EULA nedir?
Son kullanıcı lisans sözleşmesi (EULA, end-user licence agreement), bir yazılımın, oyunun veya uygulamanın sahibi ile onu kullanan kişi arasındaki sözleşmedir. Yazılımı satmaz; bir lisans verir: programı sahibinin belirlediği koşullarla kurmak ve kullanmak için sınırlı, genellikle basit (münhasır olmayan), devredilemez ve geri alınabilir bir izin. Kullanıcı sözleşmeyi “Kabul ediyorum” düğmesine basarak ya da ürünü kurarak veya açarak kabul eder (clickwrap veya browsewrap).
EULA genellikle kullanım kapsamını (cihaz, kullanıcı, ülke), yasak işlemleri (kopyalama, tersine mühendislik, yeniden satış, hile araçları), sanal eşya ve kullanıcı içeriğinin sahipliğini, güncellemeleri, veri toplamayı, hesabın kapatılmasını, sorumluluk sınırlamasını ve uygulanacak hukuku düzenler. Bulut ürünlerinde bir şey kurulmadığı için genellikle kullanım şartları kullanılır; Türk hukukundaki değerlendirme büyük ölçüde aynıdır.
Türk hukuku EULA’ya nasıl bakar?
- Fikir hukukunda bir lisans. Yazılım, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) uyarınca korunan bir eserdir; EULA da mali hakların 48. madde kapsamındaki kullanma yetkisinin (ruhsat) verilmesidir. 52. madde, mali haklara ilişkin sözleşmelerin yazılı olmasını ve verilen hakların ayrı ayrı gösterilmesini şart koşar. İnternette tıklamayla verilen kabulün bu şekil şartını karşılayıp karşılamadığı tartışmalıdır; bu yüzden önem taşıyan lisanslar (örneğin oyunculardan veya geliştiricilerden geri lisans) hak hak sayılarak ve açıkça kabul ettirilerek alınmalıdır.
- Genel işlem koşulları. EULA tek tarafça, çok sayıda benzer sözleşmede kullanılmak üzere önceden hazırlanır; bu nedenle 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 20-25. maddelerine tabidir. Kullanıcının menfaatine aykırı koşullar, ancak kullanıcıya bunların varlığı açıkça bildirilmiş ve içeriğini öğrenme imkânı sağlanmışsa bağlayıcıdır (m. 21); açık olmayan hükümler düzenleyenin aleyhine yorumlanır (m. 23); düzenleyene koşulları kullanıcı aleyhine tek yanlı değiştirme yetkisi veren kayıtlar yazılmamış sayılır (m. 24); dürüstlük kuralına aykırı ve kullanıcının durumunu ağırlaştıran hükümler konulamaz (m. 25).
- Tüketici hukuku. Kullanıcı tüketiciyse 6502 sayılı Kanun, müzakere edilmeden sözleşmeye konulan ve dürüstlük kuralına aykırı biçimde tüketici aleyhine dengesizlik yaratan şartların kesin olarak hükümsüz olduğunu ekler (m. 5). Ücretli dijital içerik ve uygulama içi satın almalarda mesafeli sözleşme kuralları da devreye girer.
EULA neyi ortadan kaldıramaz?
FSEK 38. madde, bilgisayar programını hukuka uygun olarak kullanan kişiye sözleşmeyle kaldırılamayan bazı haklar tanır. Amacına uygun kullanım için gerekli yükleme, çalıştırma ve hata düzeltme ile bu kullanım için gerekli yedek kopyanın yapılması sözleşmeyle engellenemez. Programın işleyişini gözlemlemek ve test etmek ile birlikte çalışabilirlik için zorunlu olan sınırlı kaynak koda çevirme de maddede sayılan koşullarla serbesttir.
Türk kullanıcılar için sözleşme önerileri
- EULA’yı satın alma veya kurulumdan önce gösterin, aktif bir kabul adımı koyun ve kabul edilen sürümün kaydını tutun.
- “Bu şartları her zaman değiştirebiliriz” yerine önceden bildirim ve fesih hakkı öngörün.
- Hesabın askıya alınması veya kapatılması için sebepleri ve süreci, ücretli eşyaların akıbetini tanımlayın.
- Kullanıcı içeriği veya mod üzerindeki lisansları gelecekteki eserlerin tamamını kapsayan genel bir maddeyle değil, hakları sayan bir taahhütle alın.
- Veri toplamayı EULA’nın içine gömmek yerine KVKK aydınlatma metniyle uyumlu hâle getirin.
Türkiye’de “Kabul ediyorum”a basmak kullanıcıyı bağlamaya yeter mi?
Olağan kullanım koşulları için, kullanıcıya koşullar kabulden önce açıkça bildirilmiş ve okuma imkânı tanınmışsa evet (TBK m. 21). Fikri mülkiyet mali haklarının devri veya lisansı içinse FSEK 52. madde yazılı şekil ve hakların ayrı ayrı gösterilmesini arar; tıklamanın bunu karşılayıp karşılamadığı tartışmalıdır.
EULA tersine mühendisliği yasaklayabilir mi?
Büyük ölçüde evet, ama tamamen değil. FSEK 38. madde hukuka uygun kullanıcının programın işleyişini gözlemlemesine ve test etmesine, sıkı koşullarla da birlikte çalışabilirlik için gerekli kısımları kaynak koda çevirmesine izin verir; gerekli yedek kopya ile amacına uygun yükleme, çalıştırma ve hata düzeltme hakkı sözleşmeyle kaldırılamaz.
İlgili: Genel işlem koşulları, Lisanslama, Açık kaynak lisansı, SaaS. Ayrıntılı okuma: sanal eşya, kullanıcı içeriği ve modlar, Türk SaaS için kullanım şartları, uygulama içi satın alma ve iade.
Kaynak. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu. Kanun bağlantıları mevzuat.gov.tr üzerindeki güncel resmî metinlere gider.