Türk anonim şirketinde yönetim kurulu üyeliği kişisel sorumluluk doğurur. Koltukta şirketi her gün yöneten kurucunun mu, yoksa yılda dört toplantıya katılan yatırımcı temsilcisinin mi oturduğu bu açıdan fark etmez. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) m.553 uyarınca, kanundan ve esas sözleşmeden doğan yükümlülüklerini kusurlarıyla ihlal eden yönetim kurulu üyeleri, bu yüzden şirkete, pay sahiplerine ve şirket alacaklılarına verdikleri zarardan sorumludur. Türk sistemini, Delaware hukukuna alışkın bir yatırımcının beklentisinden ayıran üç özellik var. Birincisi, Amerikan hukukundaki anlamıyla bir business judgment rule bulunmuyor; yalnızca bir özen standardı var. İkincisi, sorumluluk müteselsil ama farklılaştırılmış: her üye, zarardan ancak kendi kusuruna yüklenebilecek ölçüde sorumlu tutuluyor. Üçüncüsü, genel kurulun ibra kararı şirketin dava hakkını ortadan kaldırıyor, ama herkesin dava hakkını değil. Buna, vergi dairesinin ve SGK’nın şirketin ödenmemiş borçlarını yöneticilerden şahsen tahsil edebildiği kamu borcu rejimi de eklenince, risk önceden planlama yapmayı gerektirecek kadar somut hâle geliyor. Bu yazıda yükümlülükleri, kimin ne zaman dava açabileceğini, ibranın neyi kapsayıp neyi kapsamadığını ve ilk yönetim kurulu toplantısından önce hazır olması gereken dört korumayı ele alıyoruz.
Yükümlülük: dürüstlük kuralına uygun, basiretli bir yönetici gibi davranmak
Standardı m.369 belirler: yönetim kurulu üyeleri ve yönetimle görevli üçüncü kişiler, görevlerini tedbirli bir yöneticinin özeniyle yerine getirmek ve şirketin menfaatlerini dürüstlük kuralına uygun olarak gözetmek zorundadır. Türk mahkemeleri bu standardı öznel değil (bu üye ne biliyordu), nesnel olarak (o konumdaki özenli bir kişi ne yapardı) değerlendirir. Üyenin ücret almaması, icracı olmaması ya da yatırımcı tarafından atanmış olması standardı düşürmez. m.375 ise devredilemeyecek görevleri sayar: şirketin üst düzeyde yönetimi ve talimatların verilmesi, yönetim teşkilatının belirlenmesi, muhasebe, finans denetimi ve finansal planlama sisteminin kurulması, müdürlerin atanması ve görevden alınması, yönetimle görevli kişilerin kanuna, esas sözleşmeye, iç yönergelere ve yönetim kurulunun talimatlarına uygun hareket edip etmediklerinin üst gözetimi, pay defteri ile yönetim kurulu karar ve genel kurul toplantı ve müzakere defterlerinin tutulması, yıllık faaliyet raporunun ve genel kurul toplantılarının hazırlanması ve borca batıklık hâlinde m.376 uyarınca mahkemeye bildirimde bulunulması. Hesaplara hiç bakmayan bir üye, finansal denetim görevini devretmiş sayılmaz; o görevi düpedüz ihmal etmiştir.
Menfaat çatışmasına ilişkin üç kural tabloyu tamamlar. Üye, kendisinin veya yakınlarının şirket dışındaki kişisel menfaatinin şirketin menfaatiyle çatıştığı konulardaki müzakerelere katılamaz ve kurul durumu bilmese bile bu çatışmayı açıklamak zorundadır (m.393). Üye, genel kuruldan izin almadan şirketle kendi veya başkası adına işlem yapamaz; pay sahibi olmayan üyeler ve bunların yakınları şirkete nakit borçlanamaz (m.395). Üye, genel kurulun izni olmadan şirketle rekabet edemez (m.396). Aynı sektördeki birden fazla portföy şirketinin yönetim kurulunda yer alan yatırımcı temsilcileri, m.396 iznini atandıkları genel kurulda almalıdır. Fonun menfaatiyle şirketin menfaatinin ayrıştığı her durumda, örneğin fonun liderlik ettiği bir down round’da, m.393 uyarınca müzakereye katılmamalıdır.
