Damga Vergisi nedir?
Damga Vergisi, 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu (1964) ile düzenlenen Türkiye’nin belge ve sözleşmeler üzerindeki vergisidir. Damga vergisi ya sabit tutar olarak ya da belgenin “değerinin” — tipik olarak sözleşme bedeli, ödeme yükümlülüğü veya garanti tutarı — yüzdesi olarak alınır. Belirlenebilir parasal değeri olan hemen hemen her ticari belge damga vergisi tetikleyebilir: iş sözleşmeleri, kira sözleşmeleri, kredi sözleşmeleri, kefalet senetleri, hisse devir sözleşmeleri, mahkeme kararları.
Yaygın damga vergisi oranları (güncel çizelge)
- Standart sözleşmeler: sözleşme değerinin %0,948’i, yıllık tavanla (son zamanlarda yaklaşık 17M TL, yıllık güncellenir).
- İş sözleşmeleri (belirsiz süreli): yıllık brüt ücretin %0,759’u (ilk yıl için peşin tahsil edilir).
- Kira sözleşmeleri: toplam kira bedelinin %0,189’u.
- Kredi sözleşmeleri: anaparanın %0,948’i (banka kredileri tipik istisna — bunun yerine BSMV kapsamı).
- Kefalet/garanti: garanti edilen tutarın %0,948’i.
- Sabit oranlı belgeler: örn. yetki belgeleri, bazı makbuzlar.
Damga vergisi mekaniği
- Mükellef: sözleşme imzacıları müşterek sorumludur; pratikte güçlü taraf öder.
- Ödeme: belge imzasından sonraki 15 gün içinde bankacılık sistemi (Damga Vergisi makbuzu) aracılığıyla.
- Yıllık tavan: tek belge sözleşme değerinden bağımsız olarak azami tavana tabidir.
- Yaygın istisnalar: Türkiye dışında imzalanan anlaşmalar (Türkiye-etkili belgeler için istisnalarla), bankalar arası kredi anlaşmaları, bazı ihracat ve teşvik belgeleri.
Türk startup ve M&A bağlamı
Türk startup ve M&A işlemlerinde damga vergisi maliyet kalemi olarak önemlidir — özellikle yüksek-değerli SAFE veya seri yatırım anlaşmalarında %0,948 tavandan vurabilir. Pratikte yatırım anlaşmaları sıklıkla offshore (Delaware, BVI, Cayman) yapılanır ve damga vergisinden kaçınılır; ancak Türk tarafında “Türkiye’de hüküm doğurur” olarak kabul edilen belgeler hâlâ vergi tetikler. Hisse devir sözleşmeleri ve hissedar sözleşmeleri için damga vergisi maliyet modellemesinin parçası olmalı.
Yapın: işlem yapılandırma sırasında damga vergisi maruziyetini hesaplayın; istisna-uygun alternatifleri (offshore imza, banka kredisi istisnası) belirleyin; ceza önlemek için 15-günlük pencerede ödeyin.
Yapmayın: yabancı-hukuk yönetimli sözleşmelerin Türkiye-etkili yükümlülükler doğurursa Türk damga vergisinden kaçtığını varsaymayın — VUK ve içtihat sınır ötesi değerlendirmeyi destekler.