Şirketler strateji çalışması, yeniden yapılandırma, operasyonel iyileştirme, yatırım turu hazırlığı ya da geçici yönetim için yönetim danışmanlarıyla çalışıyor; startup’lar danışman (advisor) ve yarı zamanlı finans yöneticileri ekliyor. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nda (TBK) “danışmanlık sözleşmesi” başlıklı bir bölüm yok. Bu nedenle sözleşmenin Kanunun düzenlediği tiplerden birine yerleştirilmesi gerekir: vekâlet, eser sözleşmesi, iş (hizmet) ilişkisi ya da bunların karışımı. Belgenin başlığı bunu belirlemez; danışmanın gerçekte neyi üstlendiği ve işin nasıl yürüdüğü belirler. Verilecek cevap, tarafların sözleşmeden her an çıkıp çıkamayacağını, erken sona ermede ücretin akıbetini, özen ölçüsünü, zamanaşımı süresini ve iş hukuku ile şirketler hukuku kurallarının devreye girip girmediğini doğrudan etkiler. Bu yazıda seçenekleri ve önem taşıyan sözleşme hükümlerini ele alıyoruz.
Üç aday sözleşme tipi
Vekâlet (TBK m. 502). Vekâlet sözleşmesi, vekilin vekâlet verenin bir işini görmeyi veya işlemini yapmayı üstlendiği sözleşmedir. Vekil belirli bir sonucu değil, özenli bir çalışmayı taahhüt eder. 502. maddenin ikinci fıkrası, vekâlet hükümlerinin niteliklerine uygun düştükleri ölçüde Kanunda düzenlenmemiş işgörme sözleşmelerine de uygulanacağını, üçüncü fıkrası ise sözleşme veya teamül varsa vekilin ücrete hak kazanacağını belirtir. Süreklilik gösteren danışmanlık, yönetim toplantılarına katılım, yönetim ekibine koçluk ve müzakerelerde destek çoğunlukla bu tipe girer. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu da 2015 tarihli bir kararında (E. 2013/1913, K. 2015/1260) sürekli nitelikteki serbest muhasebecilik hizmetini vekâlet sözleşmesi olarak nitelendirmiştir.
Eser sözleşmesi (TBK m. 470). Eser sözleşmesinde yüklenici bir eser meydana getirmeyi, iş sahibi de bedel ödemeyi üstlenir; borç bir sonuca yöneliktir. Belirli bir çıktıyı (pazar araştırması, değerleme raporu, yeniden yapılandırma planı, kurulmuş bir raporlama sistemi) teslim etmeyi üstlenen ve teslime karşılık ödeme alan danışman bu tipe daha yakındır; kabul ve ayıp kuralları da beraberinde gelir.
İş ilişkisi (TBK m. 393; 4857 sayılı İş Kanunu m. 8). Gerçek kişi danışman ücret karşılığında şirketin talimatı altında ve bağımlı biçimde çalışıyorsa (belirli mesai saatleri, organizasyon şemasında bir yer, şirketin araçları ve fiilen tek bir müşteri), ilişki iş sözleşmesi olarak nitelendirilebilir; bunun sosyal güvenlik, bildirim süresi ve kıdem tazminatı sonuçları vardır.
Karma ve simsarlık unsurları. Pek çok danışmanlık ilişkisi danışmanlıkla teslim edilecek çıktıları bir araya getirir; mahkemeler bu durumda ağır basan edime bakar ya da her bölüme kendisine uyan hükümleri uygular. 2015 tarihli karar bu tartışmayı da gösterir: karşı oy, ilişkinin kendine özgü (atipik) bir sözleşme olduğu görüşündeydi. Danışmanın görevi yatırımcı ya da alıcı bulmaksa ve ücret işlemin imzalanmasına bağlıysa, bu bölüm simsarlık sözleşmesi (TBK m. 520 vd.) niteliği taşıyabilir; simsarlık hükümlerinde düzenlenmeyen konularda vekâlet hükümleri uygulanır.