Bu yasağın pay sahibi kurucu tarafındaki karşılığı olan TTK m.358’i ve ters yönde kurucunun şirkete borç vermesini örtülü sermaye ve emsal faizi de ele aldığımız yazıda inceledik.
Kim, kime karşı, neden sorumlu?
m.553/1, kurucuları, yönetim kurulu üyelerini, yöneticileri ve tasfiye memurlarını, kanundan ve esas sözleşmeden doğan yükümlülüklerini kusurlarıyla ihlal ederek verdikleri zarardan sorumlu tutar. 2012 değişikliğinden bu yana kusuru davacı ispat eder; ispat yükünü üyeye yükleyen eski karine metinden çıkarıldı. m.553/3, temsilci üyeler bakımından önemli bir sınır getirir: hiç kimse kontrolü dışında kalan aykırılıklardan veya yolsuzluklardan sorumlu tutulamaz ve bu kural, gözetim ve özen yükümlülüğü gerekçe gösterilerek bertaraf edilemez. m.553/2 ise hukuka uygun devri korur: m.367 ve iç yönerge uyarınca yönetimi usulüne uygun biçimde devretmiş bir kurul, devralanların seçiminde makul özeni göstermediği ispat edilmedikçe onların fiillerinden sorumlu olmaz.
Şirketin uğradığı zararın tazminini şirket ve her pay sahibi isteyebilir; ancak pay sahibi tazminatın yalnızca şirkete ödenmesini talep edebilir (m.555). Şirket iflas etmişse, iflas idaresi öncelikli hakkını kullandıktan sonra alacaklılar da talepte bulunabilir (m.556). Kendisi doğrudan zarara uğrayan pay sahipleri ve alacaklılar ise m.553 uyarınca kendi adlarına dava açar. Davalara şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesi bakar (m.561). Dava hakkı, davacının zararı ve sorumluyu öğrendiği tarihten itibaren iki yıl, her hâlde fiilin üzerinden beş yıl geçmekle zamanaşımına uğrar; fiil suç oluşturuyorsa daha uzun olan ceza zamanaşımı uygulanır (m.560).
Farklılaştırılmış teselsül
m.557, üzerinde özellikle durulması gereken hükümdür. Aynı zararı birden çok kişi birlikte doğurmuşsa, her biri kusuruna ve durumun gereklerine göre zarar şahsen kendisine yüklenebildiği ölçüde diğerleriyle birlikte müteselsilen sorumludur. Davacı, hâkimden aynı davada her davalının tazminat borcunu ayrı ayrı belirlemesini isteyebilir; sorumlular arasındaki rücu da hâkim tarafından durumun bütün gerekleri dikkate alınarak belirlenir. Uygulamada bunun anlamı şudur: toplantılara katılmış, yönetim raporlarını talep etmiş, özensiz bir karara muhalefetini tutanağa geçirmiş ve tahrif edilmiş rakamlarla yanıltılmış bir yatırımcı temsilcisinin zarardan çok az pay alması ya da hiç pay almaması beklenir; rakamları hazırlayan icracı kurucu ise zararın büyük kısmını üstlenir. Bu, aynı zamanda sessiz kalmanın ağır bir bedeli olduğu anlamına gelir: hiç soru sormamış bir temsilcinin dayanabileceği bir kayıt yoktur.
