Kullanıcıların yorum, değerlendirme, görsel, ilan veya oyun içeriği yüklemesine imkân veren her Türk ürünü, 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi Hakkında Kanun anlamında yer sağlayıcıdır; bunların önemli bir kısmı çok daha ağır yükümlülüklere tabi “sosyal ağ sağlayıcı” niteliğini de taşır. Türk hukuku da AB gibi platformlardan kullanıcıların yüklediği her şeyi denetlemesini istemez; ancak kaldırma süreleri saatle ölçülür ve çerçeve sürekli değişir: sosyal ağ kuralları 2020’de geldi ve 2022’de genişletildi, Anayasa Mahkemesi kişilik haklarına ilişkin ana yol olan m.9’u Ekim 2024’ten itibaren hüküm ifade etmek üzere iptal etti, 2026’da ise uygulayıcı kurum değişti ve yeni çocuk koruma yükümlülükleri yürürlüğe girdi. Bu yazı yer sağlayıcının konumunu, güncel erişim engelleme yollarını, sosyal ağ katmanını ve bunların AB Dijital Hizmetler Tüzüğü (DSA) ile karşılaştırmasını anlatıyor.
Yer sağlayıcı: genel denetim yok, ancak bildirim üzerine kaldırma var
5651 sayılı Kanun yer sağlayıcıyı, hizmet ve içerikleri barındıran sistemleri sağlayan veya işleten gerçek veya tüzel kişi olarak tanımlar (m.2/1-m). M.5/1 temel kuralı koyar: yer sağlayıcı, yer sağladığı içeriği kontrol etmek veya hukuka aykırı bir faaliyetin söz konusu olup olmadığını araştırmakla yükümlü değildir. M.5/2 dengeyi kurar: Kanun’a göre haberdar edildiğinde hukuka aykırı içeriği yayından çıkarmak zorundadır. Kanun m.2/1-r’de “uyarı yöntemi”ni de tanımlar: hakkı ihlal edilen kişi önce içerik sağlayıcıya, makul sürede sonuç alamazsa yer sağlayıcıya iletişim adresleri üzerinden bildirimde bulunur. Yer sağlayıcı ayrıca trafik bilgilerini yönetmelikte belirlenen bir ila iki yıl arasındaki süre boyunca saklamakla yükümlüdür (m.5/3); yer sağlayıcılık bildiriminde bulunmamak veya Kanun’daki yükümlülükleri yerine getirmemek idari para cezasına tabidir (m.5/6).
Uygulamada bu, platformun görünür bir iletişim kanalına, şikâyetleri ele alan bir sürece ve resmî kararları saatler içinde uygulayabilecek bir yapıya ihtiyaç duyduğu anlamına gelir; her şeyi önceden filtrelemesi gerektiği anlamına gelmez.
2020 ile 2026 arasındaki değişikliklerden sonra kaldırma ve erişim engelleme yolları
Bugün üç yol yürürlüktedir, biri ise ortadan kalkmıştır. 31 Temmuz 2026 tarihli Resmî Gazete’de (S. 33326) yayımlanarak yürürlüğe giren 7590 sayılı Kanun’un pratik bir sonucu, 5651 kapsamında daha önce Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) tarafından yürütülen görevlerin, erişim engeli ve sosyal ağ gözetimi dâhil büyük kısmının artık Siber Güvenlik Başkanlığı’nda olması ve Kanun’daki “Başkan”ın Siber Güvenlik Başkanı olmasıdır.