| Konu | Vekâlet | Eser sözleşmesi | İş sözleşmesi |
|---|---|---|---|
| Taahhüt edilen | Sadakat ve özenle çalışma | Belirli bir sonuç | İşverenin talimatı altında çalışma |
| Sona erdirme | Her iki taraf her zaman; uygun olmayan zamanda ise zarar giderilir (TBK m. 512) | İş sahibi eser tamamlanmadan, yapılan işin karşılığını ödeyip yüklenicinin bütün zararını gidererek dönebilir (TBK m. 484) | İş Kanunu’ndaki bildirim, iş güvencesi ve kıdem kuralları |
| Ücret alacağında zamanaşımı | Beş yıl (TBK m. 147/5) | Beş yıl; yüklenicinin ağır kusurla ifa etmemesi hâli hariç (TBK m. 147/6) | Ücret için beş yıl (TBK m. 147/1) |
Mahkeme ilişkiyi özel bir hükmün uygulanmadığı atipik bir sözleşme olarak görürse TBK m. 146’daki on yıllık genel süre gündeme gelebilir; 2015 tarihli karardaki karşı oy bu görüşteydi.
Sona erdirme: “her zaman” kuralı ve bağlayıcı süre hükümleri
TBK m. 512’ye göre vekâlet veren ve vekil sözleşmeyi her zaman tek taraflı olarak sona erdirebilir; uygun olmayan zamanda sona erdiren taraf, diğerinin bundan doğan zararını gidermekle yükümlüdür. Sona erdirme herhangi bir şekle bağlı değildir (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2022/1072, K. 2023/1064, 8.11.2023; avukatlık ilişkisine ilişkin) ve bu hak yargı kararlarında ve öğretide emredici kabul edilir: taraflar sözleşmeyle bu haktan vazgeçemez.
Vekâlet niteliğindeki danışmanlık sözleşmeleri için iki sonuç çıkar. Birincisi, belirli süreli olması müşteriyi tek başına sözleşmeye bağlamaz; müşteri süre dolmadan ilişkiyi bitirebilir. İkincisi, sona erdirmeyi başlı başına maliyetli kılan hükümler, örneğin fesih için cezai şart ya da kalan sürenin bütün ücretlerinin ödenmesi yükümlülüğü, risk altındadır. Mahkemeler, çoğu avukatlık ücret sözleşmelerine ilişkin olmak üzere, vekâlet ilişkilerinde bu tür hükümleri kanuni sona erdirme hakkını zorlaştırdıkları için defalarca uygulamamıştır. Ödenecek olan, o ana kadar yapılan işin ücreti ve sona erdirme uygun olmayan zamanda yapıldıysa bundan doğan zarardır.
Bu nedenle sözleşmeyi kurala karşı değil kurala uygun yazmak daha sonuç verir: yapılan işe ya da belirli bir dönem için fiilen ayrılan kapasiteye bağlı ücret, herhangi bir anda hangi ücretin hak edildiğini gösteren açık bir düzen, belgelerin ve yarım kalan işlerin devrine ilişkin bir yükümlülük ve bildirim sürelerinin bir engel olarak değil, tarafların makul sona erme zamanına ilişkin ortak kabulü olarak kaleme alınması. İlişki özünde belirli bir çıktının bedel karşılığı teslimiyse, eser sözleşmesi olarak kurulması daha uygun olabilir: bu durumda iş sahibi TBK m. 484’e göre dönme hakkını korur, ancak yapılan işin karşılığını ödemek ve yüklenicinin bütün zararını gidermek zorundadır; danışman da kendi başına işi bırakıp çıkamaz. Sona erdirme hakkını kısıtlamayan yükümlülükler, örneğin gizlilik, cezai şart ile güvenceye alınabilir.
Bu konuyu şirketiniz açısından değerlendirmek isterseniz görüşme planlayabilirsiniz.
Özen ölçüsü ve sorumluluk sınırları
TBK m. 506’ya göre vekil, izin verilmiş olmadıkça veya teamül gerektirmedikçe işi bizzat görmekle, vekâlet verenin haklı menfaatlerini gözeterek işi sadakat ve özenle yürütmekle yükümlüdür. Özen, benzer alanda aynı işi üstlenen basiretli bir vekilin göstermesi gereken davranışa göre ölçülür. Vekil ayrıca vekâlet verenin talimatlarına uymak (TBK m. 505) ve istem üzerine yürüttüğü işin hesabını vererek aldıklarını teslim etmek (TBK m. 508) zorundadır.
