“Açık kaynak model kullanıyoruz, AI Act bize uygulanmaz.” AI diligence görüşmelerimizin yarısında bu cümlenin bir versiyonunu duyuyoruz ve iki yönden de yanlış: istisna kurucuların sandığından dar, üstelik koruduğu kişi ürünü üstüne kurup satan şirket değil, modeli yayımlayan.
Açık kaynak istisnası gerçekte ne diyor?
AI Act, özgür ve açık kaynak lisanslarıyla yayımlanan yapay zekayı düzenlemenin bazı kısımlarından muaf tutar; ama keskin kenarlarla. İstisna; sistem yasaklı uygulama ise, yüksek risk kategorisine giriyorsa veya Madde 50 şeffaflık yükümlülüklerine tabiyse uygulanmaz. GPAI modellerinde açık ağırlık yayımcıları bazı dokümantasyon yükümlülüklerinden ancak model gerçekten açıksa (parametreler, mimari ve kullanım bilgisi kamuya açık) ve para kazanılmıyorsa kurtulur; sistemik riskli modellere ise hiç istisna yoktur. Tercümesi: istisna çoğunlukla model yayımlayanları rahatlatır, model kullananları değil.
Açık olmayan “açık” lisanslar
Popüler “açık” modellerin çoğu kabul edilebilir kullanım kısıtları ve ticari koşullar içeren özel lisanslarla gelir; düzenleyicilerin ve hukukçuların bunları kanuni anlamda özgür ve açık kaynak saymayı reddetmesinin sebebi tam olarak budur. Etikete güvenmeden önce üç maddeyi okuyun: kabul edilebilir kullanım politikası (kullanım senaryonuz içinde mi?), yeniden dağıtım ve türev şartları (ince ayarlı bir varyantı dağıtabilir misiniz?) ve tazminat boşluğu; topluluk lisansları model hata yaptığında dava edecek kimse bırakmaz; tüm risk kendi ürün sigortanıza ve sözleşmelerinize kayar.
Yükümlülükleriniz küçülmez; kontrolünüz büyür
Açık ağırlıkları kendi altyapınızda çalıştırmak veri koruma duruşunu sahiden iyileştirir: prompt’lar çevrenizden çıkmaz, yurt dışı aktarım mekanizması gerekmez, tedarikçi telemetrisi olmaz. Ama her ürün düzeyi yükümlülük; şeffaflık bildirimleri, risk sınıflandırması, olay müdahalesi, KVKK sebepleri; kapalı API’deki gibi aynen size düşer. Türk startup’ı için dürüst çerçeve: açık ağırlıklar tedarikçi riskini operasyonel sorumlulukla takas eder ve AI Act ürün kapısında iki durumda da aynı geçiş ücretini alır.
Lisans aileleri ve neye güvenebileceğiniz
| Aile | Örnek | AI Act açık kaynak muamelesi | Ticari gerçeklik |
|---|---|---|---|
| Gerçek FOSS lisansları | Apache-2.0, MIT lisanslı ağırlıklar | İstisna model katmanında uygulanabilir (sistemik risk / para kazanma yoksa) | Tazminat yok, destek yok; risk sizde |
| Topluluk lisansları | Kabul edilebilir kullanım kısıtlı “açık ağırlık” yayınları | Kanuni anlamda çoğunlukla özgür ve açık kaynak DEĞİL | Sözleşme kısıtları ürün yol haritanızı bağlar |
| API şartları | Barındırılan kapalı modeller | İstisna konu dışı | Pazarlığa açık kurumsal şartlar, tazminat mümkün |
Sağlayıcıya kayma kontrolü: dört soru
Kullanandan sağlayıcıya kayıp kaymadığınız, dürüstçe uygulanmış dört soruyla cevaplanır. Modelin yayımcı tarafından belgelenen kullanım amacını değiştirdiniz mi? Yetenekleri veya risk profilini esaslı değiştirecek biçimde ince ayar yaptınız mı; yeni alan, yeni modalite, kaldırılmış güvenlik davranışı? Sistemi kendi adınız veya markanız altında kendi ürününüz olarak mı pazarlıyorsunuz? Makul bir alıcı bu yapay zekanın sizin olduğunu mu düşünür? İki veya daha fazla “evet”, planlama açısından sizi sağlayıcı bölgesine koyar, yani dokümantasyon, şeffaflık ve Aralık 2027’den itibaren Ek III bağlamlarında tam yüksek risk yığını. Cevapları tarihleriyle yazın; memo bir saate mal olur ve alıcılarla, sigortacılarla, otoritelerle sonraki her konuşmayı sabitler.
Açık modeli kendimiz barındırırsak “sağlayıcı” olur muyuz?
Değiştirilmemiş ağırlıkları kendi ürününüz için çalıştırmak sizi tipik olarak sistem düzeyinde kullanıcı (deployer) ve piyasaya sürdüğünüz sistemin sağlayıcısı yapar; esaslı değişiklik veya kendi markanızla sunma, model katmanında da sağlayıcılığa itebilir. Sınıflandırmayı lansmandan önce yapın, sonra değil.
Lisansı sektörümüzü yasaklayan bir modelin üstüne kurabilir miyiz?
Hayır; kabul edilebilir kullanım maddeleri sözleşme hükmüdür; ihlali, düzenleyici riskinizin üstüne sözleşme sorumluluğu ekler ve diligence’ta IP zincirinizi zehirleyebilir.
Bu haftanın ödevi
Üretimdeki her model için üç belge dosyalayın: lisansın tam metni (sürümüyle), tek paragraflık sınıflandırma memosu (yasaklı/yüksek risk/şeffaflık/asgari) ve “bozulunca kimi arıyoruz?” sorusunun cevabı. Üçüncü cevap “kimseyi” ise, sigortanızın o sessizliği karşıladığını kontrol edin.
İlgili: AI Office · Yapay Zeka Uyum Merkezi.
Yazar
Bu konu masanızdaysa
Kurucu Akademisi'nde şablonlar ve kontrol listeleri ücretsiz; spesifik bir durum için 30 dakikalık ön görüşme planlayabilirsiniz.
Kurucu AkademisiGörüşme planlayın