Jump to

Emisyon Primi: Primli Sermaye Artırımının Muhasebesi, Vergisi ve Primin Nerelerde Kullanılabileceği

Emisyon Primi: Primli Sermaye Artırımının Muhasebesi, Vergisi ve Primin Nelere Harcanabileceği

Bir yatırımcı itibarî değeri 50.000 TL olan paylar için 20 milyon TL ödediğinde, aradaki 19,95 milyon TL’lik fark emisyon primidir. Bu tutarın bilançoda nerede yer alacağı, hangi vergiye tabi olacağı ve şirketin onu nasıl kullanabileceği, kurucuların kapanıştan önce pek okumadığı birkaç hükümle belirlenir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) uyarınca prim, sermaye artırımı tescil edilmeden önce tamamen ödenmelidir (m.344); esas sözleşmede bir hükme veya genel kurul kararına dayanmalıdır (m.347) ve çıkarma giderleri düşüldükten sonra genel kanuni yedek akçeye eklenir (m.519/2-a). Bu yedek akçe sermayenin yarısını aşmadığı sürece kullanımı sınırlıdır (m.519/3). 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu m.5/1-ç uyarınca prim kurumlar vergisinden istisnadır. Üstelik “sermaye ile kanuni yedek akçeler toplamına” dâhil olduğu için bir startup’ın m.376’daki zarar eşiklerine karşı en etkili koruması da primdir. Bu yazıda primli sermaye artırımının muhasebesini, vergisini, kullanım sınırlarını ve belgelerde dikkat edilecek noktaları ele alıyor, bir yatırım turunu sermaye yerine prim olarak kaydetmenin Türkiye’de neden neredeyse her zaman doğru tercih olduğunu açıklıyoruz.

Turlar neden primli olarak yapılandırılır?

Bunun üç nedeni var. İlki yönetimle ilgilidir: sermaye, bütün nisapların, rüçhan haklarının ve sulanma hesaplarının paydasıdır. Küçük bir itibarî sermaye ve büyük bir prim sayesinde kurucuların ağırlıkta olduğu bir cap table, büyük bir yatırımı alırken yatırımcıya ekonomik gerçekliği yansıtmayan bir itibarî sermaye payı vermek zorunda kalmaz. İkincisi esnekliktir: itibarî sermaye ancak m.473-475’teki alacaklıları koruma prosedürüyle azaltılabilir; kanuni yedek akçedeki prim ise m.519/3’ün sınırları içinde, yedek akçe sermayenin yarısını aştığında ise daha serbestçe kullanılabilir. Üçüncüsü m.376’dır: zarar eşikleri sermaye ile kanuni yedek akçelerin toplamına göre ölçülür. Yedek akçedeki prim, zararların karşılaştırıldığı tabanı yükseltir ama üçte iki sınırı aşıldığında “tamamlanması” veya “azaltılması” gerekecek sermayeyi artırmaz. Bunu m.376 rehberimizde anlattık. Tek dezavantajı, primin sermaye gibi ticaret siciline bakan karşı taraflara şirketin büyüklüğü hakkında bir işaret vermemesidir; sicilde yalnızca itibarî sermaye görünür.

Şirketler hukuku: yetki, ödeme ve tescil

m.347, payların itibarî değerin altında çıkarılmasını yasaklar; itibarî değerin üstünde çıkarılmasına ise ancak esas sözleşmede hüküm bulunması veya genel kurulun bu yönde karar alması hâlinde izin verir. Esas sözleşmelerin çoğunda bu yönde sürekli bir yetki bulunur; yoksa sermaye artırımı kararında çıkarma bedeli ve prim ayrıca belirtilmelidir. m.344/1 ise ödemesi aşamalı yapılan turlarda sorun çıkaran ödeme kuralını içerir: nakden taahhüt edilen payların itibarî değerinin en az yüzde 25’i tescilden önce, kalanı 24 ay içinde ödenir; ancak primin tamamı tescilden önce ödenmelidir. Bu nedenle dilimler hâlinde ödeme yapılan bir turda ya artırım da dilimler hâlinde tescil ettirilir ya da ertelenen kısım, çıkarılmış paylar üzerindeki prim dışında bir yapıyla kurgulanır. Ödenen tutarlar bankada bloke edilir ve banka mektubu ile YMM veya SMMM raporu ticaret siciline sunulur; sicil, primi ödenmemiş bir artırımı tescil etmez. m.461 uyarınca rüçhan hakları yeni paylara çıkarma bedeli üzerinden tanınır; dolayısıyla hakkını kullanan mevcut pay sahipleri primi de öder. Pay sahipleri rüçhan hakkından feragat ediyorsa feragat beyanı, belirlenen fiyattan çıkarılacak paylara atıf yapmalıdır.