| Yol | Sebepler | Kim, ne kadar sürede karar verir |
|---|---|---|
| m.8 | Sayılan suçlar hakkında yeterli şüphe: intihara yönlendirme, çocukların cinsel istismarı, uyuşturucu kullanımını kolaylaştırma, sağlık için tehlikeli madde temini, müstehcenlik, fuhuş, kumar, Atatürk aleyhine suçlar, yasa dışı bahis ve (2022’den beri) bazı istihbarat kanunu suçları | Hâkim, mahkeme veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı (24 saat içinde hâkim onayı); bu suçlar için Başkan re’sen erişim engeli kararı verebilir. Uygulama süresi dört saat. |
| m.8/A | Yaşam hakkı, can ve mal güvenliği, millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık | Hâkim veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhurbaşkanlığı ya da ilgili bakanlıkların talebi üzerine Başkan; 24 saat içinde hâkim onayına sunulur, hâkim 48 saatte karar verir. Uygulama süresi dört saat. |
| m.9/A | Özel hayatın gizliliğinin ihlali | Başkanlığa başvuru, dört saat içinde uygulanır; talep sahibi 24 saat içinde sulh ceza hâkiminin kararına sunar, hâkim 48 saat içinde karar verir. |
| m.9 (iptal) | Eskiden kişilik hakları | Anayasa Mahkemesinin 11.10.2023 tarihli, E.2020/76, K.2023/172 sayılı kararıyla iptal edildi; iptal 10.10.2024’te yürürlüğe girdi. |
Tüm yollarda iki ortak özellik vardır. Erişim engeli mümkün olduğunca URL bazında uygulanır; sitenin tümüne yönelik engelleme ancak URL bazlı engelleme teknik olarak mümkün değilse veya ihlali önleyemiyorsa yapılabilir (m.8/17 ve m.8/A-3). Anayasa Mahkemesinin 2023 kararı ayrıca Başkanın m.8/4 kapsamında re’sen içeriğin çıkarılmasına (erişim engelinden farklı olarak) karar verme yetkisini kaldırmıştır. M.9 ortadan kalktığından ve Kasım 2026 itibarıyla yerine yeni bir hüküm getirilmediğinden, özel hayatla ilgili olmayan kişilik hakkı talepleri kanaatimizce genel hukuk ve ceza yargılaması yollarıyla, bunların yanında uyarı yöntemi ve büyük sosyal ağlar bakımından Ek m.4’teki başvuru kanalıyla ileri sürülmelidir; bunun uygulamada nasıl işlediğini içerik kaldırma ve erişim engeli yazımızda ele aldık.
Sosyal ağ sağlayıcılar: Ek madde 4’teki ilave katman
Sosyal ağ sağlayıcı, sosyal etkileşim amacıyla kullanıcıların metin, görüntü, ses, konum gibi içerikleri oluşturmalarına, görüntülemelerine veya paylaşmalarına imkân sağlayan kişidir (m.2/1-s). 2020’de getirilen ve 2022’de genişletilen Ek m.4, ağırlıklı olarak Türkiye’den günlük erişimi bir milyonu aşanlara uygulanır. Temel yükümlülükler şunlardır:
- yurt dışı kaynaklı sağlayıcılar için Türkiye’de temsilci; gerçek kişi temsilcinin Türkiye’de mukim Türk vatandaşı olması zorunludur; günlük erişim on milyonu aşarsa temsilci tam yetkili olmalı, tüzel kişiyse sağlayıcı tarafından sermaye şirketi şeklinde kurulmuş bir şube olmalıdır;
- kişilerin başvurularına 48 saat içinde gerekçeli olumlu veya olumsuz cevap; 1 Kasım 2026’dan itibaren bu yükümlülük yalnızca özel hayat ve kişilik hakkı içerikleriyle sınırlı değildir;
- kaldırma kararları ve başvurular hakkında, algoritma, reklam ve şeffaflık politikalarına ilişkin bilgileri de içeren altı aylık Türkçe raporlar ve herkese açık bir reklam kütüphanesi;
- Türkiye’deki kullanıcıların verilerini Türkiye’de barındırma yönünde tedbirler ve kamu güvenliği ile sağlığını etkileyen olağanüstü durumlar için kriz planı;
- hukuka aykırılığı hâkim veya mahkeme kararıyla tespit edilen içeriği bildirimden itibaren 24 saat içinde kaldırmazsa, içerik sağlayıcıya dava açılması şartı aranmaksızın zararı tazmin sorumluluğu; bildirimden itibaren dört saat içinde kaldırılmayan başlık etiketleri veya öne çıkarılan içerikler yoluyla işlenen suçlardan doğrudan sorumluluk.
7578 sayılı Kanun 1 Kasım 2026’dan itibaren ek yükümlülükler getirdi: on beş yaşını doldurmamış çocuklara hizmet sunmama ve yaş doğrulama; on beş yaşını doldurmuş çocuklara ayrıştırılmış hizmet; ebeveyn kontrol araçları; aldatıcı reklamlara karşı tedbirler; günlük erişimi on milyonu aşanlar için m.8/A kapsamındaki acil kararların bir saat içinde uygulanması ve kaldırılan içeriğin yeniden yayımlanmasını önleyecek tedbirler. Bunları 15 yaş altı yasağı yazımızda ve yaş doğrulama yönetmeliği notumuzda ele aldık. Yaptırımlar idari para cezasından, Türkiye’de mukim vergi mükelleflerinin yeni reklam vermesinin yasaklanmasına ve yüzde doksana kadar bant genişliği daraltılmasına uzanır; bazı yükümlülükler için küresel cironun yüzde üçüne kadar ceza öngörülür. Oyun platformları için Ek m.5’te paralel bir rejim vardır; bunu oyun platformu uyum rehberimizde anlattık.
