Türk startup’larının çoğu ticaret sicilinin şablon esas sözleşmesiyle kurulur ve ilk tur yatırımcılarının çoğu ardından pay sahipleri sözleşmesini esas sözleşmeye yapıştırmaya çalışır. İki içgüdü de aynı nedenle yanlıştır: anonim şirketin esas sözleşmesi özel bir sözleşme değildir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (TTK) 340. maddesi uyarınca esas sözleşme Kanunun anonim şirketlere ilişkin hükümlerinden ancak Kanunda açıkça izin verilmişse sapabilir; 480. madde uyarınca pay sahibine pay bedelini ödemek dışında borç yükleyemez; 452. madde uyarınca genel kurul her hükmünü sonradan, müktesep ve vazgeçilmez haklar saklı kalmak üzere, değiştirebilir. Dolayısıyla esas sözleşmeye giren şirketi, sicili ve gelecekteki her pay sahibini bağlar, ama yalnızca Kanun izin veriyorsa; pay sahipleri sözleşmesine giren ise imzacıları bağlar, neredeyse her şeyi söyleyebilir ve sicil yoluyla değil tazminat ve aynen ifa yoluyla icra edilir. Bu yazı esas sözleşmenin zorunlu içeriğini, onu çevreleyen iki ilkeyi, Kanunun esas sözleşmede izin verdiği yatırımcı korumalarını ve nasıl yazılacağını, sözleşmede kalması gereken hükümleri ve iki belgenin birlikte nasıl çalıştırılacağını anlatıyor. Pay sahipleri sözleşmesinin on kritik başlığı ve aile şirketlerinde hangi taahhüt nereye yazılarımızın devamı.
Esas sözleşmede ne bulunmalı
339/1. madde esas sözleşmenin yazılı yapılmasını ve kurucuların imzalarının noterce onaylanmasını ya da ticaret sicili müdürü veya yardımcısı huzurunda imzalanmasını ister. 339/2. madde zorunlu içeriği sayar: ticaret unvanı ve merkez; esaslı noktaları belirtilmiş işletme konusu; sermaye, her payın itibari değeri ve ödenmesinin şekil ve şartları; payların nama ya da hamiline yazılı olacağı, belirli paylara tanınan imtiyazlar ve devir sınırlamaları; ayni sermaye ve değerleri, işletme ya da ayın devralınması ve kuruculara ödenecek karşılıklar; kuruculara, yönetim kurulu üyelerine ve diğer kimselere kârdan sağlanacak menfaatler; yönetim kurulu üyelerinin sayısı ve imzaya yetkililer; genel kurulların nasıl çağrılacağı ve oy hakları; süreyle sınırlıysa süre; ilanların nasıl yapılacağı; kurucuların taahhüt ettiği pay türleri ve miktarları; hesap dönemi. 339/3. madde ilk yönetim kurulunun esas sözleşmeyle atanmasını ister. 332. madde asgari sermayeyi belirler; 7887 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı 1 Ocak 2024’ten itibaren olağan anonim şirkette 250.000 TL’ye, kayıtlı sermaye sistemini kabul eden halka açık olmayan şirkette başlangıç sermayesini 500.000 TL’ye yükseltti. Şablon esas sözleşme bunların hepsini karşılar; eksik olan, yatırımcının ihtiyaç duyduğu her şeydir.
İki sınır: emredici hükümler ve tek borç ilkesi
340. madde emredici hükümler ilkesini koyar: esas sözleşme Kanunun anonim şirket kurallarından ancak Kanunda açıkça izin verilmişse sapabilir. Sonuç, Kanunun yetki vermediği bir hükmün muhalife karşı icra edilemez olmasından ibaret olmayıp geçersiz olmasıdır; sicil tescili reddedebilir ya da mahkeme sonradan iptal edebilir. Kanunun izinleri belirli ve dağınıktır: imtiyazlı paylar için 478, devir onayı için 492, pay gruplarının yönetim kurulunda temsili için 360, ağırlaştırılmış nisaplar için 421, kayıtlı sermaye için 460, şarta bağlı sermaye için 463, elektronik toplantı için 1527 ve diğerleri. 480. madde tek borç ilkesini koyar: Kanunda öngörülen istisnalar dışında esas sözleşmeyle pay sahibine pay bedelini ve primi ifa dışında borç yükletilemez; pay sahipleri sermaye olarak verdiklerini geri isteyemez (480/3); yalnızca pay devirlerinin şirket onayına bağlı olduğu hallerde esas sözleşme belli zamanlarda tekrarlanan ve konusu para olmayan ikincil yükümlülükler yükleyebilir, bunlar senetlerin arkasına yazılabilir (480/4). Sonuç, pay sahibini bir şey yapmakla yükümlü kılan her hükmün, gelecek turu fonlamak, drag-along’da satmak, şirkette çalışmak, rekabet etmemek, ceza ödemek, esas sözleşmede yer alamayacağıdır; yeri pay sahipleri sözleşmesidir.