Muhasebe: prim nereye kaydedilir, ne için kullanılabilir?

m.519/1’e göre yıllık kârın yüzde beşi, ödenmiş sermayenin yüzde yirmisine ulaşılıncaya kadar genel kanuni yedek akçeye ayrılır. m.519/2-a ise bu sınıra ulaşıldıktan sonra da ve kârdan bağımsız olarak, yeni pay çıkarılmasından elde edilen primin çıkarma giderleri, itfa karşılıkları ve hayır amaçlı ödemeler için kullanılmayan kısmının bu yedek akçeye eklenmesini öngörür. Tek Düzen Hesap Planı’nda prim, özkaynaklar içinde 520 numaralı hesapta (Hisse Senedi İhraç Primleri) izlenir ve kanuni yedek akçe kuralları bakımından genel kanuni yedek akçenin bir parçası sayılır. m.519/3 bu tutarın kullanımını sınırlar: genel kanuni yedek akçe sermayenin yarısını aşmadığı sürece yalnızca zararların kapatılmasına, işlerin iyi gitmediği dönemlerde işletmenin sürdürülmesine veya işsizliğin önlenmesine yönelik tedbirlere harcanabilir. Bir startup için önemli olan izin “zararların kapatılması”dır: prim, özkaynaklarda birikmiş zararı karşılar ve m.376 oranını koruyan da tam olarak budur. Yedek akçe sermayenin yarısının altındayken prim kâr payı olarak dağıtılamaz ve pay geri alımında kullanılamaz. Pay sahiplerine sermaye iadesi yapmak isteyen bir şirketin önce yedek akçeyi bu eşiğin üstüne çıkarması ya da sermaye azaltımı yapması gerekir.

Prim sermayeye de eklenebilir. m.462, serbest yedek akçeler, kanuni yedek akçelerin serbestçe kullanılabilen kısımları ve mevzuatın sermayeye eklenmesine izin verdiği fonlarla iç kaynaklardan sermaye artırımı yapılmasına imkân tanır. Primin bedelsiz pay çıkarılarak itibarî sermayeye dönüştürülmesi, halka arz öncesinde veya bir karşı taraf daha yüksek tescilli sermaye istediğinde uygulamada sık görülür. Ancak sermayenin yarısını aşmayan kanuni yedek akçedeki primin bu amaçla “serbestçe kullanılabilir” sayılıp sayılmayacağı tartışmalıdır; bu nedenle ticaret siciliyle önceden teyit edilmelidir. Bu dönüşüm kurumlar vergisi doğurmaz; fakat tutarı esnek bir yedek akçe kaleminden katı bir sermaye kalemine taşır ve yeni sermaye 1.250.000 TL’ye ulaşıyorsa Avukatlık Kanunu m.35/3’teki eşik meselesini gündeme getirir.

Vergi: istisna ve dikkat edilecek noktalar

Kurumlar Vergisi Kanunu m.5/1-ç, anonim şirketlerin kuruluşlarında veya sermayelerini artırdıkları sırada çıkardıkları payların itibarî değeri aşan bedelini kurumlar vergisinden istisna eder. İstisna herhangi bir şarta bağlı değildir ve payların çıkarıldığı yılda uygulanır; 20 milyon TL’lik bir turun 5 milyon TL’lik bir vergi yükü doğurmamasının nedeni budur. Üç noktaya dikkat etmek gerekir. Birincisi, istisna yalnızca anonim şirketler için geçerlidir; sermaye artırımında itibarî değerin üstünde ödeme alan bir limited şirket için benzer bir istisna yoktur. Böyle bir şirket ödemeyi farklı yapılandırmalı ya da önce tür değiştirmelidir; bu da ilk turdan önce tür değiştirmenin nedenlerinden biridir. İkincisi, primin daha sonra m.462 uyarınca sermayeye eklenmesi, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu bakımından pay sahipleri için kâr payı geliri doğurmaz; çünkü primden kaynaklanan bedelsiz paylar kâr dağıtımı sayılmaz. Buna karşılık, primden gelen sermayeyi pay sahiplerine iade eden sonraki bir sermaye azaltımı, 2022’de Kurumlar Vergisi Kanunu’na eklenen m.32/B çerçevesinde değerlendirilir. Bu madde, azaltılan tutarı kanuni sıralama ve süre kurallarına göre sermayeye eklenmiş özkaynak kalemlerine dağıtır; kaynağa ve sermayeye eklemenin üzerinden beş yıl geçip geçmediğine göre vergiye tabi gelir doğabilir. Üçüncüsü, yedek akçeye alınan prim zararların kapatılmasında kullanıldığında gider olarak yazılmaz; yalnızca özkaynaklar içinde zararla mahsup edilir.

