkinin yalnızca “beş yıl” değil, başlangıç ve bitiş tarihlerini yazın. Açıkça yetki verin: primli ihraç; mevcut her grubun ve esas sözleşmenin zaten tanımladığı yeni imtiyazlı grupların paylarının ihracı; kurulun kaydetmesi gereken gerekçeyle rüçhan hakkının sınırlanması veya kaldırılması; istenirse belirlenen parametreler içinde ihraç fiyatının kurulca belirlenmesi. Kurul kararının nasıl ilan edileceğini düzenleyin (internet sitesi ve esas sözleşme istiyorsa Ticaret Sicili Gazetesi). Kurul artırımının yatırımcı üyesinin oyunu gerektirmesi için özel onaya tabi konulardaki grup onayı şartına çapraz atıf yapın. İki mekanizma bir arada var olabildiğinden opsiyon planı için şarta bağlı sermaye artırımı hükmünü yanına ekleyin. Ve yenileme genel kurulunu yetkinin düşeceği yıldan bir yıl önceye ajandaya alın.
Yönetim kurulu bu sistemde sermayeyi azaltabilir mi?
Hayır. Kayıtlı sermaye sistemi yalnızca artırıma yetki verir. Azaltım m.473–475 uyarınca genel kurul meselesi olmayı sürdürür.
Tavan, Delaware kuruluş belgesindeki “authorized capital” mı?
İşlevsel olarak benzer, hukuken farklı. Delaware’de yetkilendirilmiş paylar çıkarılıncaya kadar var olur ve süre sınırı yoktur; Türk tavanı beş yıllık bir ihraç yetkisidir, başlangıç sermayesinin beş katıyla sınırlıdır ve içindeki her ihraç ilan ve tescil edilmelidir.
Kurul artırımı için hâlâ Bakanlık temsilcisi gerekir mi?
Hayır. Bakanlık temsilcisi zorunluluğu genel kurullara bağlıdır. m.460 uyarınca kurul artırımı bir kurul işlemidir; kurul kararı, banka mektubu ve SMMM/YMM raporuyla ticaret siciline tescil edilir. Bakanlık yalnızca benimseme ile tavan veya süre değişikliğinde devreye girer.
İlgili: sermaye artırımı · emisyon primi · ESOP için şarta bağlı sermaye artırımı.
Kaynak. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (m.332, 376, 421, 445, 454, 459–460, 463–472, 473–475); Halka Açık Olmayan Şirketlerde Kayıtlı Sermaye Sistemine İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ (RG 19 Ekim 2012, 28446); 7887 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (RG 25 Kasım 2023); 1136 sayılı Avukatlık Kanunu (m.35).
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Somut bir durumun değerlendirilmesi için hukuki destek alınmalıdır.
