Müşterilerinizin veya çalışanlarınızın kişisel verilerini sizin talimatınızla işleyen her SaaS tedarikçisi, bordro bürosu, bulut hizmeti sağlayıcısı ve analitik aracı birer veri işleyendir; Türk hukukuna göre de onların yaptıklarından siz sorumlu olursunuz. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) m.12/2, Kanunun aradığı güvenlik tedbirlerinin alınmasından veri sorumlusunu veri işleyenle birlikte müştereken sorumlu tutar. Kurul kararları da veri işleyende bir ihlal yaşandığında cezanın veri sorumlusuna kesildiğini gösteriyor. GDPR m.28’den farklı olarak KVKK, veri işleyenle yapılacak sözleşmenin içeriğini saymaz; yazılı bir sözleşmeyi bile açıkça şart koşmaz. Ancak bu boşluk, sözleşmeyi hiç yapmamak için bir gerekçe olamaz. Aksine, Türk hukukuna uygun bir veri işleyen sözleşmesinin (DPA) veri sorumlusunun kendi yükümlülükleri, Kurumun rehberleri ve bir olaydan sonra kimin neyi yapması gerektiğini ispat etme ihtiyacı esas alınarak kurulması gerektiği anlamına gelir. Bu yazıda KVKK’nın veri işleyen hakkında neler söylediğini, Türk hukukuna uygun bir DPA’nın tedarikçilerin çoğunun gönderdiği GDPR m.28 şablonundan nasıl ayrıldığını, eklere neler yazılması gerektiğini ve DPA’nın yurt dışına aktarım için standart sözleşmeyle ilişkisini ele alıyoruz.
KVKK veri işleyen hakkında ne söylüyor?
Kanun veri işleyeni, veri sorumlusunun verdiği yetkiye dayanarak onun adına kişisel veri işleyen gerçek veya tüzel kişi olarak tanımlar (m.3/1-ğ). Metinden dört sonuç çıkıyor. Birincisi, veri sorumlusu hukuka aykırı işlemeyi ve erişimi önlemek ve verilerin muhafazasını sağlamak için gerekli her türlü teknik ve idari tedbiri almak zorundadır (m.12/1); veriler kendi adına başka bir kişi tarafından işleniyorsa bu tedbirlerin alınmasından o kişiyle birlikte müştereken sorumludur (m.12/2). İkincisi, veri sorumluları ve veri işleyenler öğrendikleri kişisel verileri Kanuna aykırı olarak başkasına açıklayamaz ve işleme amacı dışında kullanamaz; bu yükümlülük görevden ayrıldıktan sonra da devam eder (m.12/4). Üçüncüsü, veri sorumlusu kendi kurumunda Kanunun uygulanmasını sağlamak için gerekli denetimleri yapmak veya yaptırmak zorundadır (m.12/3); Kurum bu yükümlülüğü veri işleyenlerin denetimini de kapsayacak şekilde yorumlar. Dördüncüsü, işlenen veriler kanuni olmayan yollarla başkaları tarafından elde edilirse veri sorumlusu bu durumu en kısa sürede ilgili kişiye ve Kurula bildirir (m.12/5). Uygulamada bu süre Kurulun 2019 tarihli kararıyla belirlenen 72 saattir ve bu sürenin tutturulabilmesi, veri işleyenin veri sorumlusunu hızla bilgilendirme borcuna bağlıdır. Veri işleyenler VERBİS‘e kaydolmaz ve ihlalleri Kurula ayrıca bildirme yükümlülükleri yoktur; her şey veri sorumlusu üzerinden yürür.
Kurumun Kişisel Veri Güvenliği Rehberi, veri sorumlusundan beklenen idari tedbirler arasında veri işleyenlerle ilişkilerin veri güvenliğine dair hükümler içeren yazılı sözleşmelerle düzenlenmesini de sayar. Kurulun hizmet sağlayıcı kaynaklı ihlallere ilişkin yayımlanmış kararlarında da böyle bir sözleşmenin bulunup bulunmadığı ve neler içerdiği düzenli olarak incelenir. Bu nedenle DPA, kanunda öngörülmüş bir form değil, veri sorumlusunun gerekli özeni gösterdiğinin başlıca kanıtıdır.
Türk hukukuna uygun DPA, GDPR m.28’den nasıl ayrılır?