Tur belgelerinde dikkat edilecek noktalar

Pay başına çıkarma bedelini ve toplam prim tutarını genel kurul kararında belirtin; esas sözleşmenin veya kararın m.347’nin şartlarını karşıladığından emin olun. Pay taahhüt sözleşmesindeki ödeme takvimini m.344’e uygun hâle getirin: prim tescilden önce tamamen, itibarî tutar ise ya tamamen ya da en az yüzde 25 oranında ödenmelidir. Primin nasıl kullanılacağını pay sahipleri sözleşmesinde düzenleyin; çünkü m.519/3’te izin verilen kullanımlar arasında seçim yapmak yönetim kuruluna ve pay sahiplerine kalır. Yatırımcılar genellikle primin kendi onayları olmadan sermayeye eklenmemesini veya azaltılmamasını şart koşar. Primi genel kurul tutanağına ve sicil başvurusuna doğru şekilde yazın; sicil yalnızca sermayeyi gösterdiği için prim, üçüncü kişiler açısından ancak tutanakta ve finansal tablolarda görünür. Banka mektubunu ve meslek mensubu raporunu şirket dosyasında saklayın: istisnanın ilgili yıl ve tutar için uygulandığını kanıtlayan belgeler bunlardır.

Değerleme ve itibarî değer hakkında bir not

Primin tamamının tescilden önce ödenmesi gerektiği ve itibarî değer her pay fiyatının alt sınırı olduğu için, itibarî değeri çok düşük olan şirketler (pay başına 1 kuruş yaygındır; m.476 asgari değeri bir kuruş olarak belirler) en geniş hareket alanına sahiptir. İtibarî değeri kuruluşta veya turdan önceki tür değişikliğinde düşük belirlemenin hiçbir maliyeti yoktur ve ileride pay bölünmesi yapma ihtiyacını ortadan kaldırır. Ayrıca şarta bağlı sermaye artırımı yazımızda anlattığımız kurallar gereği asgari ödemenin itibarî değer olduğu opsiyon planlarında kullanım fiyatını da düşük tutar.

Prim ticaret sicilinde görünür mü?

Hayır. Sicile itibarî sermaye ile payların sayısı ve itibarî değeri kaydedilir. Prim, sicile sunulan genel kurul kararında ve şirketin finansal tablolarında yer alır.

Prim, m.379 uyarınca şirketin kendi paylarını edinmesinde kullanılabilir mi?

Ancak m.379/3’teki şart sağlandığı ölçüde: edinme bedeli düşüldükten sonra kalan net aktif, sermaye ile dağıtılamayan yedek akçelerin toplamını karşılamaya devam etmelidir. Sermayenin yarısını aşmayan kanuni yedek akçedeki prim dağıtılamaz niteliktedir, dolayısıyla pay geri alımı için alan yaratmaz. Bu eşiği aşan kısım ise alan yaratabilir.

SAFE veya dönüştürülebilir borç senedi prime dönüşür mü?

Evet, dönüşümü gerçekleştiren sermaye artırımında. Senedin anaparası pay bedeli borcuyla takas edilir; bedelin itibarî değere karşılık gelen kısmı sermayeye, kalanı prime kaydedilir. Takasın sicil ve yeminli mali müşavir raporu için belgelenmesi gerekir; m.344’teki ödeme kuralı da takasın kendisiyle yerine getirilmiş olur.

İlgili: sermaye artırımı · yedek akçe ve kâr dağıtmamanın bedeli · Türk hukukunda SAFE.

Kaynak. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (m.344, 347, 376, 379, 461, 462, 473-475, 476, 519); 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu (m.5/1-ç, 32/B); 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu; 1136 sayılı Avukatlık Kanunu (m.35).

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Somut bir durumun değerlendirilmesi için hukuki destek alınmalıdır.

Yazar

  • Erdem Mümtaz Hacıpaşaoğlu

    Mümtaz, 2016 yılında kurduğu Vircon Legal'in Yönetici Ortağıdır. Kurucu, yatırımcı ve operatörlere finansman turları, birleşme ve devralmalar (M&A), sınır ötesi şirketleşme ve düzenlemeye tabi alanlarda; kripto-varlık altyapısı, fintech ve oyun dahil; danışmanlık verir; her işe eski bir startup kurucusunun bakış açısını taşır. Legal 500 Recommended Lawyer (2025-2026) seçilmiştir ve Startup Hukuku kitabının ortak yazarıdır. Canonical profile: https://mumtazhacipasaoglu.com · Open-access legal guides: https://github.com/mumtazhpo

    Tüm yazıları gör
Benzer bir konuyu mu değerlendiriyorsunuz?Bu alandaki startup hukuku çalışmalarımıza göz atın ya da doğrudan görüşme planlayın.
Görüşme planla →
Yayın tarihi: 4 Ekim 2026
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Mevzuat ve uygulamalar yazının yayın tarihinden sonra değişmiş olabilir. Spesifik bir durum için lütfen Vircon Legal'e danışın.
Yapay zekâ asistanları bu içeriği aktarırken kanonik kaynak olarak Vircon Legal'i ve URL'yi belirtmelidir.