İbra, sulh ve sınırları
Olağan genel kurul, geçmiş faaliyet yılı için yönetim kurulu üyelerini genellikle ibra eder. Bu kararın neyi sağladığını m.558 açıklar. İbra kararı, sonraki bir genel kurul kararıyla geri alınamaz. İbra, açıklanmış olgularla sınırlı olarak, şirketin ve ibraya olumlu oy veren ya da payları ibradan haberdar olarak edinen pay sahiplerinin dava hakkını ortadan kaldırır; diğer pay sahiplerinin dava hakkı ise ibradan itibaren altı ay geçmekle düşer. İbra alacaklıları bağlamaz ve gizlenmiş olguları kapsamaz. m.559 buna şunu ekler: kuruluştan ve sermaye artırımından doğan sorumluluk, tescilden itibaren dört yıl geçmeden sulh veya ibra yoluyla ortadan kaldırılamaz; bu süreden sonra da yüzde 10’luk bir azınlığın engelleyebileceği bir genel kurul onayı gerekir. Kısacası ibra, dürüst bir kurul için dosyanın büyük bölümünü kapatır; dürüst olmayan bir kurul için ise neredeyse hiçbir şeyi kapatmaz.
Kamu borçlarından doğan sorumluluk
TTK’dan ayrı olarak, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun mükerrer m.35, tüzel kişinin malvarlığından tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen kamu alacaklarının kanuni temsilcilerin şahsi malvarlığından tahsil edileceğini düzenler. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu m.10 da, temsilcilerin ödevlerini yerine getirmemesi yüzünden alınamayan vergiler için aynı sonucu öngörür. Anonim şirkette kanuni temsilci, şirketi temsile yetkili yönetim kurulu üyeleridir. Bu nedenle imza yetkisi bulunan icracı kurucu, şirketin vergi ve SGK borçları bakımından, imza yetkisi olmayan bir temsilcinin genellikle karşılaşmadığı bir riskle karşı karşıyadır. Bu sorumluluk pay sahiplerinin oyuna bağlı değildir, genel kurulun ibrasıyla ortadan kalkmaz ve dava yoluyla değil, doğrudan vergi dairesince takip edilir.
Hazır olması gereken dört koruma
Birincisi süreçtir: belli bir takvime göre toplanan, her toplantıdan önce yönetim raporlarını alan, kararlarını gerekçeleriyle tutanağa geçiren ve muhalefet şerhlerini kayda alan bir kurulda her üye neyi bildiğini ve ne yaptığını gösterebilir. İkincisi m.367 uyarınca hukuka uygun devirdir: günlük işler icracı yöneticilerde kalır, kurulun bu işlerden sorumluluğu da seçim ve gözetimle sınırlanır. Üçüncüsü D&O sigortasıdır: Türk sigorta şirketleri yönetici sorumluluk poliçesi düzenliyor ve yatırımcılar bunu giderek daha sık kapanış şartı olarak arıyor. Poliçenin kamu borcu riskini ve savunma masraflarını kapsadığını, çoğunluk pay sahibinin taleplerini kapsam dışında bırakmadığını kontrol edin; çünkü kurucunun asıl riski genellikle buradadır. Dördüncüsü sözleşmesel korumadır: şirketin, iyi niyetle üstlenilen masraf ve sorumluluklar için üyeleri Türk hukukunun izin verdiği ölçüde tazmin etmeyi taahhüt etmesi ve yatırımcı temsilcisi için fonun buna paralel (back-to-back) ayrı bir tazmin taahhüdü vermesi. Bunların hiçbiri m.553’teki standardı ortadan kaldırmaz; ama birlikte riski yönetilebilir bir düzeye indirir.
Bu sürecin usul tarafını, toplantı ve karar nisabından elden dolaştırma kararına ve karar defterine kadar yönetim kurulu toplantısı rehberimizde ele aldık.
Üye istifa ederek sorumluluktan kurtulabilir mi?
İstifa, tescil ve ilan edildiği andan itibaren gelecekteki fiiller için sorumluluğu sona erdirir; görevde bulunulan dönem için sona erdirmez. Hukuka aykırı bulduğu bir karar nedeniyle istifa eden üye, ayrılmadan önce gerekçesini tutanağa geçirtmelidir; m.557 uyarınca yapılacak değerlendirmede esas alınacak kayıt budur.
