Bir pay sahibinin hukuka aykırı saydığı genel kurul kararı kendiliğinden geçersiz değildir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) sakat kararları sonuçları çok farklı iki kutuya ayırır: dava hakkı olan biri üç ay içinde iptalini sağlamadıkça ayakta kalan iptal edilebilir kararlar (m.445–446) ve hiç etki doğurmamış olan, her zaman öyle olduğu tespit edilebilen batıl kararlar (m.447). Kurucular ve yatırımcılar için bu ayrım, tartışmalı bir sermaye artırımının, esas sözleşme değişikliğinin, yönetim kurulu seçiminin ya da kâr payı kararının takvim dönünce güvende olup olmadığını belirler; ilan, teminat, yürütmenin geri bırakılması, kararın etkisi ve kötü niyetli dava sorumluluğuna ilişkin 448–451. maddelerdeki usul kuralları ise kavganın gerçekte nasıl yürütüldüğünü. Bu yazı sebepleri ve dava hakkı kurallarını, tutanağa geçirilmesi gereken muhalefeti, üç aylık hak düşürücü süreyi ve uygulanmadığı halleri, batıl karar kategorilerini, geçici tedbirleri ve sonucun karar üzerine yapılmış işlemler için ne anlama geldiğini anlatıyor. Azınlık hakları, yatırımcı sonrası ilk genel kurul ve yönetim kurulu toplantıları ve batıl yönetim kurulu kararları yazılarımızı tamamlıyor. 622. madde uyarınca aynı kurallar limited şirketlere kıyasen uygulanır.
İptal sebepleri
445. madde, 446. maddede sayılan kişilerin kanun veya esas sözleşme hükümlerine ve özellikle dürüstlük kuralına aykırı genel kurul kararları aleyhine karar tarihinden itibaren üç ay içinde şirket merkezindeki asliye ticaret mahkemesinde iptal davası açmasına izin verir. Üç kategori uyuşmazlıkların çoğunu kapsar. Kanuna aykırılık usuli sakatlıkları (çağrının usulsüzlüğü, gündemin gereği gibi ilan edilmemesi, nisabın sağlanmaması, katılma hakkı olmayanların oy kullanması) ve maddi olanları (461. madde çoğunluğu olmadan sermaye artırımı, yedek akçe kurallarına aykırı kâr payı) içerir; esas sözleşmeye aykırılık esas sözleşmenin koyduğu nisap, grup hakkı ya da usul ihlallerini kapsar; dürüstlük kuralına aykırılık ise çoğunluğun şirket gerekçesi olmadan azınlık aleyhine kendi çıkarını gözettiği kararlara, örneğin sulandırma amaçlı sermaye artırımına ya da yönetime ödeme yapılırken yıllarca kâr dağıtmama kararına karşı kullanılan, geri kalan hâlleri kapsayan kategoridir. Yönetim kurulu kararları 445. maddenin kapsamında değildir; 391. maddedeki butlan rejimine ve kayıtlı sermaye sisteminde 460/5. maddedeki özel bir aylık davaya tabidir.
Kim dava açabilir ve tutanaktaki muhalefet
446. madde dört grup sayar. Toplantıda hazır bulunup karara olumsuz oy veren ve muhalefetini tutanağa geçirten pay sahibi (446/1-a); olağan yol budur ve pay sahibi hayır oyu verip muhalefetinin tutanağa geçirilmesinde ısrar etmezse bu yol daha toplantıda kapanır. Toplantıda hazır bulunsun ya da bulunmasın, olumsuz oy kullanmış olsun ya da olmasın, çağrının usulüne göre yapılmadığını, gündemin gereği gibi ilan edilmediğini, katılma yetkisi olmayan kişilerin ya da temsilcilerinin katılıp oy kullandığını, kendisine katılma ve oy kullanma izninin haksız olarak verilmediğini ve bu aykırılıkların kararın alınmasında etkili olduğunu ileri süren pay sahibi (446/1-b); toplantıdan dışlanan ya da haberi olmayan pay sahiplerinin yolu budur ve nedensellik şartı önemlidir. Organ olarak yönetim kurulu (446/1-c). Ve kararın yerine getirilmesi kişisel sorumluluğuna sebep olacaksa yönetim kurulu üyelerinden her biri (446/1-d); bir yöneticinin hukuka aykırı pay sahibi talimatıyla 553. madde arasında sıkışmaktan kurtulmasının yolu budur. Yönetim kurulunda koltuğu olan yatırımcı için pratik sonuç, aday gösterdiği üyenin yatırımcının payının tek başına engelleyemediği bir karara dava açabilmesi ve pay sahipleri sözleşmesinin ne zaman açacağını söylemesi gerektiğidir.
