İkili lisanslama nedir?
İkili lisanslama (dual licensing), aynı kod tabanının iki farklı lisans altında sunulduğu yazılım dağıtım stratejisidir: tipik olarak ticari olmayan veya topluluk kullanımı için copyleft açık-kaynak lisansı (örn. GPL, AGPL) ve tescilli veya kurumsal kullanım için ayrı ticari lisans. İkili lisanslama, açık-kaynak topluluk etkileşimini korurken vendor’ların yazılımdan para kazanmasını sağlar; vendor’ın her iki lisansı da vermek için tüm katkıların telif hakkına sahip olmasını (veya CLA-eşdeğeri haklara sahip olmasını) gerektirir.
İkili lisanslama mekaniği
- Telif hakkı yoğunlaşması: vendor tescilli lisans vermek için tüm katkıların sahibi olmalıdır (veya geniş CLA-devri).
- Açık-kaynak tarafı: tipik olarak güçlü copyleft (GPL, AGPL) — böylece tescilli kullanıcılar kapalı-kaynak ürünlerde OSS koşullarını kullanarak ticari lisanstan kaçınamaz.
- Ticari tarafı: özel EULA — copyleft yükümlülüğü yok, isteğe bağlı destek/SLA, tazminat, profesyonel hizmetler.
- Marka ayrımı: farklı marka politikası, marka haklarını ücretli sürüm için saklı tutar.
Ünlü ikili-lisanslama örnekleri
- MySQL (Oracle, eski Sun/MySQL AB): GPL v2 + ticari — kanonik ikili-lisanslama vakası.
- Qt (Qt Group): tescilli entegrasyon için LGPL + ticari.
- MongoDB (2018 SSPL dönüşümüne kadar): AGPL + ticari; sonra ikili-lisansı Server Side Public License için bıraktı.
- Elastic (2021 lisans değişimine kadar): AGPL + ticari; sonra Elastic License + SSPL’ye geçti.
- Sentry, Plausible, Cal.com: modern AGPL + ticari ikili-lisans açık-çekirdek şirketleri.
Türk açık kaynak ve ticari pratiği
Türk SaaS/yazılım şirketleri (Loops AI, Picus Security, Visma TR) ikili lisanslamayı topluluk/kurumsal sürüm stratejisi olarak değerlendirebilir. Açık kaynak topluluk sürümü KOBİ ve geliştirici benimsenmesi için, ticari sürüm kurumsal müşteri ve KVKK uyum desteği için idealdir. CLA (Katkıda Bulunan Lisans Anlaşması) yapısı Türk hukukunda telif hakkı devri çerçevesinde geçerlidir; ancak iş sözleşmesi (4857 sayılı Kanun) ile katkıda bulunan çalışanların telif haklarının açıkça düzenlenmesi gerekir.
Yapın: tüm dış katkıcılardan kod birleştirmeden önce CLA isteyin; ürün yol haritasında OSS vs. ticari özellikleri açıkça ayırın; OSS sürümünün ticari kullanımında lisans-ihlal örüntülerini izleyin.
Yapmayın: topluluk iletişimi olmadan ortayolda copyleft lisansını bırakmayın — MongoDB/Elastic re-lisans sonrası tepki topluluk güvenini zedeledi.