Danışmanlık sözleşmelerinde sorumluluk sınırlaması sık görülür. TBK m. 115, ağır kusurdan doğan sorumluluğu önceden kaldıran anlaşmaları kesin olarak hükümsüz sayar. Üçüncü fıkra daha ileri gider: uzmanlık gerektiren bir hizmet ancak kanun veya yetkili makamlarca verilen izinle yürütülebiliyorsa, hafif kusurdan sorumlu olunmayacağına ilişkin anlaşma da hükümsüzdür. Genel yönetim danışmanlığı izne bağlı bir faaliyet değildir; ancak ilişkinin bazı bölümleri (bağımsız denetim, hukuki danışmanlık, yatırım danışmanlığı) izne bağlı olabilir ve bu bölümlerde sınırlama hükmü 115. maddenin üçüncü fıkrasına göre değerlendirilmelidir.
Danışmanlık, yönetim kurulunun yükümlülüklerini danışmana geçirmez. Yönetim kurulu üyeleri görevlerini tedbirli bir yöneticinin özeniyle yerine getirmek zorundadır (6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, TTK m. 369). Danışmanın raporu kurulun kararına bir girdidir; tutanakta kurulun raporu değerlendirdiği görülmelidir.
Geçici yönetim: danışman ne zaman yönetici olur
Bazı ilişkiler danışmanı operasyonel bir role yerleştirir: geçici genel müdür ya da finans yöneticisi, yeniden yapılandırmanın başındaki kişi, imza atan kişi. Şirketler hukuku burada sınırlar koyar.
- Devredilemez görevler. TTK m. 375, anonim şirket yönetim kurulunun devredemeyeceği görevleri sayar: şirketin üst düzeyde yönetimi ve bununla ilgili talimatların verilmesi, yönetim teşkilatının belirlenmesi, muhasebe ve finansal planlama düzeninin kurulması, müdürlerin atanması ve gözetimi bunlar arasındadır. Danışman bu konularda hazırlık yapıp görüş verebilir, ama bu görevleri üstlenemez.
- Devir yolu. TTK m. 367, esas sözleşmeyle yetkilendirilmesi kaydıyla yönetim kuruluna, düzenleyeceği bir iç yönergeye göre yönetimi kısmen veya tamamen bir veya birkaç üyeye ya da üçüncü kişiye devretme imkânı verir. Operasyonu fiilen yöneten danışman bu yolla görevlendirilmeli, imza yetkisi usulüne uygun verilip tescil edilmelidir. Adımları yönetim kurulu ve iç yönerge yazımızda anlattık.
- Sorumluluk. TTK m. 553’teki sorumluluk hükümleri yönetim kurulu üyelerinin yanında yöneticileri de kapsar. Yönetim kararlarını fiilen alan kişi, sözleşmede nasıl adlandırılırsa adlandırılsın yönetici sayılabilir; “danışman” unvanı ne danışmanı ne de bu rolün büyümesine izin veren yönetim kurulunu korur.
Dikkat edilmesi gereken diğer hükümler
- Çıktılar ve fikri mülkiyet. Şirket raporlar, modeller, yazılım veya materyaller üzerinde hak sahibi olmak ve bunları yeniden kullanmak istiyorsa, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’na göre mali hakların devri yazılı yapılmalı ve devredilen haklar tek tek gösterilmelidir (FSEK m. 52). Aynı konu dış geliştirici sözleşmelerinde de karşımıza çıkar.
- Gizlilik ve kişisel veri. Şirket adına kişisel veri işleyen danışman, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu bakımından çoğunlukla veri işleyendir; veri güvenliğinden şirket sorumlu olmaya devam eder (KVKK m. 12) ve bu ilişki genellikle sözleşmede ya da ayrı bir veri işleme sözleşmesinde düzenlenir.
- Başarı primi. Ücreti doğuran olayı, sözleşme sona erdikten sonra hangi süre içinde kapanan işlemlerin de sayılacağını ve işlem başka biri aracılığıyla kapanırsa ne olacağını tanımlayın. Ücret bir yatırımcı ya da alıcı bulunmasına bağlıysa simsarlık kurallarını da değerlendirin.
- Bağımsızlık. Gerçek kişi danışmanlarda, taraflar iş ilişkisi riskini göze almıyorsa sabit mesai saatlerinden, şirket içi unvanlardan ve münhasırlıktan kaçının; bkz. bağımsız müteahhit. Pay karşılığı çalışan bir danışman için yapılan danışman sözleşmesi de aynı soruları doğurur.