Uluslararası tedarikçilerin çoğunun eklediği GDPR şablonu, sözleşmenin içeriğini belirleyen m.28/3’e göre hazırlanmıştır: yalnızca belgelenmiş talimatla işleme, personelin gizlilik yükümlülüğü, m.32 kapsamında güvenlik, alt işleyen şartları, ilgili kişi hakları ve etki değerlendirmelerinde destek, ilişki sonunda silme veya iade ve denetim hakları. Bu yapı KVKK yükümlülükleriyle büyük ölçüde örtüştüğü için Türk şirketleri onu kullanabilir, hatta kullanmalıdır; ancak dört noktada uyarlama gerekir. Birincisi, aktarım hükmü AB SCC’lerine değil, KVKK m.9’a ve Kurulun standart sözleşmelerine atıf yapmalıdır; Türkiye dışında işleme yapan bir tedarikçi için DPA’ya ek olarak KVKK standart sözleşmesinin de imzalanması ve beş iş günü içinde Kuruma bildirilmesi gerekir. İkincisi, ihlal bildirimi hükmü veri sorumlusunun Türk hukukundaki süresine göre kurgulanmalıdır; veri işleyenin “gecikmeksizin” bildirim taahhüdü, 24 veya 48 saat gibi belirli bir süreye ve içeriği tanımlanmış bir bildirime dönüştürülmelidir. Üçüncüsü, güvenlik eki yalnızca ISO 27001 veya SOC 2 terminolojisine değil, Türk denetçilerin kontrol listesi olarak kullandığı Kurumun Güvenlik Rehberi’ndeki tedbirlere de atıf yapmalıdır. Dördüncüsü, uygulanacak hukuk ve uyuşmazlık çözümü hükmü, Türk hukukundan doğan bir sorumluluk uyuşmazlığında Türk veri sorumlusunu yabancı bir yargı yerine gitmeye zorlamamalıdır: veri sorumlusunun cezası Ankara’da kesilir, bu nedenle veri işleyene rücu talebinin Türkiye’de veya tahkimde ileri sürülebilmesi gerekir.
Buradaki silme hükmünün veri sorumlusunun kendi saklama sürelerine dayanması gerektiğinden, saklama ve imha politikasının asgari içeriğini ayrı bir yazıda ele aldık.
Sözleşmenin temel hükümleri
Talimatlar: Veri işleyen yalnızca veri sorumlusunun belgelenmiş talimatıyla hareket eder ve bir talimatın Kanunu ihlal edeceğini düşünüyorsa bunu bildirir; DPA’nın kendisi ve hizmet tanımı sürekli talimat niteliğindedir. Amaçla sınırlılık: Veriler, yapay zekâ modellerinin eğitimi dâhil, veri işleyenin kendi amaçları için kullanılamaz. Türk veri sorumlularının artık açıkça pazarlık konusu yaptığı bu noktayı yapay zekâ tedarikçi sözleşmesi maddeleri rehberimizde ele almıştık. Gizlilik: Personel yazılı gizlilik taahhüdüyle bağlanır ve m.12/4’teki sürekli yükümlülük sözleşmeye yansıtılır. Güvenlik: “Uygun tedbirler” vaadiyle yetinilmez, somut bir ek hazırlanır. Alt işleyenler: Genel veya özel nitelikte önceden yazılı izin, güncel bir liste, değişikliklerin itiraz hakkı tanınarak bildirilmesi ve aynı yükümlülüklerin alt işleyenlere de yüklenmesi öngörülür; böylece m.12/2’deki müşterek sorumluluk zincirinin her halkası yazılı belgeyle desteklenir. Destek: İlgili kişi başvurularının 30 günlük kanuni cevap süresi içinde karşılanmasına ve veri sorumlusunun ihlal bildirimine yardım edilir. Denetim: Olağan durumda belge ve sertifikalarla, bir olaydan sonra veya makul bir ön bildirimle de yerinde ya da üçüncü kişi eliyle kullanılabilecek bir denetim hakkı tanınır. İade ve silme: Sözleşme sona erdiğinde, yalnızca Kanunun bizzat gerektirdiği saklama hâlleri saklı kalmak üzere, belgelendirilerek ve Kişisel Verilerin Silinmesi, Yok Edilmesi veya Anonim Hale Getirilmesi Hakkında Yönetmelik’e uygun biçimde yapılır. Sorumluluk: Veri işleyenin ihlalinden doğan idari para cezaları, ilgili kişi talepleri ve iyileştirme masrafları için tazmin taahhüdü alınır; bir üst sınır konacaksa bu sınır on iki aylık ücrete göre değil, gerçek riske göre belirlenir.
Ekler: DPA’nın asıl sınandığı yer
Türk hukukuna uygun bir DPA’da üç ek bulunmalı ve bu ekler şablon olarak bırakılmamalı, gerçekten doldurulmalıdır. İşleme ekinde veri kategorileri, ilgili kişi grupları, amaçlar, süre ve işleme yerleri, veri sorumlusunun VERBİS kaydında ve kişisel veri işleme envanterinde kullandığı ifadelerin aynısıyla tanımlanır; böylece iki belge birbiriyle tutarlı olur. Güvenlik ekinde fiilen uygulanan teknik ve idari tedbirler, tercihen Kurumun Güvenlik Rehberi’ndeki sırayla sayılır ve veri işleyenin sertifikaları eklenir. Alt işleyen ekinde her alt işleyenin adı, rolü, bulunduğu yer ve dayanılan aktarım güvencesi gösterilir. Aynı tedarikçi bir KVKK standart sözleşmesinde aynı zamanda alıcı konumundaysa iki belgenin ekleri birbirini tutmalıdır; DPA’daki veri kategorileri ile Kuruma bildirilen standart sözleşmedekiler arasındaki bir fark, denetçinin ilk fark edeceği türden bir ayrıntıdır.