AB Dijital Hizmetler Tüzüğü ile karşılaştırma
17 Şubat 2024’ten beri tümüyle uygulanan DSA (2022/2065 sayılı AB Tüzüğü) aynı ilkeden hareket eder. M.6, yer sağlayıcıyı, hukuka aykırılıktan fiilen haberdar değilse ve haberdar olduğunda içeriği gecikmeksizin kaldırırsa saklanan bilgiden sorumlu tutmaz; m.8 genel izleme yükümlülüğü getirilmesini yasaklar. Farklar işleyiştedir.
| Konu | Türkiye (5651) | AB (DSA) |
|---|---|---|
| Kaldırmayı tetikleyen | Yargısal veya idari kararlar, uyarı yöntemi, sosyal ağ başvuruları | Özenli bir sağlayıcının ayrıntılı hukuki inceleme yapmadan hukuka aykırılığı tespit edebileceği her bildirim (m.16/3) ve makam emirleri (m.9) |
| Süreler | Sabit: dört saat, 24 saat, 48 saat, en büyük ağlar için bir saat | “Gecikmeksizin”, “zamanında”, “makul olmayan gecikme olmadan” |
| Kullanıcı güvenceleri | Başvurulara gerekçeli cevap; Başkanlığa raporlama | Etkilenen kullanıcıya gerekçe bildirimi (m.17); çevrim içi platformlarda iç şikâyet sistemi (m.20) |
| Yerel varlık | Yurt dışı kaynaklı sağlayıcılar için bir milyonun üzerinde temsilci; on milyonun üzerinde tam yetkili temsilci (tüzel kişiyse şube); veri yerelleştirme tedbirleri | AB dışı aracı hizmet sağlayıcılar için yasal temsilci (m.13); veri yerelleştirme yok |
| En büyük hizmetler | Türkiye’den günlük erişime göre eşikler | AB’de ortalama aylık 45 milyon aktif alıcı (m.33); Komisyon cezaları cironun yüzde altısına kadar (m.74) |
Her iki pazara hizmet veren bir platform genellikle tek bir bildirim ve işlem sistemi kullanabilir; ancak sistem Türk sürelerine ve Başkanlığın iletişim kanallarına göre ayarlanmalı, her Türk kararının hukuki dayanağı DSA bildirimlerinden ayrı kaydedilmelidir. Kullanıcıların bir oyun veya uygulama içinde eşya ya da mod yüklediği durumlarda kullanıcı içeriği yazımızdaki mülkiyet soruları bu sorumluluk kurallarının yanında yer alır.
Nereden başlamalı
- Hizmetlerinizi sınıflandırın: yalnızca yer sağlayıcı mı, sosyal ağ sağlayıcı mı, oyun platformu mu, yoksa birden fazlası mı; Türkiye’den günlük erişimi bir ve on milyon eşikleriyle karşılaştırın.
- Uyarı yöntemi ve resmî bildirimler için çalışan bir iletişim kanalı yayımlayın; dört saatlik süreleri günün her saatinde karşılayabilecek bir ekip kurun.
- URL bazında kaldırma ve coğrafi kısıtlama araçlarını kurun; her kararı hukuki dayanağı, geliş ve uygulama zamanıyla kaydedin.
- Günlük erişimi bir milyonu aşan bir sosyal ağsanız temsilci, raporlama, veri yerelleştirme ve 48 saatlik cevap süreçlerini ve 1 Kasım 2026’dan beri yürürlükteki 15 yaş altı ve ebeveyn kontrolü yükümlülüklerini gözden geçirin.
- AB’de de faaliyet gösteriyorsanız Türk iş akışını iki ayrı ekip yerine DSA bildirim, gerekçe ve şikâyet sistemlerinizle uyumlu hâle getirin.
Sık sorulan sorular
Türk bir platform kullanıcı içeriğini önceden denetlemek zorunda mı?
Hayır. 5651 m.5/1, yer sağlayıcının yer sağladığı içeriği kontrol etmek veya hukuka aykırı faaliyet araştırmakla yükümlü olmadığını açıkça belirtir. Yükümlülük bildirimle doğar: sağlayıcı, Kanun’a uygun şekilde haberdar edildiğinde hukuka aykırı içeriği kaldırmalı ve yargısal ve idari kararları kanuni süreler içinde, genellikle dört saatte, uygulamalıdır.