Yatırımcının esas sözleşmeye hukuken koyabildikleri
İyi yazılmış bir startup esas sözleşmesi Kanunun verdiği her izni kullanır. 478. madde uyarınca imtiyazlı paylar yatırımcı için kâr payı ve tasfiye önceliği olan bir grup yaratır; 479. madde pay başına en çok on beş oya kadar oyda imtiyaza izin verir (fazlası yalnızca kurumsallaşma ya da haklı sebep için mahkeme kararıyla) ve bu imtiyaz esas sözleşme değişikliği ile ibra ve sorumluluk davası kararlarında kullanılamaz; bunu imtiyazlı paylar yazısında ele aldık; mevcut şirkette imtiyaz yaratmak 421/3-b’deki yüzde yetmiş beş oyunu gerektirir. 360. madde uyarınca yönetim kurulunda temsil, tanımlı bir pay grubuna belirli sayıda koltuk için aday önerme hakkı verir ve genel kurul haklı sebep yoksa adayı seçmek zorundadır; yatırımcı yöneticisinin vaat değil şirketler hukuku hakkı olmasının yolu budur. Yatırımcı onayına bağlı konulara (reserved matters) şirketler hukuku gücü vermek için nisaplar 421/1 uyarınca ağırlaştırılır (esas sözleşme nisapları sıkılaştırabilir, gevşetemez) ve sayılan kararlarda imtiyazlı grubun olumlu oyu şart koşulur; 454. madde bunu imtiyazlı pay sahipleri özel kuruluyla destekler. 492. madde uyarınca devir onayı ve 493/2 uyarınca bileşim hükmü, pay devri kısıtlamaları yazımızda açıkladığımız gibi sözleşmenin devir rejimini şirketçe icra edilebilir kılar. 460. madde kayıtlı sermaye ve 463. madde şarta bağlı sermaye, tur mekaniğini ve opsiyon havuzunu esas sözleşmeye yerleştirir. 390 ve 1527. maddeler uyarınca yönetim kurulu usul hükümleri toplantı nisabını, çağrıyı ve elektronik katılımı kurar. Kanuni tabanın üzerinde bilgi hakları tüm pay sahiplerine tanınabilir, tabanın altına indirilemez. Bunların her biri tescil edilir, ilan edilir ve gelecekteki her pay sahibine görünürdür; değerleri tam da budur.
Pay sahipleri sözleşmesinde kalması gerekenler
Sözleşme, 480. maddenin dışladığını ve Kanunun yetki vermediğini taşır: good ve bad leaver fiyatlamalı kurucu vesting ve ters vesting; satma ya da satışı sağlama yükümlülüğü olarak drag-along ve tag-along; gelecek turlar için rüçhan hakkı feragatleri ve pay-to-play; yatırımcı adayının seçimi dahil belirli yönde oy kullanma yükümlülükleri; kurucuların pay sahibi olarak rekabet yasağı ve ayartmama taahhütleri; aylık ayrıntılı bilgi ve raporlama taahhütleri; gelecek ihraçlarla uygulanan seyreltme önleyici fiyat düzeltmeleri; grup önceliğinin ötesindeki tasfiye şelalesi mekaniği; alım ve satım opsiyonları; cezalar ve tazminatlar. Sözleşme ayrıca oy kullanma ve yönlendirme taahhüdünü içermelidir: her taraf oylarını kullanmayı ve aday yöneticilerinin şirketin sözleşmeye etki vermesi yönünde hareket etmesini sağlamayı taahhüt eder ve esas sözleşmenin Kanunun izin verdiği ölçüde buna göre değiştirileceğini kabul eder. Bir hüküm iki yerde de durabiliyorsa ikisinde de durmalı, esas sözleşme şirketler hukuku mekanizmasını, sözleşme ekonomik vaadi taşımalı; çatışırlarsa sözleşme taraflar arasında hangisinin üstün olduğunu söylemeli, şirkete ve üçüncü kişilere karşı esas sözleşmenin üstün olduğunu bilerek.
