Borç nedir?
Borç, şirketin belirli bir vade boyunca tipik olarak faiziyle birlikte geri ödemekle sözleşmesel olarak yükümlü olduğu ödünç alınmış sermayedir. Borç bilançoda yükümlülük olarak yer alır; faiz gelir tablosundan akar; anapara ve faiz ödemeleri nakit akış tablosunun finansman ve işletme bölümlerinde görünür.
Yaygın türleri
- Banka vadeli kredisi: sabit takvim, sabit veya değişken faiz, mali rasyo koşulları.
- Rotatif kredi (revolver): limit dahilinde çekilebilir; işletme sermayesi dalgalanmaları için kullanışlıdır.
- Tahvil / bono ihracı: halka arz veya tahsisli işlem gören borç enstrümanları.
- Dönüştürülebilir senet: tetik olayında öz kaynağa dönüşen borç — erken aşama startup’lar fiyatlı tur öncesi yoğun kullanır.
- Venture debt: girişim sermayesi destekli şirketlere verilen hibrit kredi + warrant; öz kaynağın yerine değil, tamamlayıcısıdır.
Borç vs. öz kaynak finansmanı
- Maliyet: borç tipik olarak vergi sonrası daha ucuzdur (faiz indirilir) ancak rijittir — gelirden bağımsız sabit ödemelerdir.
- Kontrol: borç hisseyi sulandırmaz ancak tipik olarak mali rasyo koşulu ve gözlemci hakkı koyar.
- Risk: aşırı borç büyümede getiriyi, daralmada zararı büyütür — klasik finansal kaldıraç dengesi.
Önemli oranlar
- Borç/öz kaynak: sermaye yapısı kaldıracı.
- Net borç: toplam borç eksi nakit.
- Borç/FAVÖK: geri ödeme için kaç yıllık işletme nakit akışı gerekir; kredi verenler bunu kovenant olarak sınırlar.
- Faiz karşılama oranı: EBIT ÷ faiz gideri; 2× altı stres sinyalidir.
Yapın: borcun vadesi ve amortismanını fonladığı varlığın nakit akış profiline eşleştirin; kovenant uyum panosu kurun.
Yapmayın: kanıtlanmamış iş modelinde borcu öz kaynak yerine kullanmayın — büyüme durduğunda ilk başarısız olan kalem borç servisi olur.
Borcun startup bilançosundaki kıyafetleri
Girişim dünyasında “borç” tek tip değildir ve her kıyafetin hukuki rejimi farklıdır: dönüştürülebilir araçlar (vadeye kadar borç, sonra öz kaynak — dönüşüm mekaniği TTK prosedürüne bağlanmalı), venture debt (varant kapsamı ve negatif taahhütlerle), hissedar borçları (örtülü sermaye eşiği KVK m. 12 ve transfer fiyatlandırması süzgeciyle), ticari borçlar ve ertelenmiş gelir (muhasebede pasif, ekonomide müşteri taahhüdü). İşlem masasında “net borç” tanımı bu kıyafetlerin hangilerinin borç sayılacağının pazarlığıdır — SAFE’ler, kıdem karşılıkları, vergi yapılandırmaları kalem kalem yazılır. Kriz eşiğinde ise sınıflandırma TTK m. 376 testini belirler: sahiplerden borçların sermayeye eklenmesi (borçtan vazgeçme, sermaye avansı) bilanço onarımının standart araçlarıdır ve vergi etkileriyle birlikte planlanmalıdır.