Nereden başlamalı
- Danışmanın neyi başaracağını ya da neyi yapacağını tek paragrafta yazın; sözleşme tipini büyük ölçüde bu paragraf belirler.
- Ücret yapısını tipe uydurun: danışmanlık için zaman ya da aylık sabit ücret, teslim edilecek çıktılar için aşama ve kabul.
- Danışmanlık ilişkisinde sona erdirmeyi cezalandıran hükümleri çıkarın; yerine hak edilen ücrete ve devir teslime ilişkin açık kurallar koyun.
- Sorumluluk sınırı ya da muafiyet hükmünü TBK m. 115’e göre, özellikle izne bağlı bölümler bakımından kontrol edin.
- Danışman yönetecek ya da imza atacaksa TTK m. 367’deki devir yolunu kullanın ve imza yetkisini kayda geçirin.
- Fikri hakların devrini yazılı yapın; kişisel veri paylaşılıyorsa veri koruma hükümlerini ekleyin.
Sık sorulan sorular
Yönetim danışmanlığı sözleşmesi vekâlet mi, eser sözleşmesi mi?
Danışmanın neyi üstlendiğine bağlıdır. Belirli bir sonuç yerine özenli çalışmanın taahhüt edildiği sürekli danışmanlık ve destek, genellikle TBK m. 502 anlamında vekâlettir. Bedel karşılığında teslim edilen belirli bir çıktı, örneğin bir rapor ya da kurulan bir sistem, TBK m. 470’teki eser sözleşmesine daha yakındır. Karma ilişkiler ağır basan edime göre ya da bölüm bölüm değerlendirilir.
On iki aylık danışmanlık sözleşmesini üçüncü ayda bitirebilir miyiz?
Sözleşme vekâlet niteliğindeyse evet: TBK m. 512 her iki tarafa da sözleşmeyi her zaman sona erdirme imkânı verir. Şirket o ana kadar yapılan işin ücretini öder; sona erdirme uygun olmayan zamanda yapıldıysa danışmanın bundan doğan zararını da karşılar. Kalan bütün aylık ücretlerin cezai şart olarak ödenmesini öngören bir hükmün uygulanması beklenmez.
Danışman sorumluluğunu sınırlayabilir mi?
Kısmen. Ağır kusurdan sorumluluğu önceden kaldıran anlaşma TBK m. 115’e göre hükümsüzdür. Olağan yönetim danışmanlığında hafif kusur için sınırlama genellikle mümkündür; ancak resmî izin gerektiren hizmetlerde hafif kusurdan sorumsuzluk anlaşması da hükümsüzdür. Bu nedenle ilişkinin izne bağlı bölümleri ayrıca ele alınmalıdır.
Danışman ne zaman işçi sayılır?
Gerçek kişi danışman şirketin talimatı altında ve ona bağımlı olarak çalıştığında: belirli mesai saatleri, organizasyon şemasında bir yer, şirket ekipmanı, aylık ücret ve fiilen tek müşteri. Sözleşmenin başlığı, TBK m. 393 ve 4857 sayılı İş Kanunu’na göre yeniden nitelendirmeyi engellemez; bunun sosyal güvenlik ve kıdem tazminatı sonuçları vardır.
Kaynaklar. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m. 115, 146, 147, 393, 470, 484, 502, 505, 506, 508, 512 ve 520; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, m. 367, 369, 375 ve 553; 4857 sayılı İş Kanunu m. 8; 5846 sayılı Kanun m. 52; 6698 sayılı Kanun m. 12; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2013/1913, K. 2015/1260, 22.4.2015 ve E. 2022/1072, K. 2023/1064, 8.11.2023.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz; somut durumunuz için danışmanlık alınız.
Yazar
-
Tüm yazıları görMümtaz, 2016 yılında kurduğu Vircon Legal'in Yönetici Ortağıdır. Kurucu, yatırımcı ve operatörlere finansman turları, birleşme ve devralmalar (M&A), sınır ötesi şirketleşme ve düzenlemeye tabi alanlarda; kripto-varlık altyapısı, fintech ve oyun dahil; danışmanlık verir; her işe eski bir startup kurucusunun bakış açısını taşır. Legal 500 Recommended Lawyer (2025-2026) seçilmiştir ve Startup Hukuku kitabının ortak yazarıdır. Kişisel site · Açık erişimli hukuk rehberleri