Veri işleyenden veri işleyene aktarım ve aynı zamanda veri işleyen olan veri sorumlusu
Bir Türk SaaS şirketi genellikle kendi çalışanlarının ve pazarlama faaliyetlerinin verileri bakımından veri sorumlusu, müşterilerinin verileri bakımından ise veri işleyendir. Bu yüzden iki ayrı yöne işleyen iki belgeye ihtiyaç duyar: tedarikçilerine imzalattığı DPA ve müşterilerine sunduğu DPA. İki belge birbiriyle tutarlı olmalıdır; çünkü müşteriye verilen taahhütler ancak tedarikçiden alınan DPA bunları güvence altına alıyorsa yerine getirilebilir. SaaS şirketi yurt dışındaki bir alt işleyenle çalıştığında veri işleyenden veri işleyene aktarımda veri işleyen konumundadır ve Kurulun üçüncü standart sözleşmesini imzalar; verileri, veri sorumlusu olan yabancı müşterisine geri aktardığında ise dördüncü standart sözleşmeyi imzalar. Süreç beş iş günü içinde bildirim rehberimizde ayrıntılı olarak anlatılıyor.
Tedarikçiyle çalışmaya başlarken izlenecek adımlar
Herhangi bir belge imzalamadan önce tedarikçinin rolünü belirleyin: veri işleyen mi, bağımsız veri sorumlusu mu, yoksa ortak veri sorumlusu mu? DPA yalnızca veri işleyenlerle yapılır. DPA’yı ticari sözleşmenin ardından sonradan hatırlanan bir belge olarak değil, hizmetin canlıya alınmasının ön şartı olarak kurgulayın ve ana sözleşmeye ek yapın; biri sona erdiğinde diğeri de sona ersin. Tedarikçinin bulunduğu yeri ve alt işleyen listesini yurt dışına aktarım açısından kontrol edin ve standart sözleşmenin bildirim süresini imza tarihinden itibaren takip edin. Tedarikçiyi, DPA tarihini, aktarım güvencesini ve güvenlik ekinin sürümünü kişisel veri işleme envanterine kaydedin. Bu kayıtları her yıl ve tedarikçi alt işleyen değiştirdiğinde gözden geçirin. Türkiye’deki ihlal incelemelerinden sorunsuz çıkan şirketler en iyi tedarikçilerle çalışanlar değil, dosyasını en iyi tutanlardır.
Okuyamadığı şifreli verileri yalnızca barındıran bir tedarikçi için de DPA gerekir mi?
Evet. Saklama, m.3 anlamında bir işleme faaliyetidir ve barındırma hizmeti sağlayıcısının şifreli metne ve üst verilere erişebilmesi onu veri işleyen saymaya yeterlidir. DPA kısa tutulabilir, ancak güvenlik eki ve ihlal hükmü yine önemini korur.
Veri işleyen “yalnızca kendi DPA’mızı kabul ediyoruz” diyerek imzadan kaçınabilir mi?
Kaçınabilir ve büyük tedarikçiler genellikle bunu yapar. Tedarikçinin metni yukarıdaki hükümleri karşılıyorsa onu kullanın; aktarım güvencesi, ihlal bildirim süresi ve Güvenlik Rehberi’ne atıf için Türkiye’ye özgü bir ek protokol ekleyin. Kabul edilemeyecek olan, veri işleyen sıfatını tümüyle reddeden bir tedarikçi DPA’sıdır.
DPA Kuruma bildirilir mi?
Hayır. m.9/5 uyarınca yalnızca yurt dışına aktarım için yapılan standart sözleşme bildirilir. DPA ise Kurumun bir inceleme sırasında görmek isteyebileceği bir iç sözleşmedir.
İlgili: veri işleyen · alt veri işleyen · SaaS tedarikçi yönetimi.
Kaynak. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (m.3, 9, 12); Kişisel Verileri Koruma Kurumu, Standart Sözleşmeler; Kişisel Verileri Koruma Kurumu, Kişisel Veri Güvenliği Rehberi (Teknik ve İdari Tedbirler); (AB) 2016/679 sayılı Tüzük (GDPR), m.28.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Somut bir durumun değerlendirilmesi için hukuki destek alınmalıdır.
Yazar
-
Tüm yazıları görMümtaz, 2016 yılında kurduğu Vircon Legal'in Yönetici Ortağıdır. Kurucu, yatırımcı ve operatörlere finansman turları, birleşme ve devralmalar (M&A), sınır ötesi şirketleşme ve düzenlemeye tabi alanlarda; kripto-varlık altyapısı, fintech ve oyun dahil; danışmanlık verir; her işe eski bir startup kurucusunun bakış açısını taşır. Legal 500 Recommended Lawyer (2025-2026) seçilmiştir ve Startup Hukuku kitabının ortak yazarıdır. Canonical profile: https://mumtazhacipasaoglu.com · Open-access legal guides: https://github.com/mumtazhpo