Değişiklik, müktesep haklar ve yüzde yetmiş beş
452. madde, esas sözleşmede aksine hüküm yoksa, genel kurulun esas sözleşmenin bütün hükümlerini Kanunun şartlarına uyarak, müktesep ve vazgeçilmez haklar saklı kalmak üzere değiştirmesine izin verir. Olağan değişiklikler 421/1 nisabını ister (sermayenin yarısı temsil, hazır oyların çoğunluğu, ikinci toplantıda üçte bir); bilanço zararlarını kapatmak için yükümlülük ve ikincil yükümlülük koyan kararlar ile merkezin yurt dışına taşınması oy birliği ister (421/2); işletme konusunun tamamen değiştirilmesi, imtiyazlı pay oluşturulması ve nama yazılı payların devrinin sınırlandırılması her toplantıda sermayenin yüzde yetmiş beşini ister (421/3–4). 453. madde değişiklik metninin mevcut hükümlerle birlikte toplantıdan önce ilanını ve 333. madde kapsamındaki şirketlerde Bakanlık iznini ister. Şablon esas sözleşmeli şirkete gelen yatırımcı bu yüzden kapanışın, kurucuların tam katılımıyla bir genel kurulda kabul edilen tam bir yeniden düzenlemeyi içermesini beklemeli ve daha önceki bir değişikliğin nisapları düşürmediğini (421/1 bunu geçersiz kılar) ya da bir hükmün pay sahiplerini şahsen bağlamaya kalkışmadığını (480 bunu geçersiz kılar) kontrol etmelidir.
İşe yarayan bir kaleme alma sırası
Term sheet’ten başlayın ve her koşulu üç sütuna ayırın: Kanunun esas sözleşmede izin verdiği şirketler hukuku mekanizması, sözleşme için ekonomik vaat ve her ikisi. Esas sözleşmeyi yama değil yeniden düzenleme olarak yazın: pay grubu tablosu, 360. maddeyi kullanan yönetim kurulu maddesi, 421 nisaplarını ve imtiyazlı grup oyunu kullanan onaya bağlı konular maddesi, bileşim hükmüyle 492–494. maddeleri kullanan devir maddesi, plan gerektiriyorsa 460 ya da 463. maddeyi kullanan sermaye maddesi, 390 ve 1527. maddeleri kullanan toplantı maddesi ve 478. maddeyi kullanan kâr payı ve tasfiye maddesi. Sözleşmeyi esas sözleşmeye madde madde atıf yapacak, bu taahhüdü taşıyacak ve sicil bir hükmü reddederse ne olacağını tanımlayacak şekilde yazın. Sonra ilin sicil uygulamasını kontrol edin; çünkü siciller bileşim hükmü ve onaya bağlı konular için kabul ettikleri ifadede farklılaşır ve kapanış günü reddedilen bir hüküm herkesin kaçınabileceği bir gecikmedir.
Esas sözleşme kurucuları dört yıl kalmakla yükümlü kılabilir mi?
Hayır; 480. madde pay bedelini ödemenin ötesinde yükümlülüğü yasaklar. Kurucu bağlılığı sözleşmede (vesting, leaver koşulları, rekabet yasağı) ve şirketler hukuku sonucu için sözleşmenin kullandığı devir onayı hükmü ile imtiyazlı grup yapısında yer alır.
Esas sözleşmedeki onaya bağlı konular listesi icra edilebilir mi?
Kanunun izin verdiği nisap ve grup oyu olarak yazılmışsa evet: 421/1 uyarınca ağırlaştırılmış genel kurul nisapları ve 478 ile 454 uyarınca imtiyazlı grubun olumlu oyu. Pay grubu mekanizması olmadan yalnızca “yatırımcı onay vermelidir” diyen liste en iyi ihtimalle sözleşmeseldir.
Sicil bileşim hükmümüzü reddetti. Şimdi ne olacak?
İfadeyi 493/2’yi izleyecek şekilde ayarlayın: izinli pay sahiplerini şirketin işletme konusu ya da ekonomik bağımsızlığına atıfla tanımlayın (rakip yok; yalnızca kurucular, çalışanlar, onaylı yatırımcılar ve bağlı şirketleri). Ekonomik sürümü sözleşmede tutun ve 493/1 alım yolunu destek olarak kullanın.
İlgili: esas sözleşme · pay sahipleri sözleşmesi · koruyucu hükümler · kurucu vesting.
Kaynak. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (m.332–333, 339–340, 360, 390, 421, 452–454, 460, 463, 478–480, 492–494, 1527); 24.11.2023 tarihli ve 7887 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (asgari sermaye).
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Somut bir durumun değerlendirilmesi için hukuki destek alınmalıdır.