Üç aylık hak düşürücü süre
445. maddedeki üç ay karar tarihinden işler ve usuli bir süre değil hakkın kendisini düşüren bir süredir: mahkeme kendiliğinden uygular; uzatılamaz, durmaz ve kesilmez, süreden feragat edilemez. 448/2. madde üç aylık sürenin sona ermesinden önce duruşmaya başlanamayacağını ve birden fazla iptal davasının birleştirilerek görüleceğini öngörür; böylece bir karara karşı tüm davalar birlikte karara bağlanır. İşlem planlaması için sonuç, üç ay sonra dava edilmemiş kararın iptalden güvende olmasıdır; tur ve çıkış kapanış listelerinin genel kurulu erkene almasının ve Türk şirketi satın alan alıcıların son üç ayın tüm toplantı tutanaklarını istemesinin nedeni budur. Süre butlana uygulanmaz: batıl karara her zaman dava açılabilir ya da butlanı savunma olarak ileri sürülebilir.
Batıl kararlar: Madde 447
447. madde özellikle pay sahibinin genel kurula katılma, asgari oy, dava ve kanundan kaynaklanan vazgeçilemez nitelikteki haklarını sınırlandıran ya da ortadan kaldıran; bilgi alma, inceleme ve denetleme haklarını kanunen izin verilen ölçü dışında sınırlandıran; anonim şirketin temel yapısını bozan ya da sermayenin korunması hükümlerine aykırı kararları batıl sayar. Liste örnekleyicidir (“özellikle”) ve Türk mahkemeleri içeriği imkânsız, ahlaka ya da kamu düzenine aykırı kararları ve hiç genel kurul olmayan bir organca alınmış kararları (toplantı yok, sahte tutanak) ekler. Startup’lar için asıl önem taşıyan kol sermayenin korunması koludur: sermayeyi kurucuya örtülü biçimde geri veren, 519. madde yedek akçeleri ayrılmadan dağıtımı onaylayan ya da sermayeden kâr payı ödeyen, bir pay sahibini ödenmemiş taahhüdünden kurtaran karar yalnızca iptal edilebilir değil batıldır ve ona dayanan sicil işlemi yıllar sonra saldırıya açıktır. Butlan davası tespit davasıdır, alacaklılar dahil hukuki yararı olan herkes açabilir ve mahkeme butlanı başka bir davada arızi olarak da tespit edebilir.