Hakaret içeren bir içerik m.9 kapsamında hâlâ engellenebilir mi?
M.9 yoluyla hayır. Anayasa Mahkemesi bu maddeyi 11 Ekim 2023 tarihli kararıyla iptal etti; iptal 10 Ekim 2024’te yürürlüğe girdi. Özel hayatın gizliliği ihlalleri hâlâ m.9/A’ya, katalog suçlar ve kamu düzeni sebepleri m.8 ve 8/A’ya dayanabilir. Diğer kişilik hakkı talepleri, kanaatimizce, artık genel hukuk ve ceza yargılaması yollarına dayanmaktadır.
5651’i bugün hangi kurum uyguluyor?
Temmuz 2026 tarihli 7590 sayılı Kanun’dan bu yana, 5651 kapsamında daha önce Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu tarafından yürütülen görevlerin, erişim engeli ve sosyal ağ gözetimi dâhil büyük kısmı Siber Güvenlik Başkanlığı’na verilmiştir ve Kanun’daki “Başkan” Siber Güvenlik Başkanıdır. Kanun’da bu görevlere ilişkin eski kurum atıfları da buna göre değiştirilmiştir.
DSA’ya uyum Türkiye’de de uyum anlamına gelir mi?
Kendiliğinden gelmez. İlkeler örtüşür; ancak 5651 saatle ölçülen sabit süreler, büyük sosyal ağlar için yerel temsil ve veri yerelleştirme yükümlülükleri ile m.8’deki suç listesi gibi Türkiye’ye özgü sebepler öngörür. DSA’ya uygun bir sistem iyi bir temeldir; ancak Türk kanallarına, sürelerine ve kayıtlarına göre uyarlanmalıdır.
Konuya içeriğin hedef aldığı şirket tarafından bakıyorsanız şikâyet siteleri ve Google yorumları ile yurt dışı platformlardaki içerikler rehberlerimize göz atabilirsiniz.
Kaynaklar. 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun (m.2, 5, 8, 8/A, 9, 9/A, Ek m.4 ve 5); 7253 sayılı (2020), 7418 sayılı (2022), 7578 sayılı (RG 1.5.2026, Sayı 33240, yürürlük 1.11.2026) ve 7590 sayılı (2026) Kanunlarla yapılan değişiklikler; Anayasa Mahkemesinin 11.10.2023 tarihli, E.2020/76, K.2023/172 sayılı kararı; 2022/2065 sayılı AB Tüzüğü (Dijital Hizmetler Tüzüğü), m.6, 8, 9, 13, 16, 17, 20, 33, 74 ve 93.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz; somut durumunuz için danışmanlık alınız.
Yazar
Daha fazla Vircon İçgörüleri
Yurt Dışı Platformlardan İçerik Kaldırma: Google, Meta ve X'e Başvuru Yolları ve Türk Kararının Sınırları
13 Kasım 2026Yeni AB Ürün Sorumluluğu Direktifi: Türk Yazılım, SaaS, Yapay Zekâ ve Cihaz Şirketleri İçin Ne Anlama Geliyor
10 Kasım 2026Kılıç Kimin? Sanal Eşyalar, Kullanıcı İçeriği ve Modlar Türk Hukukunda
24 Ekim 2026Türkiye'de Online Satış: ETBİS Kaydı, 6563 Yükümlülükleri ve Büyüyen Platformun Çarpacağı Pazar Yeri Eşikleri
16 Ekim 2026Kitle Fonlama Platformu Kurmak: SPK İzni, Sermaye ve Faaliyet Kuralları (III-35/A.2)
14 Kasım 2026Meta, WhatsApp ve Yapay Zekâ Sohbet Robotları: Rekabet Kurulunun Geçici Tedbir Kararı
14 Kasım 2026İlgili Hizmet Alanlarımız
Oyun ve Espor Hukuku
Stüdyo yatırım turları, mülkiyet zinciri, yayıncı ve platform sözleşmeleri, espor.
Hizmet sayfası →Gizlilik ve Siber Güvenlik
KVKK ve GDPR uyumu, veri ihlali yönetimi, siber güvenlik.
Hizmet sayfası →Bilişim Hukuku
SaaS, yazılım lisansı, bulut hizmetleri ve BT sözleşmeleri.
Hizmet sayfası →