P&L (kâr-zarar tablosu) nedir?
P&L (açılımı “profit and loss statement”), yani kâr-zarar tablosu (kâr-zarar cetveli) ya da Türk mevzuatındaki adıyla gelir tablosu, bir şirketin belirli bir dönemde ne kazandığını ve ne harcadığını gösteren finansal tablodur. En üstte gelir, en altta net kâr veya zarar durur; aradaki satırlar paranın nerede eridiğini anlatır. Bilanço bir fotoğrafsa, P&L bir dönemin filmidir.
Tablonun akışı hemen her şirkette aynı iskeleti izler: net satışlardan satılan malın veya hizmetin maliyeti düşülür ve brüt kâr bulunur; oradan faaliyet giderleri (pazarlama, genel yönetim, Ar-Ge) çıkar ve faaliyet kârına ulaşılır; finansman gelir ve giderleri ile vergi de düşüldüğünde net dönem kârı kalır. Startup dünyasının konuştuğu birçok metrik bu satırların türevi: brüt marj brüt kârın satışlara oranıdır, EBITDA faaliyet kârının amortisman öncesi hâlidir, burn rate ise P&L’in nakit akışıyla birlikte okunmasından çıkar.
| Satır | Ne anlatır | Yatırımcı neye bakar |
|---|---|---|
| Net satışlar | Dönemin gelirleri | Büyüme hızı, tekrarlayan gelir payı |
| Brüt kâr | Satış maliyeti sonrası kalan | Marjın ölçeklenme potansiyeli |
| Faaliyet kârı | Operasyon giderleri sonrası kalan | Verimlilik, birim ekonomisi |
| Net kâr / zarar | Dönemin nihai sonucu | Runway ve finansman ihtiyacı |
Hukuki tarafta P&L, süs değil zorunluluktur: Türk Ticaret Kanunu uyarınca finansal tablolar genel kurulun onayına sunulur ve kâr dağıtımı ancak bu tabloya göre yapılabilir. Yatırım turlarında ise durum tespitinin ilk istenen belgelerindendir; veri odasına konan P&L’in yönetim raporlarıyla tutarlı olması, kapanışa giden yolun sessiz ön şartıdır.
KDV P&L’de gösterilir mi?
Hayır. KDV şirketin kendi geliri veya gideri değil, müşteriden tahsil edilip devlete aktarılan bir vergidir. Satışlar gelir tablosuna KDV hariç yazılır; alışlardaki KDV “191 İndirilecek KDV”, satışlardaki KDV “391 Hesaplanan KDV” hesabında, yani bilançoda izlenir. Hesaplanan ve indirilebilecek KDV, gelir ve kurumlar vergisi matrahının tespitinde gider olarak kabul edilmez (3065 sayılı KDV Kanunu m. 58). İstisna, indirim hakkı tanınmayan KDV’dir: kanunun 30. maddesi kapsamında indirilemeyen KDV, ilgili malın maliyetine veya gidere yazılır ve ancak o zaman P&L’e girer.
P&L ile bilanço arasındaki fark nedir?
P&L bir dönemi, bilanço bir ânı anlatır. Dönem boyunca kazanılan ve harcanan her şey P&L’de akar; dönem sonunda elde ne kaldığı, borç ve özkaynağın fotoğrafı bilançoda durur. İkisi birbirine net kâr satırıyla bağlanır: P&L’in son satırı, bilançonun özkaynağına işler.
Startuplar zarar ederken P&L neden hâlâ önemli?
Çünkü yatırımcı kârı değil gidişatı okur. Brüt marjın yönü, faaliyet giderlerinin gelire oranı ve zararın hangi kalemden geldiği, işin ölçeklenip ölçeklenmeyeceğini net kârdan çok daha iyi anlatır. Zarar eden ama marjı düzelen bir P&L, kâr eden ama marjı eriyen bir tablodan daha iyi bir hikâyedir.