Usul: ilan, teminat, yürütmenin geri bırakılması
448/1. madde yönetim kurulunun iptal ya da butlan davasının açıldığını ve duruşma gününü ilan etmesini ve internet sitesine koymasını ister; böylece diğer pay sahipleri katılabilir. 448/3. madde mahkemenin şirketin istemi üzerine davacıların şirketin muhtemel zararlarına karşı, mahkemenin belirlediği nitelik ve miktarda teminat göstermesine karar verebilmesine izin verir; iyi finanse edilen şirket bunu taciz amaçlı bir davanın ciddiyetini sınamak için kullanır. 449. madde mahkemenin yönetim kurulu üyelerinin görüşünü aldıktan sonra dava konusu kararın yürütmesinin geri bırakılmasına karar verebilmesine izin verir; uygulamada önemli olan tedbir budur: onsuz dava edilen sermaye artırımı tescil edilir ve paylar çıkarılır, başarılı bir iptal bile karmaşık bir geri alma süreci doğurur. Davacılar bu yüzden geri bırakma istemini davayla birlikte verir ve telafisi güç zararla destekler; yönetim kurulları şirketin fona ihtiyacı ve tazminatın yeterliliğiyle cevap verir. 450. madde iptal ya da butlana ilişkin kesinleşmiş mahkeme kararının bütün pay sahipleri hakkında hüküm ifade ettiğini öngörür; yönetim kurulu bir suretini derhal ticaret siciline tescil ettirmek ve internet sitesine koymak zorundadır; sicil ardından karara dayanan kayıtları geri alır. 451. madde kötü niyetle iptal ya da butlan davası açanları şirketin bu sebeple uğradığı zarardan müteselsilen sorumlu kılar; finansmanlar etrafındaki taktik davaları caydırmak için tasarlanmış bir kuraldır.
İptal, yapılmış işlemler için ne demek
İptal geçmişe etkilidir: karar hiç alınmamış sayılır ve ona dayanan işlemler, iyi niyetle hak edinen üçüncü kişilerin korunması saklı kalmak üzere, dayanağını kaybeder. Tescil edilip iptal edilen sermaye artırımı geri alınır ve taahhütler iade edilir; iptal edilen kararla seçilen yönetim kurulu görevini kaybeder, ancak bu arada üçüncü kişilere karşı yaptığı işlemler fiili organ öğretisi ve sicil aleniyetinin koruması altında genellikle ayakta kalır; iptal edilen kararla ödenen kâr payı pay sahiplerinden yalnızca 512. madde uygulanıyorsa (kötü niyet) geri alınabilir. Geri alma büyük karışıklık yarattığı için mahkemeler 449. madde tedbirini tazminatın karşılayacağı finansman kararlarında tutumlu, ortaklıktan çıkarma amaçlı değişiklik gibi yapısal kararlarda cömert kullanır. Şirketler için ders toplantıda usul disiplinidir: usulüne uygun çağrı, ilan edilmiş gündem, katılım ve nisabı doğrulayan bir divan, muhalefetleri doğru kaydeden bir tutanak ve sermayenin korunması kurallarına dokunan her kararın oya sunulmadan önce hukuki incelemesi. Yatırımcı sonrası ilk genel kurul rehberimiz bu rutini anlatıyor.
Hayır oyu verdik ama tutanak muhalefetimizi kaydetmiyor. Yine dava açabilir miyiz?
446/1-a uyarınca hayır. Sonucu etkileyen bir çağrı, gündem, katılım ya da dışlama sakatlığı varsa 446/1-b uyarınca dava açabilir ya da karar kapsamındaysa 447. madde uyarınca butlanı ileri sürebilirsiniz. Aksi halde karar üç ay sonra ayakta kalır.
Bir dava yatırım turunun kapanmasını durdurabilir mi?
Yalnızca mahkeme 449. madde uyarınca yürütmenin geri bırakılmasına karar verirse; davanın açılması tek başına durdurmaz. Mahkemeler telafisi güç zararı şirketin fon ihtiyacıyla dengeler ve şirket 448/3 uyarınca teminat isteyebilir. Şirketler hukuku adımları temiz olan tur nadiren durdurulur.
Aynı rejim limited şirketimize de uygulanır mı?
Evet; 622. madde anonim şirket genel kurul kararlarının butlanına ve iptaline ilişkin hükümleri, üç aylık süre ve 447. madde kategorileri dahil, limited şirketlere kıyasen uygular.
İlgili: genel kurul · toplantı yeter sayısı · azınlık pay sahibi hakları · kurucu çıkmazı çözüm mekanizmaları.
Kaynak. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (m.391, 445–451, 460, 512, 519, 553, 622).
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Somut bir durumun değerlendirilmesi için hukuki destek alınmalıdır.