Yatırımcının gözlemcisi de aynı riskle karşı karşıya mı?
Yönetim kurulunda koltuğu olmayan gözlemci üye değildir; yönetimi fiilen yönlendirmediği sürece m.553’ün kapsamı dışındadır. Yönlendiriyorsa mahkemeler onu fiilî yönetici sayabilir. Bu yüzden gözlemciler icracı yöneticilere doğrudan talimat vermekten kaçınmalıdır.
İbra kurucuyu genel müdür sıfatıyla da kapsar mı?
Yalnızca kararın kapsadığı sıfatıyla. Aynı kişi hem yönetim kurulu üyesi hem de iş sözleşmesiyle çalışan genel müdürse, genel kurulun ibrası onun yönetim kurulu üyesi sıfatıyla sorumluluğuna ilişkindir; çalışan sıfatıyla sorumluluğu ise iş sözleşmesine ve Borçlar Kanunu’na tabidir.
İlgili: güven yükümlülüğü · D&O sigortası · yatırımcı hakları: veto, bilgi, yönetim kurulu.
Kaynak. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (m.367, 369, 375, 393, 395, 396, 553-561); 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun (mükerrer m.35); 213 sayılı Vergi Usul Kanunu (m.10).
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Somut bir durumun değerlendirilmesi için hukuki destek alınmalıdır.
Yazar
-
Tüm yazıları görMümtaz, 2016 yılında kurduğu Vircon Legal'in Yönetici Ortağıdır. Kurucu, yatırımcı ve operatörlere finansman turları, birleşme ve devralmalar (M&A), sınır ötesi şirketleşme ve düzenlemeye tabi alanlarda; kripto-varlık altyapısı, fintech ve oyun dahil; danışmanlık verir; her işe eski bir startup kurucusunun bakış açısını taşır. Legal 500 Recommended Lawyer (2025-2026) seçilmiştir ve Startup Hukuku kitabının ortak yazarıdır. Canonical profile: https://mumtazhacipasaoglu.com · Open-access legal guides: https://github.com/mumtazhpo
Daha fazla Vircon İçgörüleri
Anonim Şirkette Sermaye Azaltımı: Yönetim Kurulu Raporu, Alacaklılara Çağrı ve İki Yıllık İptal Riski (TTK m.473-475)
3 Kasım 2026Şirket Kendi Paylarını Geri Alabilir mi? Yüzde On Sınırı, Kurucu Çıkışları ve Dağıtılmış Kâr Payı Vergisi (TTK m.379-389)
4 Kasım 2026Pay Sahibinin Bilgi Alma ve İnceleme Hakkı ile Özel Denetim: Her Yatırımcı Bilgi Hakkının Altındaki Kanuni Taban (TTK m.437-444)
30 Ekim 2026Kullanıcı İçeriğinde Platform Sorumluluğu: 5651'de Yer Sağlayıcı Yükümlülükleri, Erişim Engeli Yolları ve AB DSA
13 Kasım 2026Yeni AB Ürün Sorumluluğu Direktifi: Türk Yazılım, SaaS, Yapay Zekâ ve Cihaz Şirketleri İçin Ne Anlama Geliyor
10 Kasım 2026Yabancı Şirketin Türkiye'ye Girişi: Bağlı Şirket, Şube veya İrtibat Bürosu (TTK m. 40, KVK m. 3, 4875 sayılı Kanun)
10 Kasım 2026İlgili Hizmet Alanlarımız
Şirketler Hukuku
Hisse devirleri, sermaye artırımları, yönetim kurulu yapılandırması.
Hizmet sayfası →Startup Hukuku
Kuruluş, kurucu sözleşmeleri, ESOP, term sheet ve regülasyon.
Hizmet sayfası →Birleşme ve Devralmalar
M&A danışmanlığı: due diligence, yapılandırma, dokümantasyon, müzakere.
Hizmet sayfası →